Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 594. máls.
139. löggjafarþing 2010–2011.
Þskj. 1234 — 594. mál.
fjármálaráðherra við fyrirspurn Kristjáns Þórs Júlíussonar um fjárhagslega endurskipulagningu vátryggingafélagsins Sjóvár.
1. Á hvaða lagaheimild byggði ráðherra ákvörðun sína um fjárframlag þegar ríkissjóður tók árið 2009 þátt í fjárhagslegri endurskipulagningu vátryggingafélagsins Sjóvár með 11,6 milljarða kr. eiginfjárframlagi til eignarhaldsfélags þess?
Byggt var á heimild 7.20 í 6. gr. fjárlaga 2009, sbr. einnig sambærilega heimild í fjáraukalögum 2008 sem heimilar fjármálaráðherra „að kaupa af Seðlabanka Íslands þau viðskiptabréf sem bankanum hafa verið afhent til tryggingar veðlánum bankans og annast uppgjör þeirra krafna eins og hagkvæmast þykir.“ Talið var að framangreind lagaheimild 7.20 í fjárlögum 2009 veitti ríkissjóði nægilegt svigrúm til að annast uppgjör þeirra með framangreindum hætti enda var það metið svo að þetta væri hagkvæmasti og besti kosturinn fyrir ríkissjóð við innheimtu umræddra skuldbindinga auk þess sem gjaldþrot stórs tryggingafélags á þessum viðkvæma tíma hefði getað valdið þjóðfélaginu stórfelldu tjóni eins og nánar kemur fram hér á eftir.
2. Voru þessi viðskipti færð í bókhaldi ríkisins þegar þau fóru fram? Ef ekki, þá hvers vegna ekki?
Eins og fram kemur hér að aftan var ákvörðun um aðkomu ríkissjóðs að endurreisn Sjóvár tekin síðla sumars 2009. Í framhaldi var unnið að samningsgerð við aðra aðila málsins og stofnun félagsins. Stofnefnahagsreikningur hins nýja félags lá fyrir síðla í september en gerð hans var grundvöllur fyrir framlagningu eigin fjár þeirra sem að félaginu kæmu. Nokkur tími leið svo frá gerð hans þar til innborganir áttu sé stað og voru þær að hluta til gerðar í lok árs 2009 og að hluta til á árinu 2010. Á þeim tíma hafði ESÍ yfirtekið umræddar eignir og færslur vegna þeirra koma því fram í reikningum félagsins en ekki ríkissjóðs.
3. Hvernig var eiginfjárframlag ríkissjóðs samsett? Ef framlagið var innt af hendi með öðru en peningum er óskað eftir ítarlegri sundurliðun á samsetningu framlagsins sem sýni m.a. útgefendur skuldabréfa, sé um þau að ræða.
Í minnisblaði Fjármálaeftirlitsins (FME) frá 29. júní 2009 kom fram að rekstur á vátryggingarstarfsemi Sjóvár væri með ágætum en tiltekin fjárfestingarstarfsemi og aðrar ráðstafanir fyrrum eigenda, stjórnar og lykilstarfsmanna hefðu komið félaginu í þrot.
Fram að þeim tíma höfðu fulltrúar frá fyrirtækjaráðgjöf Íslandsbanka og skilanefndar Glitnis áttu í viðræðum við fjármálaráðuneytið til að leita leiða við að endurfjármagna og bjarga tryggingahluta Sjóvár. Félagið hafði áður verið í sölumeðferð og vonir stóðu til að erlendir aðilar kæmu að endurreisninni. Þegar ljóst varð að ekki næðist ásættanleg lending með þeim aðilum var leitað til stjórnvalda um aðstoð til að forða félaginu frá gjaldþroti.
Áður en ákvörðun var tekin um hvaða leiðir væru færar var leitað til FME sem fer með eftirlitshlutverk vegna vátryggingarstarfsemi. FME lagði á það ríka áherslu að félagið yrði ekki sett í þrot. Voru veigamestu rök FME þau að gjaldþrot félagsins hefði „alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir fjármálastarfsemina hér á landi, þar á meðal neytendur.“ Vátryggingafélagið væri meðal þeirra fjármálafyrirtækja sem veittu ákveðna grunnþjónustu hér á landi og gegndi því mjög mikilvægu þjóðfélagslegu hlutverki. Mikilvægt væri því að mati stofnunarinnar að allt yrði gert sem unnt væri til að verja hagsmuni neytenda í þessu efni. Því studdi stofnunin og mælti eindregið með þeirri leið sem farin var til að forða félaginu frá gjaldþroti með aðkomu ríkissjóðs, Glitnis hf. og Íslandsbanka.
Það fé sem vantaði inn í sjóði Sjóvár til að gera félagið starfhæft samkvæmt skilyrðum FME nam um 16 milljörðum kr. Skilanefnd Glitnis var reiðubúin til að leggja fram um 2,8 milljarða kr. til lausnar málinu og Íslandsbanki um 1,5 milljarða kr.
Til að endurreisn Sjóvár yrði möguleg var það metið svo að ríkissjóður þyrfti að koma að málinu og leggja fram um 12 milljarða kr. fjárframlag. Þetta var annars vegar gert með upphaflegri kröfu Seðlabankans á hendur Askar Capital (sem framseld hafði verið ríkissjóði) samkvæmt verðtryggðum lánasamningi, upphaflega að fjárhæð um 6 milljarðar kr. með 3% ársvöxtum og hins vegar með um 5,6 milljarða kr. verðtryggðu skuldabréfi útgefnu af Landsvirkjun með 3,5% föstum ársvöxtum. Umsamið kaupverð á þessum eignum var samtals um 11,6 milljarðar kr.
Til viðbótar við þau veigamiklu rök FME um þá áhættu sem mundi skapast innan fjármálakerfisins við þrot Sjóvar hafði ríkið einnig eftirfarandi sjónarmið til hliðsjónar við ákvörðunartökuna um ríkisframlag til handa fyrirtækinu. Í fyrsta lagi var talið að færi tryggingafélagið í greiðsluþrot gæti það haft alvarleg áhrif á endurtryggingasamninga, ekki bara Sjóvár heldur einnig samninga annarra tryggingafélaga. Þetta gæti þýtt mun hærri iðgjöld sem greiða þyrfti til erlendra endurtryggjenda og þar með hækkun á iðgjöldum til innlendra aðila, þar á meðal almennings. Í öðru lagi var talið að þrot félagsins og þar með hækkun á iðgjöldum erlendra endurtryggjenda gæti dregið úr greiðsluflæði í erlendri mynt vegna hærri iðgjalda. Í þriðja lagi var talið að sú staðreynd að eitt af stærstu tryggingafélögum landsins færi í gjaldþrot hefði slæmar afleiðingar fyrir traust Íslendinga á vátryggingamörkuðum og alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Í fjórða lagi var samkvæmt fyrirtækjaráðgjöf Íslandsbanka töluverður áhugi ýmissa aðila á að kaupa Sjóvá. Í fimmta lagi var talið að greiðsluþrot tryggingahluta félagsins hefði getað haft fjárhagslegar afleiðingar í för með sér fyrir ríkissjóð. Ekki var talið æskilegt að óvissa ríkti um hvort einstaklingar og lögaðilar sem hefðu tryggingar hjá félaginu og staðið að fullu skil á iðgjöldum sínum fengju bætur fyrir bótaskyld tjón sín eða fengju ekki ógreiddar slysa- og tjónbætur. Í því sambandi má geta þess að innan Evrópusambandsins er nú unnið að reglum um sjóði sem ætlað er að gegna sambærilegu hlutverki á tryggingamarkaði og tryggingarsjóðir innstæðueigenda gegna á bankamarkaði. Dæmi eru til m.a. frá Danmörku og Írlandi um að stjórnvöld hafi neyðst til að grípa inn í rekstur tryggingafélaga til að koma í veg fyrir hugsanlegar afleiðingar af falli þeirra. Í sjötta og síðasta lagi voru þær kröfur, sem ríkissjóður lagði til, kröfur sem stofnast höfðu á bankakerfið vegna hruns þess. Ekki væri því verið að veita „nýja“ fjármuni inn í umrætt félag ef svo má að orði komast heldur var um að ræða sölu á kröfum með veði í hlutabréfum í tryggingafélagi sem var í góðum rekstri en var skuldsett af öðrum ástæðum.
Stefnt var að því að selja félagið hið fyrsta en það var talið líklegra að hærra verð fengist fyrir félag sem hefur verið í samfelldum rekstri.
Tillaga um aðkomu ríkissjóðs að málinu var undirbúin af forsætisráðuneytinu, fjármálaráðuneytinu og efnahags- og viðskiptaráðuneytinu og lögð fyrir á ríkisstjórnarfundi til kynningar og samþykktar sumarið 2009 sem samþykkti ákvörðunina í kjölfarið.
4. Lá fyrir fjárhagslegt mat á áhrifum af væntu gjaldþroti félagsins á tekjur og gjöld ríkissjóðs áður en ákvörðun um fjárframlagið var tekin? Ef svo er, hvernig var matið unnið, hver vann það og hverjar voru niðurstöður þess?
Sjá svar við 3. tölul.
5. Lá fyrir mat á þeim fjárhæðum sem líklegt var að viðskiptamenn félagsins mundu tapa við gjaldþrot félagsins? Ef svo er, er óskað eftir að þær upplýsingar verði lagðar fram um helstu flokka viðskiptamanna og að fram komi hver vann það mat.
Sjá svar við 3. tölul.
6. Hver er staða formlegrar rannsóknar á eiginfjárframlagi ríkisins til endurreisnar Sjóvár sem eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hóf 22. september 2010?
Með ákvörðun, dags. 22. september 2010, hóf ESA formlega rannsókn á ráðstöfunum stjórnvalda í tengslum við Sjóvá, í samræmi við 4. mgr. 4. gr. II. hluta bókunar 3 við samning EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls. Almennur frestur til að skila athugasemdum til stofnunarinnar vegna málsins rann út 17. janúar 2011. Íslensk stjórnvöld komu á framfæri við stofnunina frekari upplýsingum vegna málsins og sömuleiðis sendu samkeppnisaðilar félagsins, TM og VÍS, inn athugasemdir. Með bréfi, dags. 25. febrúar, komu stjórnvöld á framfæri við ESA svörum við athugasemdum þriðju aðila. Formlegri rannsókn ber að ljúka með ákvörðun, sbr. 7. gr. II. hluta bókunar 3. Á grundvelli þeirra upplýsinga sem borist hafa mun stofnunin meta hvort ráðstafanirnar samrýmist framkvæmd EES-samningsins. Samkvæmt ákvæðum sömu greinar skal Eftirlitsstofnun EFTA leggja allt kapp á að taka ákvörðun innan 18 mánaða frá því að formleg rannsókn hefst. Stjórnvöld hafa ítrekað mikilvægi þess að meðferð málsins verði flýtt eins og kostur er og því standa vonir til þess að ákvörðun megi liggja fyrir öðru hvorum megin við sumarið.
7. Bar íslenska ríkinu lagaleg skylda til að bjarga félaginu?
Sjá svar við 3. tölul.
139. löggjafarþing 2010–2011.
Þskj. 1234 — 594. mál.
Svar
fjármálaráðherra við fyrirspurn Kristjáns Þórs Júlíussonar um fjárhagslega endurskipulagningu vátryggingafélagsins Sjóvár.
1. Á hvaða lagaheimild byggði ráðherra ákvörðun sína um fjárframlag þegar ríkissjóður tók árið 2009 þátt í fjárhagslegri endurskipulagningu vátryggingafélagsins Sjóvár með 11,6 milljarða kr. eiginfjárframlagi til eignarhaldsfélags þess?
Byggt var á heimild 7.20 í 6. gr. fjárlaga 2009, sbr. einnig sambærilega heimild í fjáraukalögum 2008 sem heimilar fjármálaráðherra „að kaupa af Seðlabanka Íslands þau viðskiptabréf sem bankanum hafa verið afhent til tryggingar veðlánum bankans og annast uppgjör þeirra krafna eins og hagkvæmast þykir.“ Talið var að framangreind lagaheimild 7.20 í fjárlögum 2009 veitti ríkissjóði nægilegt svigrúm til að annast uppgjör þeirra með framangreindum hætti enda var það metið svo að þetta væri hagkvæmasti og besti kosturinn fyrir ríkissjóð við innheimtu umræddra skuldbindinga auk þess sem gjaldþrot stórs tryggingafélags á þessum viðkvæma tíma hefði getað valdið þjóðfélaginu stórfelldu tjóni eins og nánar kemur fram hér á eftir.
2. Voru þessi viðskipti færð í bókhaldi ríkisins þegar þau fóru fram? Ef ekki, þá hvers vegna ekki?
Eins og fram kemur hér að aftan var ákvörðun um aðkomu ríkissjóðs að endurreisn Sjóvár tekin síðla sumars 2009. Í framhaldi var unnið að samningsgerð við aðra aðila málsins og stofnun félagsins. Stofnefnahagsreikningur hins nýja félags lá fyrir síðla í september en gerð hans var grundvöllur fyrir framlagningu eigin fjár þeirra sem að félaginu kæmu. Nokkur tími leið svo frá gerð hans þar til innborganir áttu sé stað og voru þær að hluta til gerðar í lok árs 2009 og að hluta til á árinu 2010. Á þeim tíma hafði ESÍ yfirtekið umræddar eignir og færslur vegna þeirra koma því fram í reikningum félagsins en ekki ríkissjóðs.
3. Hvernig var eiginfjárframlag ríkissjóðs samsett? Ef framlagið var innt af hendi með öðru en peningum er óskað eftir ítarlegri sundurliðun á samsetningu framlagsins sem sýni m.a. útgefendur skuldabréfa, sé um þau að ræða.
Í minnisblaði Fjármálaeftirlitsins (FME) frá 29. júní 2009 kom fram að rekstur á vátryggingarstarfsemi Sjóvár væri með ágætum en tiltekin fjárfestingarstarfsemi og aðrar ráðstafanir fyrrum eigenda, stjórnar og lykilstarfsmanna hefðu komið félaginu í þrot.
Fram að þeim tíma höfðu fulltrúar frá fyrirtækjaráðgjöf Íslandsbanka og skilanefndar Glitnis áttu í viðræðum við fjármálaráðuneytið til að leita leiða við að endurfjármagna og bjarga tryggingahluta Sjóvár. Félagið hafði áður verið í sölumeðferð og vonir stóðu til að erlendir aðilar kæmu að endurreisninni. Þegar ljóst varð að ekki næðist ásættanleg lending með þeim aðilum var leitað til stjórnvalda um aðstoð til að forða félaginu frá gjaldþroti.
Áður en ákvörðun var tekin um hvaða leiðir væru færar var leitað til FME sem fer með eftirlitshlutverk vegna vátryggingarstarfsemi. FME lagði á það ríka áherslu að félagið yrði ekki sett í þrot. Voru veigamestu rök FME þau að gjaldþrot félagsins hefði „alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir fjármálastarfsemina hér á landi, þar á meðal neytendur.“ Vátryggingafélagið væri meðal þeirra fjármálafyrirtækja sem veittu ákveðna grunnþjónustu hér á landi og gegndi því mjög mikilvægu þjóðfélagslegu hlutverki. Mikilvægt væri því að mati stofnunarinnar að allt yrði gert sem unnt væri til að verja hagsmuni neytenda í þessu efni. Því studdi stofnunin og mælti eindregið með þeirri leið sem farin var til að forða félaginu frá gjaldþroti með aðkomu ríkissjóðs, Glitnis hf. og Íslandsbanka.
Það fé sem vantaði inn í sjóði Sjóvár til að gera félagið starfhæft samkvæmt skilyrðum FME nam um 16 milljörðum kr. Skilanefnd Glitnis var reiðubúin til að leggja fram um 2,8 milljarða kr. til lausnar málinu og Íslandsbanki um 1,5 milljarða kr.
Til að endurreisn Sjóvár yrði möguleg var það metið svo að ríkissjóður þyrfti að koma að málinu og leggja fram um 12 milljarða kr. fjárframlag. Þetta var annars vegar gert með upphaflegri kröfu Seðlabankans á hendur Askar Capital (sem framseld hafði verið ríkissjóði) samkvæmt verðtryggðum lánasamningi, upphaflega að fjárhæð um 6 milljarðar kr. með 3% ársvöxtum og hins vegar með um 5,6 milljarða kr. verðtryggðu skuldabréfi útgefnu af Landsvirkjun með 3,5% föstum ársvöxtum. Umsamið kaupverð á þessum eignum var samtals um 11,6 milljarðar kr.
Til viðbótar við þau veigamiklu rök FME um þá áhættu sem mundi skapast innan fjármálakerfisins við þrot Sjóvar hafði ríkið einnig eftirfarandi sjónarmið til hliðsjónar við ákvörðunartökuna um ríkisframlag til handa fyrirtækinu. Í fyrsta lagi var talið að færi tryggingafélagið í greiðsluþrot gæti það haft alvarleg áhrif á endurtryggingasamninga, ekki bara Sjóvár heldur einnig samninga annarra tryggingafélaga. Þetta gæti þýtt mun hærri iðgjöld sem greiða þyrfti til erlendra endurtryggjenda og þar með hækkun á iðgjöldum til innlendra aðila, þar á meðal almennings. Í öðru lagi var talið að þrot félagsins og þar með hækkun á iðgjöldum erlendra endurtryggjenda gæti dregið úr greiðsluflæði í erlendri mynt vegna hærri iðgjalda. Í þriðja lagi var talið að sú staðreynd að eitt af stærstu tryggingafélögum landsins færi í gjaldþrot hefði slæmar afleiðingar fyrir traust Íslendinga á vátryggingamörkuðum og alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Í fjórða lagi var samkvæmt fyrirtækjaráðgjöf Íslandsbanka töluverður áhugi ýmissa aðila á að kaupa Sjóvá. Í fimmta lagi var talið að greiðsluþrot tryggingahluta félagsins hefði getað haft fjárhagslegar afleiðingar í för með sér fyrir ríkissjóð. Ekki var talið æskilegt að óvissa ríkti um hvort einstaklingar og lögaðilar sem hefðu tryggingar hjá félaginu og staðið að fullu skil á iðgjöldum sínum fengju bætur fyrir bótaskyld tjón sín eða fengju ekki ógreiddar slysa- og tjónbætur. Í því sambandi má geta þess að innan Evrópusambandsins er nú unnið að reglum um sjóði sem ætlað er að gegna sambærilegu hlutverki á tryggingamarkaði og tryggingarsjóðir innstæðueigenda gegna á bankamarkaði. Dæmi eru til m.a. frá Danmörku og Írlandi um að stjórnvöld hafi neyðst til að grípa inn í rekstur tryggingafélaga til að koma í veg fyrir hugsanlegar afleiðingar af falli þeirra. Í sjötta og síðasta lagi voru þær kröfur, sem ríkissjóður lagði til, kröfur sem stofnast höfðu á bankakerfið vegna hruns þess. Ekki væri því verið að veita „nýja“ fjármuni inn í umrætt félag ef svo má að orði komast heldur var um að ræða sölu á kröfum með veði í hlutabréfum í tryggingafélagi sem var í góðum rekstri en var skuldsett af öðrum ástæðum.
Stefnt var að því að selja félagið hið fyrsta en það var talið líklegra að hærra verð fengist fyrir félag sem hefur verið í samfelldum rekstri.
Tillaga um aðkomu ríkissjóðs að málinu var undirbúin af forsætisráðuneytinu, fjármálaráðuneytinu og efnahags- og viðskiptaráðuneytinu og lögð fyrir á ríkisstjórnarfundi til kynningar og samþykktar sumarið 2009 sem samþykkti ákvörðunina í kjölfarið.
4. Lá fyrir fjárhagslegt mat á áhrifum af væntu gjaldþroti félagsins á tekjur og gjöld ríkissjóðs áður en ákvörðun um fjárframlagið var tekin? Ef svo er, hvernig var matið unnið, hver vann það og hverjar voru niðurstöður þess?
Sjá svar við 3. tölul.
5. Lá fyrir mat á þeim fjárhæðum sem líklegt var að viðskiptamenn félagsins mundu tapa við gjaldþrot félagsins? Ef svo er, er óskað eftir að þær upplýsingar verði lagðar fram um helstu flokka viðskiptamanna og að fram komi hver vann það mat.
Sjá svar við 3. tölul.
6. Hver er staða formlegrar rannsóknar á eiginfjárframlagi ríkisins til endurreisnar Sjóvár sem eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hóf 22. september 2010?
Með ákvörðun, dags. 22. september 2010, hóf ESA formlega rannsókn á ráðstöfunum stjórnvalda í tengslum við Sjóvá, í samræmi við 4. mgr. 4. gr. II. hluta bókunar 3 við samning EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls. Almennur frestur til að skila athugasemdum til stofnunarinnar vegna málsins rann út 17. janúar 2011. Íslensk stjórnvöld komu á framfæri við stofnunina frekari upplýsingum vegna málsins og sömuleiðis sendu samkeppnisaðilar félagsins, TM og VÍS, inn athugasemdir. Með bréfi, dags. 25. febrúar, komu stjórnvöld á framfæri við ESA svörum við athugasemdum þriðju aðila. Formlegri rannsókn ber að ljúka með ákvörðun, sbr. 7. gr. II. hluta bókunar 3. Á grundvelli þeirra upplýsinga sem borist hafa mun stofnunin meta hvort ráðstafanirnar samrýmist framkvæmd EES-samningsins. Samkvæmt ákvæðum sömu greinar skal Eftirlitsstofnun EFTA leggja allt kapp á að taka ákvörðun innan 18 mánaða frá því að formleg rannsókn hefst. Stjórnvöld hafa ítrekað mikilvægi þess að meðferð málsins verði flýtt eins og kostur er og því standa vonir til þess að ákvörðun megi liggja fyrir öðru hvorum megin við sumarið.
7. Bar íslenska ríkinu lagaleg skylda til að bjarga félaginu?
Sjá svar við 3. tölul.
