Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 695. máls.
138. löggjafarþing 2009–2010.
Þskj. 1534 — 695. mál.
fjármálaráðherra við fyrirspurn Eyglóar Harðardóttur um málefni VBS fjárfestingarbanka.
1. Leituðu stjórnendur VBS fjárfestingarbanka samþykkis ráðuneytisins og/eða Fjármálaeftirlitsins fyrir lengingu kúlulána sem þeir voru með hjá bankanum til ársins 2017? Samrýmist sú framlenging skilyrðum sem ráðuneytið setti fyrirtækinu við gerð lánasamnings vegna veðskulda við Seðlabankann?
Stjórnendur VBS leituðu ekki eftir samþykki hjá fjármálaráðuneytinu um form- eða skilmálabreytingar á veittum lánum félagsins. Hvorki á lánum veittum til starfsmanna né til annara viðskiptamanna félagsins.
Í skilyrðum sem veitt voru fyrir láni ríkisins má lesa að lánveiting til venslaðra aðila skuli ekki aukin og að aukning útlána er ekki bönnuð. Það getur verið skilgreiningaratriði hvort lenging lána sé í eðli sínu nýtt lán eða ekki. Ef hún er metin sem nýtt lán er mögulega brotið gegn 6. gr. lánasamningsins (hann má finna á heimasíðu fjármálaráðuneytisins) þar sem kveðið er á um að „vöxtur útlánasafns leiði ekki til skerts endurgreiðsluhæfis lántaka“ og þá einnig 9. gr. þar sem segir „fyrirgreiðslum við venslaða aðila skal ætíð stillt í hóf og hagsmuna ríkissjóðs gætt í hvívetna við slíkar fyrirgreiðslur“. Fjármálaráðuneytið hefur enga vitneskju um hvort og þá hvernig staðið var að fyrirgreiðslu til starfsmanna á umræddu tímabili og er því ekki í stakk búið til að meta hvort hagsmunum lánveitanda hafi ekki verið gætt í hvívetna.
2. Hvaða aðrar breytingar voru gerðar á launasamningum starfsmanna VBS frá mars 2009 sem hefði átt að fá samþykki ráðuneytisins fyrir samkvæmt skilyrðum lánasamningsins?
Ráðuneytinu er ekki kunnugt um neinar breytingar á launasamningum starfsmanna VBS. Takmarkanir í lánasamningi skv. 2. gr. snerta kaupauka. Hafi skilamálabreytingar lána verið ívilnandi og þar með ákveðin hlunnindi, sem líkja megi við kaupauka, er rétt að taka fram að ekki var á tímabilinu leitað samþykkis ráðuneytisins fyrir þeim breytingum.
3. Af hverju var ekki skipaður umsjónarmaður með VBS frá þeim tíma sem ljóst var að bankinn ætti í verulegum erfiðleikum og væri í raun ógjaldfær?
Fjármálaeftirlitinu er einu heimilt að skipa fjármálafyrirtækjum og eftirlitsskyldum aðilum tilsjónarmenn. Ráðuneytinu er ekki kunnungt um að Fjármálaeftirlitið hafi nýtt þá heimild, en hins vegar hefur ráðuneytið upplýsingar um að haldnir hafi verið vikulegir fundir FME með VBS.
4. Hefði Fjármálaeftirlitið leyft VBS að starfa áfram ef ríkið hefði ekki veitt fyrirtækinu 26 milljarða kr. lán vegna veðskulda í mars 2009?
Fjármálaráðuneytið getur ekki tjáð sig um málefni er snúa að Fjármálaeftirlitinu. Hins vegar má benda á að VBS fjárfestingarbanki birti ársreikning fyrir árið 2008 og hálfs árs uppgjör 2009, en þar má sjá að félagið uppfyllti á þeim tíma skilyrði og eiginfjárákvæði sem FME setti fjárfestingarbönkum.
5. Hverjar voru forsendur ráðuneytisins til að ætla að VBS mundi geta staðið við lánasamninginn og skilyrði ráðuneytisins?
Vegna óvissu um verðmæti framlagðra trygginga, sem að mestu má rekja til þeirra afleiðinga sem fall viðskiptabankanna hafði, veitti Alþingi fjármálaráðherra heimild, með fjáraukalögum samþykktum þann 22. desember 2008, til þess að kaupa f.h. ríkissjóðs umræddar kröfur ásamt undirliggjandi tryggingum af Seðlabanka Íslands. Var það mat fjármálaráðuneytisins og Alþingis að mikilvægt væri að efnahagur Seðlabanka Íslands væri á hverjum tíma hafinn yfir vafa. Heimild ráðherra í 5. gr. fjáraukalaga, lið 7.20, hljóðar svo:
„Fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, er heimilað að taka lán, endurlána, veita ríkisábyrgðir og fleira eftir því sem kveðið er á um í ákvæðum þessarar greinar:
[...]
7.20 Að kaupa af Seðlabanka Íslands þau viðskiptabréf sem bankanum hafa verið afhent til tryggingar veðlánum bankans og annast uppgjör þeirra krafna eins og hagkvæmast þykir.“
Á grundvelli heimildarinnar var gert samkomulag milli fjármálaráðuneytis og Seðlabanka Íslands þar sem Seðlabankinn framseldi ríkissjóði fyrrgreindar kröfur. Með samkomulaginu tók fjármálaráðuneytið að sér umsjón og innheimtu þessara krafna með það að markmiði að tryggja sem best hagsmuni ríkissjóðs sem kröfueiganda.
Skylda fjármálaráðuneytisins sem umsjónaraðila með innheimtu krafnanna var að leitast við að tryggja sem mesta endurheimtu þeirra. Í þeirri vinnu hefur ráðuneytið m.a. leitast við að fylgja meginreglum stjórnsýsluréttar, þar á meðal þeirri grundvallarreglu að ganga ekki harðar fram gagnvart þeim aðilum sem um ræðir en nauðsyn krefur. Í samræmi við þessi sjónarmið var leitað eftir samkomulagi við viðkomandi skuldara um leiðir til endurgreiðslu á skuldum þeirra við ríkissjóð.
Niðurstaðan varð samkomulag við umrædda fjárfestingarbanka þess efnis að þeir endurgreiddu kröfurnar á sjö árum, gegn því að leggja fram auknar tryggingar. Krafa var gerð um verðtryggingu skuldarinnar, en hóflega vexti, sé tekið mið af markaðsvöxtum. Með samkomulagi þessu um endurgreiðslufyrirkomulag gafst viðkomandi fjármálafyrirtækjum svigrúm til þess að takast á við skuldirnar og var með því leitast við að tryggja hagsmuni ríkissjóðs á sem bestan hátt. Það var mat starfshóps, sem var starfandi á þeim tíma að málefnum minni fjármálafyrirtækja, að hagsmunum ríkissjóðs væri betur borgið með því að félögunum gæfist kostur á að vinna úr sínum málum eftir hrun fjármálakerfisins á Íslandi heldur en að gjaldfella kröfu ríkisins, sem hefði á þeim tímapunkti leitt til að öll þessi félög hefðu farið í þrot.
Stjórn VBS fjárfestingarbanka óskaði eftir því við Fjármálaeftirlitið 3. mars 2010 að skipuð yrði bráðabirgðastjórn skv. 100. gr. a. laga um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002. Í því fólst að þáverandi stjórn fór frá og bráðabirgðastjórn tók yfir hlutverk stjórnar. VBS fjárfestingarbanki hf. var svo tekinn til slitameðferðar 9. apríl 2010 með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur.
138. löggjafarþing 2009–2010.
Þskj. 1534 — 695. mál.
Svar
fjármálaráðherra við fyrirspurn Eyglóar Harðardóttur um málefni VBS fjárfestingarbanka.
1. Leituðu stjórnendur VBS fjárfestingarbanka samþykkis ráðuneytisins og/eða Fjármálaeftirlitsins fyrir lengingu kúlulána sem þeir voru með hjá bankanum til ársins 2017? Samrýmist sú framlenging skilyrðum sem ráðuneytið setti fyrirtækinu við gerð lánasamnings vegna veðskulda við Seðlabankann?
Stjórnendur VBS leituðu ekki eftir samþykki hjá fjármálaráðuneytinu um form- eða skilmálabreytingar á veittum lánum félagsins. Hvorki á lánum veittum til starfsmanna né til annara viðskiptamanna félagsins.
Í skilyrðum sem veitt voru fyrir láni ríkisins má lesa að lánveiting til venslaðra aðila skuli ekki aukin og að aukning útlána er ekki bönnuð. Það getur verið skilgreiningaratriði hvort lenging lána sé í eðli sínu nýtt lán eða ekki. Ef hún er metin sem nýtt lán er mögulega brotið gegn 6. gr. lánasamningsins (hann má finna á heimasíðu fjármálaráðuneytisins) þar sem kveðið er á um að „vöxtur útlánasafns leiði ekki til skerts endurgreiðsluhæfis lántaka“ og þá einnig 9. gr. þar sem segir „fyrirgreiðslum við venslaða aðila skal ætíð stillt í hóf og hagsmuna ríkissjóðs gætt í hvívetna við slíkar fyrirgreiðslur“. Fjármálaráðuneytið hefur enga vitneskju um hvort og þá hvernig staðið var að fyrirgreiðslu til starfsmanna á umræddu tímabili og er því ekki í stakk búið til að meta hvort hagsmunum lánveitanda hafi ekki verið gætt í hvívetna.
2. Hvaða aðrar breytingar voru gerðar á launasamningum starfsmanna VBS frá mars 2009 sem hefði átt að fá samþykki ráðuneytisins fyrir samkvæmt skilyrðum lánasamningsins?
Ráðuneytinu er ekki kunnugt um neinar breytingar á launasamningum starfsmanna VBS. Takmarkanir í lánasamningi skv. 2. gr. snerta kaupauka. Hafi skilamálabreytingar lána verið ívilnandi og þar með ákveðin hlunnindi, sem líkja megi við kaupauka, er rétt að taka fram að ekki var á tímabilinu leitað samþykkis ráðuneytisins fyrir þeim breytingum.
3. Af hverju var ekki skipaður umsjónarmaður með VBS frá þeim tíma sem ljóst var að bankinn ætti í verulegum erfiðleikum og væri í raun ógjaldfær?
Fjármálaeftirlitinu er einu heimilt að skipa fjármálafyrirtækjum og eftirlitsskyldum aðilum tilsjónarmenn. Ráðuneytinu er ekki kunnungt um að Fjármálaeftirlitið hafi nýtt þá heimild, en hins vegar hefur ráðuneytið upplýsingar um að haldnir hafi verið vikulegir fundir FME með VBS.
4. Hefði Fjármálaeftirlitið leyft VBS að starfa áfram ef ríkið hefði ekki veitt fyrirtækinu 26 milljarða kr. lán vegna veðskulda í mars 2009?
Fjármálaráðuneytið getur ekki tjáð sig um málefni er snúa að Fjármálaeftirlitinu. Hins vegar má benda á að VBS fjárfestingarbanki birti ársreikning fyrir árið 2008 og hálfs árs uppgjör 2009, en þar má sjá að félagið uppfyllti á þeim tíma skilyrði og eiginfjárákvæði sem FME setti fjárfestingarbönkum.
5. Hverjar voru forsendur ráðuneytisins til að ætla að VBS mundi geta staðið við lánasamninginn og skilyrði ráðuneytisins?
Vegna óvissu um verðmæti framlagðra trygginga, sem að mestu má rekja til þeirra afleiðinga sem fall viðskiptabankanna hafði, veitti Alþingi fjármálaráðherra heimild, með fjáraukalögum samþykktum þann 22. desember 2008, til þess að kaupa f.h. ríkissjóðs umræddar kröfur ásamt undirliggjandi tryggingum af Seðlabanka Íslands. Var það mat fjármálaráðuneytisins og Alþingis að mikilvægt væri að efnahagur Seðlabanka Íslands væri á hverjum tíma hafinn yfir vafa. Heimild ráðherra í 5. gr. fjáraukalaga, lið 7.20, hljóðar svo:
„Fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, er heimilað að taka lán, endurlána, veita ríkisábyrgðir og fleira eftir því sem kveðið er á um í ákvæðum þessarar greinar:
[...]
7.20 Að kaupa af Seðlabanka Íslands þau viðskiptabréf sem bankanum hafa verið afhent til tryggingar veðlánum bankans og annast uppgjör þeirra krafna eins og hagkvæmast þykir.“
Á grundvelli heimildarinnar var gert samkomulag milli fjármálaráðuneytis og Seðlabanka Íslands þar sem Seðlabankinn framseldi ríkissjóði fyrrgreindar kröfur. Með samkomulaginu tók fjármálaráðuneytið að sér umsjón og innheimtu þessara krafna með það að markmiði að tryggja sem best hagsmuni ríkissjóðs sem kröfueiganda.
Skylda fjármálaráðuneytisins sem umsjónaraðila með innheimtu krafnanna var að leitast við að tryggja sem mesta endurheimtu þeirra. Í þeirri vinnu hefur ráðuneytið m.a. leitast við að fylgja meginreglum stjórnsýsluréttar, þar á meðal þeirri grundvallarreglu að ganga ekki harðar fram gagnvart þeim aðilum sem um ræðir en nauðsyn krefur. Í samræmi við þessi sjónarmið var leitað eftir samkomulagi við viðkomandi skuldara um leiðir til endurgreiðslu á skuldum þeirra við ríkissjóð.
Niðurstaðan varð samkomulag við umrædda fjárfestingarbanka þess efnis að þeir endurgreiddu kröfurnar á sjö árum, gegn því að leggja fram auknar tryggingar. Krafa var gerð um verðtryggingu skuldarinnar, en hóflega vexti, sé tekið mið af markaðsvöxtum. Með samkomulagi þessu um endurgreiðslufyrirkomulag gafst viðkomandi fjármálafyrirtækjum svigrúm til þess að takast á við skuldirnar og var með því leitast við að tryggja hagsmuni ríkissjóðs á sem bestan hátt. Það var mat starfshóps, sem var starfandi á þeim tíma að málefnum minni fjármálafyrirtækja, að hagsmunum ríkissjóðs væri betur borgið með því að félögunum gæfist kostur á að vinna úr sínum málum eftir hrun fjármálakerfisins á Íslandi heldur en að gjaldfella kröfu ríkisins, sem hefði á þeim tímapunkti leitt til að öll þessi félög hefðu farið í þrot.
Stjórn VBS fjárfestingarbanka óskaði eftir því við Fjármálaeftirlitið 3. mars 2010 að skipuð yrði bráðabirgðastjórn skv. 100. gr. a. laga um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002. Í því fólst að þáverandi stjórn fór frá og bráðabirgðastjórn tók yfir hlutverk stjórnar. VBS fjárfestingarbanki hf. var svo tekinn til slitameðferðar 9. apríl 2010 með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur.
