Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 627. máls.
fé139. löggjafarþing 2010–2011.
Þskj. 1348 — 627. mál.
efnahags- og viðskiptaráðherra við fyrirspurn Eyglóar Harðardóttur um rekstrarform fjármálafyrirtækja.
1. Af hverju má aðeins reka fjármálafyrirtæki sem hlutafélög?
Í 13. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, er kveðið á um að fjármálafyrirtæki skuli starfa sem hlutafélag, sbr. þó ákvæði 61. gr., en samkvæmt þeirri grein er sparisjóður sjálfseignarstofnun sem starfar samkvæmt lögunum.
Það er því á misskilningi byggt að öll fjármálafyrirtæki þurfi að vera hlutafélög.
2. Hvaða önnur rekstrarform gætu komið til greina fyrir fjármálafyrirtæki, sbr. reglur um þau í grannlöndum okkar, og hverjir eru helstu kostir þeirra og gallar að mati ráðherra?
Misjafnar ástæður og margar hverjar sögulegar liggja að baki því hvaða rekstrarform eru við lýði í nágrannalöndum. Erfitt er að bera saman hin ýmsu félagaform og samspil þeirra við hefðbundið regluverk fjármálamarkaða þrátt fyrir að heiti hinna ýmsu stofnana eða félaga kunni að vera hin sömu. Sem dæmi má taka sparisjóði. Í nokkrum ríkjum Evrópusambandsins hafa slíkir sjóðir verið taldir opinber fyrirtæki sem ekki er ætlað að skila hagnaði af rekstri (not-for-profit entities), ýmist í eigu eða ábyrgð ríkis eða sveitarfélaga. Þá er enn fremur mismunandi regluverk um starfsemi svokallaðra samvinnufélagafjármálafyrirtækja, í sumum ríkjum er þeim óheimilt að eiga viðskipti við almenning og félagsmenn bera ábyrgð á að þau uppfylli eiginfjárkröfur. Ótalin eru þá hin ýmsu form svokallaðra lánafélaga (credit unions). Sú meginástæða liggur til grundvallar vali á hlutafélagsforminu að slíkum félögum er auðveldara að bregðast við erfiðleikum við fjármögnun eða auknum eiginfjárkröfum. Þannig getur hlutafélagsbanki gefið út nýtt hlutafé til að auka eigið fé; hann getur selt það á yfirverði og aukið með því varasjóði og á því mun auðveldara með að bregðast við erfiðleikum við fjármögnun eða sameiningu við annað hlutafélag. Með tilliti til skýrleika hlutafélagsformsins á slíkur banki væntanlega einnig auðveldara um vik við lánsfjáröflun.
Að þessu leyti er sparisjóður í annarri stöðu en hlutafélagsbanki. Stofnfjáreigendur sparisjóðs (sem er sjálfseignarstofnun) teljast ekki eigendur sparisjóðsins heldur aðeins eigendur stofnfjár og eiga þar af leiðandi ekki hlutdeild í varasjóðum eða óráðstöfuðu eigin fé sjóðsins. Útgáfa og sala nýs stofnfjár er því ekki eins álitlegur kostur fyrir fjárfesta og í hlutafélagi. Hefur enda enginn hefðbundinn sparisjóður verið stofnaður áratugum saman og vilji sparisjóða sem hingað til hafa viljað endurmeta rekstrarform sitt hefur staðið til þess að breyta þeim í hlutafélög.
Í samvinnufélögum eiga félagsmenn réttindi sem nemur greiðslu aðildargjalds í viðkomandi félagi. Þeir bera ekki ábyrgð á félaginu umfram það. Því á það sama við um þá og stofnfjáreigendur sparisjóðs að þeir eiga enga hlutdeild í varasjóðum eða óráðstöfuðu eigin fé. Til þess að uppfylla kröfur um eigið fé fjármálafyrirtækja þurfa síðan félagar í samvinnufélagsfjármálafyrirtækjum að ábyrgjast að félagið geti staðið við skuldbindingar sínar. Að þessu leyti eru þeir því í annarri stöðu en íslenskir félagar í samvinnufélögum.
Ljóst er að regluverk um fjármálafyrirtæki, einkum það sem snýr að fjárhagslegum kröfum, t.d. um fjárhagslegan styrk, er þess eðlis að hlutfélögum er auðveldara að vinna eftir því en öðrum félögum. Á vettvangi Evrópusambandsins hafa samtök fjármálafyrirtækja í Evrópu oft vakið athygli á þessu.
Með vísan til þess sem að framan segir telur ráðherra hlutafélagsformið hafa kosti umfram önnur félagsform. Það er þó ekki félagsformið sem slíkt sem mestu skiptir heldur hvernig staðið er að rekstri viðkomandi fjármálafyrirtækis.
fé139. löggjafarþing 2010–2011.
Þskj. 1348 — 627. mál.
Svar
efnahags- og viðskiptaráðherra við fyrirspurn Eyglóar Harðardóttur um rekstrarform fjármálafyrirtækja.
1. Af hverju má aðeins reka fjármálafyrirtæki sem hlutafélög?
Í 13. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, er kveðið á um að fjármálafyrirtæki skuli starfa sem hlutafélag, sbr. þó ákvæði 61. gr., en samkvæmt þeirri grein er sparisjóður sjálfseignarstofnun sem starfar samkvæmt lögunum.
Það er því á misskilningi byggt að öll fjármálafyrirtæki þurfi að vera hlutafélög.
2. Hvaða önnur rekstrarform gætu komið til greina fyrir fjármálafyrirtæki, sbr. reglur um þau í grannlöndum okkar, og hverjir eru helstu kostir þeirra og gallar að mati ráðherra?
Misjafnar ástæður og margar hverjar sögulegar liggja að baki því hvaða rekstrarform eru við lýði í nágrannalöndum. Erfitt er að bera saman hin ýmsu félagaform og samspil þeirra við hefðbundið regluverk fjármálamarkaða þrátt fyrir að heiti hinna ýmsu stofnana eða félaga kunni að vera hin sömu. Sem dæmi má taka sparisjóði. Í nokkrum ríkjum Evrópusambandsins hafa slíkir sjóðir verið taldir opinber fyrirtæki sem ekki er ætlað að skila hagnaði af rekstri (not-for-profit entities), ýmist í eigu eða ábyrgð ríkis eða sveitarfélaga. Þá er enn fremur mismunandi regluverk um starfsemi svokallaðra samvinnufélagafjármálafyrirtækja, í sumum ríkjum er þeim óheimilt að eiga viðskipti við almenning og félagsmenn bera ábyrgð á að þau uppfylli eiginfjárkröfur. Ótalin eru þá hin ýmsu form svokallaðra lánafélaga (credit unions). Sú meginástæða liggur til grundvallar vali á hlutafélagsforminu að slíkum félögum er auðveldara að bregðast við erfiðleikum við fjármögnun eða auknum eiginfjárkröfum. Þannig getur hlutafélagsbanki gefið út nýtt hlutafé til að auka eigið fé; hann getur selt það á yfirverði og aukið með því varasjóði og á því mun auðveldara með að bregðast við erfiðleikum við fjármögnun eða sameiningu við annað hlutafélag. Með tilliti til skýrleika hlutafélagsformsins á slíkur banki væntanlega einnig auðveldara um vik við lánsfjáröflun.
Að þessu leyti er sparisjóður í annarri stöðu en hlutafélagsbanki. Stofnfjáreigendur sparisjóðs (sem er sjálfseignarstofnun) teljast ekki eigendur sparisjóðsins heldur aðeins eigendur stofnfjár og eiga þar af leiðandi ekki hlutdeild í varasjóðum eða óráðstöfuðu eigin fé sjóðsins. Útgáfa og sala nýs stofnfjár er því ekki eins álitlegur kostur fyrir fjárfesta og í hlutafélagi. Hefur enda enginn hefðbundinn sparisjóður verið stofnaður áratugum saman og vilji sparisjóða sem hingað til hafa viljað endurmeta rekstrarform sitt hefur staðið til þess að breyta þeim í hlutafélög.
Í samvinnufélögum eiga félagsmenn réttindi sem nemur greiðslu aðildargjalds í viðkomandi félagi. Þeir bera ekki ábyrgð á félaginu umfram það. Því á það sama við um þá og stofnfjáreigendur sparisjóðs að þeir eiga enga hlutdeild í varasjóðum eða óráðstöfuðu eigin fé. Til þess að uppfylla kröfur um eigið fé fjármálafyrirtækja þurfa síðan félagar í samvinnufélagsfjármálafyrirtækjum að ábyrgjast að félagið geti staðið við skuldbindingar sínar. Að þessu leyti eru þeir því í annarri stöðu en íslenskir félagar í samvinnufélögum.
Ljóst er að regluverk um fjármálafyrirtæki, einkum það sem snýr að fjárhagslegum kröfum, t.d. um fjárhagslegan styrk, er þess eðlis að hlutfélögum er auðveldara að vinna eftir því en öðrum félögum. Á vettvangi Evrópusambandsins hafa samtök fjármálafyrirtækja í Evrópu oft vakið athygli á þessu.
Með vísan til þess sem að framan segir telur ráðherra hlutafélagsformið hafa kosti umfram önnur félagsform. Það er þó ekki félagsformið sem slíkt sem mestu skiptir heldur hvernig staðið er að rekstri viðkomandi fjármálafyrirtækis.
