Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 29. máls.
139. löggjafarþing 2010–2011.
Þskj. 163 — 29. mál.
forseta Alþingis við fyrirspurn Marðar Árnasonar um atvikin í Alþingishúsinu 8. desember 2008.
1. Með hvaða hætti ræðir skrifstofustjóri Alþingis um 100. gr. hegningarlaga í beiðni sem hann sendi lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins 19. desember 2008 vegna atvika í Alþingishúsinu 8. þess mánaðar?
Í beiðninni var gerð grein fyrir átökunum sem urðu við bakdyr Alþingishússins og í gangi upp að þingpöllum, fjallað sérstaklega um aðgang að þingpöllum og nánara um málavexti sem grundvöll rannsóknarbeiðni.
Að 100. gr. hegningarlaga er síðan vikið í kafla sem ber yfirskriftina „sjónarmið skrifstofu Alþingis“ og þar segir skrifstofustjóri orðrétt:
„Nauðsynlegt er að tryggja öryggi þingmanna meðan á þingfundi stendur. Aðgangur að þingpöllum getur því ekki verið með öllu óhindraður og án eftirlits. Forseti Alþingis hefur falið þingvörðum framkvæmd þessa eftirlits og er það hluti af starfsskyldum þeirra að gæta að því að aðgangsreglum í þinghúsinu sé fylgt. Eins og áður segir er einn lögreglumaður enn fremur á vakt í þinghúsinu meðan á þingfundum stendur.
Alþingi nýtur sérstakrar verndar í XI. kafla almennra hegningarlaga, sem fjallar um brot gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórnvöldum þess. Þar segir í 100. gr. að hver sem ræðst á Alþingi, svo að því eða sjálfræði þess er hætta búin, sem lætur boð út ganga, sem að því lýtur, eða hlýðir slíku boði, skuli sæta fangelsi ekki skemur en 1 ár, og getur refsing orðið ævilangt fangelsi ef sakir eru mjög miklar. Ekki er ljóst hvað mannsöfnuðinum gekk til með athæfi sínu hinn 8. desember sl. Miðað við þá aðferð sem notuð var til að koma hópnum inn í húsið virtist hann ekki kominn í friðsamlegum tilgangi eða að hann væri líklegur til að hlíta reglum. Ekki var hægt að útiloka að einhverjir í hópnum væru með innanklæða eitthvað sem skaðað gæti alþingismenn eða starfsmenn. Viðbrögð voru ákveðin með þessi atriði í huga og allt tiltækt lið þingvarða ásamt lögreglumanni kallað til í því skyni að koma í veg fyrir að mannsöfnuðurinn kæmist í færi við þingmenn sem sátu í þingsal. Þá var þegar leitað aðstoðar lögreglunnar.
Af myndbandsupptökum má ráða að aðgerðin við innganginn hafi verið skipulögð fyrirfram. Menn komu einn af öðrum inn í húsið með stuttu millibili og varð þingvörður að sinna þeim. Sá síðasti fór hins vegar ekki inn heldur hélt hurðinni opinni og sá til þess að leiðin yrði greið fyrir þá sem á eftir komu. Þegar þingvörður hugðist láta loka dyrunum, eins og ráð er fyrir gert, var hann beittur ofbeldi og ýtt út um dyrnar. Þá voru fleiri starfsmenn beittir ofbeldi eða hindraðir við framkvæmd skyldustarfa sinna. Skrifstofa Alþingis telur að þessi atvik verði að rannsaka m.a. með það í huga hvort brotið hafi verið gegn 106. gr. almennra hegningarlaga en þingverðir eru opinberir starfsmenn í skilningi ákvæðisins. Um var að ræða mannsöfnuð, sbr. 107. gr. laganna, og ber þá að beita leiðtogum upphlaupsins harðari refsingu að tiltölu.
Fleiri ákvæði almennra hegningarlaga kunna að hafa verið brotin af þeim sem þarna áttu hlut að máli. Benda má á 118. gr. laganna um upphlaup í því skyni að ógna með, svo og 122. gr. sömu laga um hindrun á löglegum mannfundi einkum ef ofríki eða ógnun í framferði er viðhaft. Þá kann að vera að um húsbrot hafi verið að ræða í skilningi 231. gr. almennra hegningarlaga.“
2. Telur forseti að þessi grein hegningarlaga, um mann „sem ræðst á Alþingi, svo að því eða sjálfræði þess er hætta búin,“ eigi við um atvikin sem til báru 8. desember 2008?
Með því að óska eftir opinberri rannsókn var vakin athygli lögreglu á málinu. Árétta verður að beiðnin var ekki skilyrði eða nauðsynleg forsenda þess að rannsókn færi fram enda hafði þingið ekki að lögum forræði á málinu á neinu stigi þess. Að lokinni rannsókn lögreglu var málið sent handhafa ákæruvalds til þess að leggja sjálfstætt mat á fyrirliggjandi málavexti og eftir atvikum að gefa út ákæru á grundvelli þeirra. Það var gert.
Mál það sem hér um ræðir er nú til meðferðar hjá dómstólum og bíður niðurstöðu, m.a. um það atriði sem fyrirspyrjandi óskar álits forseta á. Lög gera ekki ráð fyrir því að forseti Alþingis komi að málshöfðun né heldur að hann láti í ljós álit sitt á einstökum þáttum hennar, þar á meðal hvort heimfæra má tiltekin atvik undir einstakar greinar hegningarlaganna. Það er verkefni dómstóla.
139. löggjafarþing 2010–2011.
Þskj. 163 — 29. mál.
Svar
forseta Alþingis við fyrirspurn Marðar Árnasonar um atvikin í Alþingishúsinu 8. desember 2008.
1. Með hvaða hætti ræðir skrifstofustjóri Alþingis um 100. gr. hegningarlaga í beiðni sem hann sendi lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins 19. desember 2008 vegna atvika í Alþingishúsinu 8. þess mánaðar?
Í beiðninni var gerð grein fyrir átökunum sem urðu við bakdyr Alþingishússins og í gangi upp að þingpöllum, fjallað sérstaklega um aðgang að þingpöllum og nánara um málavexti sem grundvöll rannsóknarbeiðni.
Að 100. gr. hegningarlaga er síðan vikið í kafla sem ber yfirskriftina „sjónarmið skrifstofu Alþingis“ og þar segir skrifstofustjóri orðrétt:
„Nauðsynlegt er að tryggja öryggi þingmanna meðan á þingfundi stendur. Aðgangur að þingpöllum getur því ekki verið með öllu óhindraður og án eftirlits. Forseti Alþingis hefur falið þingvörðum framkvæmd þessa eftirlits og er það hluti af starfsskyldum þeirra að gæta að því að aðgangsreglum í þinghúsinu sé fylgt. Eins og áður segir er einn lögreglumaður enn fremur á vakt í þinghúsinu meðan á þingfundum stendur.
Alþingi nýtur sérstakrar verndar í XI. kafla almennra hegningarlaga, sem fjallar um brot gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórnvöldum þess. Þar segir í 100. gr. að hver sem ræðst á Alþingi, svo að því eða sjálfræði þess er hætta búin, sem lætur boð út ganga, sem að því lýtur, eða hlýðir slíku boði, skuli sæta fangelsi ekki skemur en 1 ár, og getur refsing orðið ævilangt fangelsi ef sakir eru mjög miklar. Ekki er ljóst hvað mannsöfnuðinum gekk til með athæfi sínu hinn 8. desember sl. Miðað við þá aðferð sem notuð var til að koma hópnum inn í húsið virtist hann ekki kominn í friðsamlegum tilgangi eða að hann væri líklegur til að hlíta reglum. Ekki var hægt að útiloka að einhverjir í hópnum væru með innanklæða eitthvað sem skaðað gæti alþingismenn eða starfsmenn. Viðbrögð voru ákveðin með þessi atriði í huga og allt tiltækt lið þingvarða ásamt lögreglumanni kallað til í því skyni að koma í veg fyrir að mannsöfnuðurinn kæmist í færi við þingmenn sem sátu í þingsal. Þá var þegar leitað aðstoðar lögreglunnar.
Af myndbandsupptökum má ráða að aðgerðin við innganginn hafi verið skipulögð fyrirfram. Menn komu einn af öðrum inn í húsið með stuttu millibili og varð þingvörður að sinna þeim. Sá síðasti fór hins vegar ekki inn heldur hélt hurðinni opinni og sá til þess að leiðin yrði greið fyrir þá sem á eftir komu. Þegar þingvörður hugðist láta loka dyrunum, eins og ráð er fyrir gert, var hann beittur ofbeldi og ýtt út um dyrnar. Þá voru fleiri starfsmenn beittir ofbeldi eða hindraðir við framkvæmd skyldustarfa sinna. Skrifstofa Alþingis telur að þessi atvik verði að rannsaka m.a. með það í huga hvort brotið hafi verið gegn 106. gr. almennra hegningarlaga en þingverðir eru opinberir starfsmenn í skilningi ákvæðisins. Um var að ræða mannsöfnuð, sbr. 107. gr. laganna, og ber þá að beita leiðtogum upphlaupsins harðari refsingu að tiltölu.
Fleiri ákvæði almennra hegningarlaga kunna að hafa verið brotin af þeim sem þarna áttu hlut að máli. Benda má á 118. gr. laganna um upphlaup í því skyni að ógna með, svo og 122. gr. sömu laga um hindrun á löglegum mannfundi einkum ef ofríki eða ógnun í framferði er viðhaft. Þá kann að vera að um húsbrot hafi verið að ræða í skilningi 231. gr. almennra hegningarlaga.“
2. Telur forseti að þessi grein hegningarlaga, um mann „sem ræðst á Alþingi, svo að því eða sjálfræði þess er hætta búin,“ eigi við um atvikin sem til báru 8. desember 2008?
Með því að óska eftir opinberri rannsókn var vakin athygli lögreglu á málinu. Árétta verður að beiðnin var ekki skilyrði eða nauðsynleg forsenda þess að rannsókn færi fram enda hafði þingið ekki að lögum forræði á málinu á neinu stigi þess. Að lokinni rannsókn lögreglu var málið sent handhafa ákæruvalds til þess að leggja sjálfstætt mat á fyrirliggjandi málavexti og eftir atvikum að gefa út ákæru á grundvelli þeirra. Það var gert.
Mál það sem hér um ræðir er nú til meðferðar hjá dómstólum og bíður niðurstöðu, m.a. um það atriði sem fyrirspyrjandi óskar álits forseta á. Lög gera ekki ráð fyrir því að forseti Alþingis komi að málshöfðun né heldur að hann láti í ljós álit sitt á einstökum þáttum hennar, þar á meðal hvort heimfæra má tiltekin atvik undir einstakar greinar hegningarlaganna. Það er verkefni dómstóla.
