Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 72. máls.
138. löggjafarþing 2009–2010.
Þskj. 398 — 72. mál.
dómsmála- og mannréttindaráðherra við fyrirspurn Guðrúnar Erlingsdóttur um þjónustu á landsbyggðinni.
Fyrirspurnin hljóðar svo:
Hvernig hyggst ráðherra tryggja þjónustu sem fellur undir verkefnasvið löggæslu, sýslumanna og dómstóla á landsbyggðinni í ljósi þeirra niðurskurðar- og sameiningartillagna sem fram koma í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2010?
Lögregla, dómstólar og sýslumenn gegna afar mikilvægu hlutverki og ber framkvæmdarvaldinu að tryggja að þessar stofnanir geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu um land allt, að því gefnu að fjárveitingar nægi til þess. Dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu er í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2010 gert að spara að jafnaði um 10% í rekstri stofnana sem undir það heyra. Sú staða, sem er uppi í ríkisfjármálunum, gerir þá kröfu til ráðuneytisins sem og annarra að sjá til þess að forgangsraðað sé við ráðstöfun opinberra fjármuna. Það krefst þess að allur rekstur á vegum hins opinberra sé tekinn til gagngerrar skoðunar til að athuga hvar grípa megi niður þótt það sé í fæstum tilvikum án afleiðinga eða sársauka.
Stofnanir héraðsdómstóla eru átta talsins og sýslumannsembætti eru 24, þar af eru 15 sýslumenn jafnframt lögreglustjórar. Þá eru ótalin embætti ríkislögreglustjóra og Lögregluskóli Íslands. Einsýnt er að erfitt er fyrir þessar 34 stofnanir, sem hafa 80–90% rekstrarútgjalda bundin í launum, að ná fram sparnaði og hagræðingu næstu ára án þess að hugað sé að skipulagi þeirra. Er þetta sagt í ljósi þeirrar reynslu sem fengist hefur af sameiningu lögreglu- og sýslumannsembætta árið 2007, en sú sameining skilar nú áþreifanlegum árangri hjá einstökum embættum þegar hagræðingarkröfu ársins 2009 og 2010 er mætt.
Að þessu sögðu skal tekið fram að einfaldasta leiðin fyrir ráðuneytið væri að fela stofnununum sjálfum að skera niður um 10% á næsta ári. Það kæmi þá í hlut einstakra forstöðumanna að ná fram sparnaði. Slíkur flatur niðurskurður gæti vissulega gengið upp á einstökum stofnunum án þess að það bitnaði verulega á starfseminni þar sem embættin eru misjafnlega sett. En fyrirsjáanlegt er að þetta mundi bitna harkalega á starfsemi þeirra flestra. Væntanlega yrði einkum lausráðnum starfsmönnum sagt upp, t.d. yngstu lögreglumönnunum, auk þess sem sýslumannsembætti gætu stytt afgreiðslutíma og lokað afgreiðslustöðum. Hætta er á að þetta mundi leiða til þess að á einstökum embættum gæti komið upp sú staða að ekki væri til nægilegt rekstrarfé til að afgreiða þau mál sem berast. Það gæti leitt til þess að málsmeðferðartími lengdist, t.d. hvað varðar þinglýsingu skjala eða umsóknir um leyfi.
Með því að velja þennan kost væri fyrst og fremst verið að hlífa stofnanakerfinu og forstöðumönnunum. Ráðuneytið telur aftur á móti að unnt sé að gera þetta með öðrum hætti og leggur áherslu á að standa vörð um starfsemina sjálfa. Niðurskurðinum verði mætt að hluta til með því að spara í yfirstjórn og ráða bót á því óhagræði sem skapast af því að halda úti starfsemi í svo mörgum stofnunum sem raun ber vitni, en þær eru mjög misjafnar að umfangi.
Miklu skiptir hvernig staðið er að þeim breytingum sem þessu fylgja. Skal áréttað að boðaður og fyrirsjáanlegur niðurskurður í rekstri stofnana ráðuneytisins þýðir einfaldlega að ekki er fyrir hendi sá valkostur að reka þær með óbreyttu sniði. Valkostirnir snúa að því hvernig þær breytingar sem duga til að ná þeim sparnaði sem hér um ræðir verða útfærðar.
Þó fyrirspurnin lúti eingöngu að því hvernig þjónusta á sviði ráðuneytisins verður tryggð á landsbyggðinni er rétt að taka fram að þetta verkefni er ekki síður erfitt á höfuðborgarsvæðinu en í dreifðari byggðum. Í Kópavogi og Hafnarfirði nema t.d. fjárveitingar til sýslumannsembættanna á hvern íbúa aðeins um áttunda parti af því sem þær gera þar sem mest er.
Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið hefur eins og fyrirspurnin ber með sér unnið að tillögum um sameiningu héraðsdómstóla, lögregluembætta og sýslumannsembætta með vísan í þau rök sem fram koma hér að framan. Nálgunin er sú að tryggja þjónustu þessara stofnana um land allt. Auk þess sem þjónustan er mikilvæg hafa komið fram sjónarmið um að það skipti miklu máli fyrir minni byggðarlög að hafa starfandi sýslumenn og dómara vegna þess vægis sem tilvist þessara embætta hefur fyrir samfélagið sem slíkt og atvinnustigið á staðnum. Tekið er undir þau sjónarmið og eru þau mjög til umræðu í sambandi við tillögur þær, sem enn eru í mótun í ráðuneytinu, og varða einkum embætti sýslumanna.
Nú er unnið frekar að gerð tillagna um breytingar á skipan sýslumannsembættanna og hefur ráðgjafarhópur með fulltrúum sveitarfélaga og sýslumanna tekið til starfa ásamt verkefnisstjóra. Gengið er út frá því að umdæmin verði stækkuð en afgreiðslur og útibú fylli út í myndina. Þannig verður stjórnendum fækkað og leitast við að hagræða í bakvinnslu. Á hinn bóginn er það markmið að skerða nærþjónustuna sem allra minnst og halda í það net afgreiðslustaða sem nú er fyrir hendi, eins og kostur er. Þannig gerir ráðuneytið ráð fyrir að á sýslumannsembætti í tilteknum landshluta geti bæði verið útibú með löglærðum fulltrúa og fullri þjónustu þar sem unnt er að fá hvers kyns mál tekin fyrir og að einnig geti verið um að ræða afgreiðslustaði þar sem unnt er að fá leiðbeiningar, leggja inn erindi og greiða fyrir þau, með svipuðum hætti og nú er hjá ýmsum sýslumannsembættum.
Mikilvægt er þannig að undirstrika að þegar talað er um að sameina embætti í færri stofnanir felst ekki í því fyrirætlun um að loka eða hætta starfsemi á einstökum starfsstöðvum þótt það kunni að reynast nauðsynlegt af fjárhagsástæðum í einhverjum tilvikum. Það er markmið ráðuneytisins að reyna að halda afgreiðsluneti sýslumannsembættanna eins þéttu og unnt er og telur ráðuneytið að leið að því markmiði sé að spara í þáttum á borð við yfirstjórn og bakvinnslu.
Það er óhjákvæmilegt að gera breytingar ef halda á sem mest í þjónustu og starfsemi þeirra stofnana sem hér um ræðir eins og fram kom hér að framan. Það segir sig sjálft að ekki er unnt að ábyrgjast jafngóða þjónustu við skertar fjárveitingar en ráðuneytið mun gera sitt ítrasta til að standa vörð um þá mikilvægu starfsemi sem rekin er á þessum stofnunum um land allt.
138. löggjafarþing 2009–2010.
Þskj. 398 — 72. mál.
Svar
dómsmála- og mannréttindaráðherra við fyrirspurn Guðrúnar Erlingsdóttur um þjónustu á landsbyggðinni.
Fyrirspurnin hljóðar svo:
Hvernig hyggst ráðherra tryggja þjónustu sem fellur undir verkefnasvið löggæslu, sýslumanna og dómstóla á landsbyggðinni í ljósi þeirra niðurskurðar- og sameiningartillagna sem fram koma í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2010?
Lögregla, dómstólar og sýslumenn gegna afar mikilvægu hlutverki og ber framkvæmdarvaldinu að tryggja að þessar stofnanir geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu um land allt, að því gefnu að fjárveitingar nægi til þess. Dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu er í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2010 gert að spara að jafnaði um 10% í rekstri stofnana sem undir það heyra. Sú staða, sem er uppi í ríkisfjármálunum, gerir þá kröfu til ráðuneytisins sem og annarra að sjá til þess að forgangsraðað sé við ráðstöfun opinberra fjármuna. Það krefst þess að allur rekstur á vegum hins opinberra sé tekinn til gagngerrar skoðunar til að athuga hvar grípa megi niður þótt það sé í fæstum tilvikum án afleiðinga eða sársauka.
Stofnanir héraðsdómstóla eru átta talsins og sýslumannsembætti eru 24, þar af eru 15 sýslumenn jafnframt lögreglustjórar. Þá eru ótalin embætti ríkislögreglustjóra og Lögregluskóli Íslands. Einsýnt er að erfitt er fyrir þessar 34 stofnanir, sem hafa 80–90% rekstrarútgjalda bundin í launum, að ná fram sparnaði og hagræðingu næstu ára án þess að hugað sé að skipulagi þeirra. Er þetta sagt í ljósi þeirrar reynslu sem fengist hefur af sameiningu lögreglu- og sýslumannsembætta árið 2007, en sú sameining skilar nú áþreifanlegum árangri hjá einstökum embættum þegar hagræðingarkröfu ársins 2009 og 2010 er mætt.
Að þessu sögðu skal tekið fram að einfaldasta leiðin fyrir ráðuneytið væri að fela stofnununum sjálfum að skera niður um 10% á næsta ári. Það kæmi þá í hlut einstakra forstöðumanna að ná fram sparnaði. Slíkur flatur niðurskurður gæti vissulega gengið upp á einstökum stofnunum án þess að það bitnaði verulega á starfseminni þar sem embættin eru misjafnlega sett. En fyrirsjáanlegt er að þetta mundi bitna harkalega á starfsemi þeirra flestra. Væntanlega yrði einkum lausráðnum starfsmönnum sagt upp, t.d. yngstu lögreglumönnunum, auk þess sem sýslumannsembætti gætu stytt afgreiðslutíma og lokað afgreiðslustöðum. Hætta er á að þetta mundi leiða til þess að á einstökum embættum gæti komið upp sú staða að ekki væri til nægilegt rekstrarfé til að afgreiða þau mál sem berast. Það gæti leitt til þess að málsmeðferðartími lengdist, t.d. hvað varðar þinglýsingu skjala eða umsóknir um leyfi.
Með því að velja þennan kost væri fyrst og fremst verið að hlífa stofnanakerfinu og forstöðumönnunum. Ráðuneytið telur aftur á móti að unnt sé að gera þetta með öðrum hætti og leggur áherslu á að standa vörð um starfsemina sjálfa. Niðurskurðinum verði mætt að hluta til með því að spara í yfirstjórn og ráða bót á því óhagræði sem skapast af því að halda úti starfsemi í svo mörgum stofnunum sem raun ber vitni, en þær eru mjög misjafnar að umfangi.
Miklu skiptir hvernig staðið er að þeim breytingum sem þessu fylgja. Skal áréttað að boðaður og fyrirsjáanlegur niðurskurður í rekstri stofnana ráðuneytisins þýðir einfaldlega að ekki er fyrir hendi sá valkostur að reka þær með óbreyttu sniði. Valkostirnir snúa að því hvernig þær breytingar sem duga til að ná þeim sparnaði sem hér um ræðir verða útfærðar.
Þó fyrirspurnin lúti eingöngu að því hvernig þjónusta á sviði ráðuneytisins verður tryggð á landsbyggðinni er rétt að taka fram að þetta verkefni er ekki síður erfitt á höfuðborgarsvæðinu en í dreifðari byggðum. Í Kópavogi og Hafnarfirði nema t.d. fjárveitingar til sýslumannsembættanna á hvern íbúa aðeins um áttunda parti af því sem þær gera þar sem mest er.
Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið hefur eins og fyrirspurnin ber með sér unnið að tillögum um sameiningu héraðsdómstóla, lögregluembætta og sýslumannsembætta með vísan í þau rök sem fram koma hér að framan. Nálgunin er sú að tryggja þjónustu þessara stofnana um land allt. Auk þess sem þjónustan er mikilvæg hafa komið fram sjónarmið um að það skipti miklu máli fyrir minni byggðarlög að hafa starfandi sýslumenn og dómara vegna þess vægis sem tilvist þessara embætta hefur fyrir samfélagið sem slíkt og atvinnustigið á staðnum. Tekið er undir þau sjónarmið og eru þau mjög til umræðu í sambandi við tillögur þær, sem enn eru í mótun í ráðuneytinu, og varða einkum embætti sýslumanna.
Nú er unnið frekar að gerð tillagna um breytingar á skipan sýslumannsembættanna og hefur ráðgjafarhópur með fulltrúum sveitarfélaga og sýslumanna tekið til starfa ásamt verkefnisstjóra. Gengið er út frá því að umdæmin verði stækkuð en afgreiðslur og útibú fylli út í myndina. Þannig verður stjórnendum fækkað og leitast við að hagræða í bakvinnslu. Á hinn bóginn er það markmið að skerða nærþjónustuna sem allra minnst og halda í það net afgreiðslustaða sem nú er fyrir hendi, eins og kostur er. Þannig gerir ráðuneytið ráð fyrir að á sýslumannsembætti í tilteknum landshluta geti bæði verið útibú með löglærðum fulltrúa og fullri þjónustu þar sem unnt er að fá hvers kyns mál tekin fyrir og að einnig geti verið um að ræða afgreiðslustaði þar sem unnt er að fá leiðbeiningar, leggja inn erindi og greiða fyrir þau, með svipuðum hætti og nú er hjá ýmsum sýslumannsembættum.
Mikilvægt er þannig að undirstrika að þegar talað er um að sameina embætti í færri stofnanir felst ekki í því fyrirætlun um að loka eða hætta starfsemi á einstökum starfsstöðvum þótt það kunni að reynast nauðsynlegt af fjárhagsástæðum í einhverjum tilvikum. Það er markmið ráðuneytisins að reyna að halda afgreiðsluneti sýslumannsembættanna eins þéttu og unnt er og telur ráðuneytið að leið að því markmiði sé að spara í þáttum á borð við yfirstjórn og bakvinnslu.
Það er óhjákvæmilegt að gera breytingar ef halda á sem mest í þjónustu og starfsemi þeirra stofnana sem hér um ræðir eins og fram kom hér að framan. Það segir sig sjálft að ekki er unnt að ábyrgjast jafngóða þjónustu við skertar fjárveitingar en ráðuneytið mun gera sitt ítrasta til að standa vörð um þá mikilvægu starfsemi sem rekin er á þessum stofnunum um land allt.
