Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 245. máls.
138. löggjafarþing 2009–2010.
Þskj. 404 — 245. mál.
samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra við fyrirspurn Sivjar Friðleifsdóttur um sameiningu sveitarfélaga vegna fjárhagsstöðu.
Fyrirspurnin hljóðar svo:
Verði sveitarfélög sameinuð vegna slakrar fjárhagsstöðu að frumkvæði ráðherra, sbr. 79. gr. sveitarstjórnarlaga, er þá tryggt að jafnræðis verði gætt gagnvart þeim sveitarfélögum sem þannig verða sameinuð öðrum sveitarfélögum?
Í VII. kafla sveitarstjórnarlaga er fjallað um eftirlit með fjármálum sveitarfélaga. Samkvæmt kaflanum er það hlutverk eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga að fylgjast með fjármálum sveitarfélaga. Leiði athugun eftirlitsnefndar í ljós að fjármál einstakra sveitarfélaga stefni í óefni skal nefndin vara viðkomandi sveitarfélög við og kalla eftir skýringum. Sveitarfélög geta enn fremur sjálf gert nefndinni viðvart og leitað ráða áður en mat eftirlitsnefndar fer fram enda er sú skylda lögð á sérhverja sveitarstjórn að hún gæti þess svo sem kostur er að heildarútgjöld sveitarfélags, þar með talin rekstrarútgjöld, fari ekki fram úr heildartekjum þess, sbr. 3. mgr. 61. gr. sveitarstjórnarlaga.
Komist sveitarfélög í fjárþröng þannig að sveitarstjórn telji sér eigi unnt að standa í skilum skal hún tilkynna það til eftirlitsnefndar, sem lætur þá þegar fara fram rannsókn á fjárreiðum og rekstri viðkomandi sveitarfélags. Nefndin getur skv. 4. mgr. 75. gr. laganna gripið til ákveðinna úrræða til að koma sveitarfélagi á réttan kjöl, svo sem með því að leggja til við ráðherra að veittur verði styrkur úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og lagt til að lagt verði álag á útsvar um allt að 25%.
Í gildi er einn samningur eftirlitsnefndar um eftirlitsaðgerðir á grundvelli ofangreindrar lagaheimildar, en það er við sveitarfélagið Bolungarvík. Samningurinn er frá því í desember 2008 og felur í sé fjölþættar aðgerðir sem miða að því að koma sveitarfélaginu á réttan kjöl á tilteknu tímabili. Samningurinn fól jafnframt í sér skyldu sveitarfélagsins til að kanna hagkvæmni sameiningar þess við annað sveitarfélag. Þá er rétt að geta þess að eitt sveitarfélag til viðbótar, Sveitarfélagið Álftanes, hefur óskað aðstoðar eftirlitsnefndar með vísan til 75. gr. laganna og fer nú fram ítarleg greining á fjárhagslegum forsendum þess til skemmri og lengri tíma. Ráðuneytið á von á áliti og tillögum eftirlitsnefndar þar að lútandi á allra næstu dögum.
Sé fjárhagsstaða sveitarfélags hins vegar þannig að greiðslubyrði er svo mikið umfram greiðslugetu að ljóst er að eigi mun úr rætast í bráð getur ráðherra þá, að tillögu eftirlitsnefndar, svipt sveitarstjórn fjárforráðum sveitarfélags og skipað sveitarfélaginu fjárhaldsstjórn. Áður en sveitarstjórn verður svipt fjárforráðum sveitarfélags samkvæmt þessari grein skal ráðuneytið þó skora á sveitarstjórn að koma fjármálum sveitarfélagsins á réttan kjöl og er ráðuneytinu heimilt að veita sveitarstjórn allt að sex mánaða frest í því skyni. Ráðuneytið getur þá jafnframt óskað eftir að sveitarfélaginu verði veitt heimild til greiðslustöðvunar eða til að leita nauðasamnings eftir almennum reglum.
Leiði það ekki til niðurstöðu fyrir viðkomandi sveitarfélag tekur fjárhaldsstjórn við stjórn fjármálanna. Um hlutverk og verkefni fjárhaldsstjórnar er fjallað í 78. gr. sveitarstjórnarlaga. Dugi hins vegar aðgerðir fjárhaldsstjórnar ekki til að koma fjárhag sveitarfélags eða stofnana þess á réttan kjöl getur ráðuneytið ákveðið að leita samninga við nágrannasveitarfélög um sameiningu við það sveitarfélag sem undir fjárhaldsstjórn er eða hluta þess, sbr. 79. gr. laganna. Ákvæðið kemur því fyrst til skoðunar hafi ráðstafanir samkvæmt 78. gr. laganna ekki dugað.
Rétt er að taka fram að ekkert sveitarfélag hefur verið svipt fjárhaldsstjórn á þessum tímapunkti þó ekki sé hins vegar útilokað að til þess kunni að koma vegna hinna miklu umskipta sem orðið hafa í efnahagsumhverfi sveitarfélaga. Þar af leiðandi er heldur ekki til skoðunar af hálfu ráðuneytisins að beita ákvæðum 79. gr. sveitarstjórnarlaga um sameiningu vegna fjárhagsörðugleika. Ráðuneytinu er ekki kunnugt um að reynt hafi á þetta ákvæði.
Komi hins vegar til þess að meta þurfi aðstæður sveitarfélags með hliðsjón af 79. laganna, eftir að ljóst er að ekki verður unnið að fjárhagslegri endurreisn með öðrum aðgerðum, mun ráðuneytið að sjálfsögðu virða í hvívetna allar skráðar sem óskráðar málsmeðferðarreglur stjórnsýsluréttarins. Það er mat ráðuneytisins að meginmarkmið slíkra aðgerða, sem vissulega geta verið nauðsynlegar í ljósi alvarlegrar efnahagsstöðu sveitarfélags, sé að tryggja að réttur íbúa til þess að njóta lögbundinnar þjónustu sé í heiðri hafður og vanda vel til undirbúnings slíkrar ákvörðunar. Ráðuneytið lítur á þetta úrræði sem neyðarúrræði í sveitarstjórnarrétti, sem þó miðar að því að verja hagsmuni íbúanna og skapa um leið grundvöll fyrir fjárhagslega sjálfbærni viðkomandi samfélaga til lengri tíma litið.
138. löggjafarþing 2009–2010.
Þskj. 404 — 245. mál.
Svar
samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra við fyrirspurn Sivjar Friðleifsdóttur um sameiningu sveitarfélaga vegna fjárhagsstöðu.
Fyrirspurnin hljóðar svo:
Verði sveitarfélög sameinuð vegna slakrar fjárhagsstöðu að frumkvæði ráðherra, sbr. 79. gr. sveitarstjórnarlaga, er þá tryggt að jafnræðis verði gætt gagnvart þeim sveitarfélögum sem þannig verða sameinuð öðrum sveitarfélögum?
Í VII. kafla sveitarstjórnarlaga er fjallað um eftirlit með fjármálum sveitarfélaga. Samkvæmt kaflanum er það hlutverk eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga að fylgjast með fjármálum sveitarfélaga. Leiði athugun eftirlitsnefndar í ljós að fjármál einstakra sveitarfélaga stefni í óefni skal nefndin vara viðkomandi sveitarfélög við og kalla eftir skýringum. Sveitarfélög geta enn fremur sjálf gert nefndinni viðvart og leitað ráða áður en mat eftirlitsnefndar fer fram enda er sú skylda lögð á sérhverja sveitarstjórn að hún gæti þess svo sem kostur er að heildarútgjöld sveitarfélags, þar með talin rekstrarútgjöld, fari ekki fram úr heildartekjum þess, sbr. 3. mgr. 61. gr. sveitarstjórnarlaga.
Komist sveitarfélög í fjárþröng þannig að sveitarstjórn telji sér eigi unnt að standa í skilum skal hún tilkynna það til eftirlitsnefndar, sem lætur þá þegar fara fram rannsókn á fjárreiðum og rekstri viðkomandi sveitarfélags. Nefndin getur skv. 4. mgr. 75. gr. laganna gripið til ákveðinna úrræða til að koma sveitarfélagi á réttan kjöl, svo sem með því að leggja til við ráðherra að veittur verði styrkur úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og lagt til að lagt verði álag á útsvar um allt að 25%.
Í gildi er einn samningur eftirlitsnefndar um eftirlitsaðgerðir á grundvelli ofangreindrar lagaheimildar, en það er við sveitarfélagið Bolungarvík. Samningurinn er frá því í desember 2008 og felur í sé fjölþættar aðgerðir sem miða að því að koma sveitarfélaginu á réttan kjöl á tilteknu tímabili. Samningurinn fól jafnframt í sér skyldu sveitarfélagsins til að kanna hagkvæmni sameiningar þess við annað sveitarfélag. Þá er rétt að geta þess að eitt sveitarfélag til viðbótar, Sveitarfélagið Álftanes, hefur óskað aðstoðar eftirlitsnefndar með vísan til 75. gr. laganna og fer nú fram ítarleg greining á fjárhagslegum forsendum þess til skemmri og lengri tíma. Ráðuneytið á von á áliti og tillögum eftirlitsnefndar þar að lútandi á allra næstu dögum.
Sé fjárhagsstaða sveitarfélags hins vegar þannig að greiðslubyrði er svo mikið umfram greiðslugetu að ljóst er að eigi mun úr rætast í bráð getur ráðherra þá, að tillögu eftirlitsnefndar, svipt sveitarstjórn fjárforráðum sveitarfélags og skipað sveitarfélaginu fjárhaldsstjórn. Áður en sveitarstjórn verður svipt fjárforráðum sveitarfélags samkvæmt þessari grein skal ráðuneytið þó skora á sveitarstjórn að koma fjármálum sveitarfélagsins á réttan kjöl og er ráðuneytinu heimilt að veita sveitarstjórn allt að sex mánaða frest í því skyni. Ráðuneytið getur þá jafnframt óskað eftir að sveitarfélaginu verði veitt heimild til greiðslustöðvunar eða til að leita nauðasamnings eftir almennum reglum.
Leiði það ekki til niðurstöðu fyrir viðkomandi sveitarfélag tekur fjárhaldsstjórn við stjórn fjármálanna. Um hlutverk og verkefni fjárhaldsstjórnar er fjallað í 78. gr. sveitarstjórnarlaga. Dugi hins vegar aðgerðir fjárhaldsstjórnar ekki til að koma fjárhag sveitarfélags eða stofnana þess á réttan kjöl getur ráðuneytið ákveðið að leita samninga við nágrannasveitarfélög um sameiningu við það sveitarfélag sem undir fjárhaldsstjórn er eða hluta þess, sbr. 79. gr. laganna. Ákvæðið kemur því fyrst til skoðunar hafi ráðstafanir samkvæmt 78. gr. laganna ekki dugað.
Rétt er að taka fram að ekkert sveitarfélag hefur verið svipt fjárhaldsstjórn á þessum tímapunkti þó ekki sé hins vegar útilokað að til þess kunni að koma vegna hinna miklu umskipta sem orðið hafa í efnahagsumhverfi sveitarfélaga. Þar af leiðandi er heldur ekki til skoðunar af hálfu ráðuneytisins að beita ákvæðum 79. gr. sveitarstjórnarlaga um sameiningu vegna fjárhagsörðugleika. Ráðuneytinu er ekki kunnugt um að reynt hafi á þetta ákvæði.
Komi hins vegar til þess að meta þurfi aðstæður sveitarfélags með hliðsjón af 79. laganna, eftir að ljóst er að ekki verður unnið að fjárhagslegri endurreisn með öðrum aðgerðum, mun ráðuneytið að sjálfsögðu virða í hvívetna allar skráðar sem óskráðar málsmeðferðarreglur stjórnsýsluréttarins. Það er mat ráðuneytisins að meginmarkmið slíkra aðgerða, sem vissulega geta verið nauðsynlegar í ljósi alvarlegrar efnahagsstöðu sveitarfélags, sé að tryggja að réttur íbúa til þess að njóta lögbundinnar þjónustu sé í heiðri hafður og vanda vel til undirbúnings slíkrar ákvörðunar. Ráðuneytið lítur á þetta úrræði sem neyðarúrræði í sveitarstjórnarrétti, sem þó miðar að því að verja hagsmuni íbúanna og skapa um leið grundvöll fyrir fjárhagslega sjálfbærni viðkomandi samfélaga til lengri tíma litið.
