Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 278. máls.
Þingskjal 306 — 278. mál.
a. 1. málsl. 4. tölul. orðast svo: Raunverulegur eigandi: Einstaklingur, einn eða fleiri, sem í raun á starfsemina eða stýrir þeim viðskiptamanni, lögaðila eða einstaklingi, í hvers nafni viðskipti eða starfsemi eru stunduð eða framkvæmd.
b. Við bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Viðurkennd persónuskilríki: Gild persónuskilríki sem gefin eru út af stjórnvöldum eða eru viðurkennd af stjórnvöldum. Til gildra persónuskilríkja skulu teljast vegabréf, ökuskírteini, nafnskírteini gefin út af Þjóðskrá Íslands og rafræn skilríki sem innihalda fullgild rafræn vottorð sem varðveitt eru á öruggum undirskriftarbúnaði, sbr. III. og IV. kafla laga um rafrænar undirskriftir.
a. A-liður 1. mgr. orðast svo: Einstaklingar: Með framvísun viðurkenndra persónuskilríkja.
b. 2. mgr. orðast svo:
Tilkynningarskyldir aðilar skulu ávallt afla fullnægjandi upplýsinga um raunverulegan eiganda, sbr. 4. tölul. 3. gr. Þegar um lögaðila er að ræða skal leggja sjálfstætt mat á hvort upplýsingar um viðskiptamann og raunverulegan eiganda séu réttar og fullnægjandi. Í tilvikum þar sem ekki er ljóst af framlögðum gögnum hver endanlegur móttakandi fjár verður skal krefjast frekari upplýsinga um það atriði.
FATF gerði árið 2006 úttekt á stöðu Íslands gagnvart aðgerðum gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka og setti fram í skýrslu þá um haustið, en úttektin var liður í þeirri vinnu FATF að framkvæma reglulega úttektir á lögum, reglum og starfsaðferðum aðildarríkja FATF er lúta að aðgerðum ríkjanna til að koma í veg fyrir að fjármálakerfi þeirra séu misnotuð í þeim tilgangi að þvætta fé og fjármagna hryðjuverk. Tilgangur úttektarinnar er að kanna hvort ríkin fari að tilmælunum og gefur matsnefndin ríkjunum einkunn. Einkunnagjöfin felst í því að gefnir eru eftirfarandi bókstafir: C (e. compliant) eða uppfyllt, LC (e. largely compliant) eða að mestu leyti uppfyllt, PC (e. partially compliant) eða að hluta til uppfyllt og NC (e. non-compliant) eða óuppfyllt. Loks er að finna einkunnina NA (e. non-applying), eigi tilmæli ekki við. Í úttekt FATF haustið 2006 var Ísland ýmist einungis talið hafa uppfyllt að hluta til (PC) eða alls ekki uppfyllt (NC) 26 af tilmælunum 40 og sérstöku tilmælunum níu. Ísland var hins vegar talið hafa uppfyllt (C) eða að mestu leyti hafa uppfyllt (LC) 22 tilmælanna en eitt þeirra átti ekki við (NA). Frekari útskýringar á einkunnagjöfinni er að finna á bls. 141 í áðurnefndri úttektarskýrslu FATF. Skýrsluna má nálgast á heimasíðu FATF á slóðinni: www.fatf-gafi.org.
Fulltrúar íslenskra stjórnvalda komu fyrir matsnefnd FATF haustið 2008 og aftur haustið 2009 í þeim tilgangi að gera grein fyrir þeim úrbótum sem átt höfðu sér stað frá úttektinni 2006. Í kjölfarið var ákveðið að sækja um að Ísland færi úr sk. „regular follow-up“ ferli og gæfi skýrslu annað hvert ár um helstu framfarir, en taka átti beiðnina fyrir á allsherjarfundi (e. Plenary Meeting) FATF í febrúar 2011. Sérfræðingar FATF réðu Íslandi hins vegar frá því að fylgja umsókninni eftir þar sem Ísland hefði að þeirra mati ekki sýnt fram á nægilegar framfarir. Því var tekin sú ákvörðun á fundi FATF í febrúar 2011 að Ísland yrði sett undir sérstakt eftirlit („enhanced follow-up“) og mundi gefa skýrslu á allsherjarfundum FATF, sem haldnir eru þrisvar sinnum á ári (í febrúar, júní og október), þangað til sérfræðingar FATF teldu framfarirnar orðnar nægilegar til að mögulegt væri að sækja um að nýju að fara úr reglulegu eftirliti. Fulltrúar Íslands gáfu síðast skýrslu á allsherjarfundi FATF sem fór fram í París 27.–28. október 2011.
Í frumvarpinu felast tillögur um lagabreytingar í samræmi við ábendingar FATF eins og nánar er vikið að í athugasemdum við einstakar greinar. Þá er með frumvarpinu einnig lagt til að skilgreint verði sérstaklega hvaða skilríki geta talist vera viðurkennd persónuskilríki í skilningi 5. gr. laganna, en lagt er til að rafræn skilríki af háu öryggisstigi skuli falla þar undir. Efnahags- og viðskiptaráðuneytinu hafa undanfarið borist ábendingar frá m.a. fjármálafyrirtækjum um að æskilegt sé að tekinn verði af allur vafi um að rafræn skilríki geti talist vera gild persónuskilríki samkvæmt ákvæðinu.
Loks eru lagðar til smávægilegar breytingar vegna laga um greiðsluþjónustu, nr. 120/ 2011, sem samþykkt voru í september 2011.
Við samningu frumvarpsins var haft samráð við fulltrúa nefndar um aðgerðir gegn peningaþvætti, en í henni eiga sæti fulltrúar frá Samtökum fjármálafyrirtækja, embætti ríkislögreglustjóra, Fjármálaeftirlitinu, innanríkisráðuneytinu, utanríkisráðuneytinu, fjármálaráðuneytinu, Seðlabanka Íslands, Félagi löggiltra endurskoðenda, Félagi fasteignasala og Lögmannafélagi Íslands, auk fulltrúa frá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. Þá var einnig haft samráð við Neytendastofu og Auðkenni ehf.
Með breytingunni sem lögð er til er ætlunin að fella greiðslustofnanir undir ákvæði 2. mgr. þar sem kveðið er á um að Fjármálaeftirlitið geti ákveðið að aðilar sem falla undir lögin séu undanþegnir ákvæðum laganna.
Lagðar eru til breytingar á skilgreiningunni á raunverulegum eiganda í þeim tilgangi að koma til móts við athugasemdir frá FATF. Samkvæmt FATF er skilgreiningin samkvæmt núgildandi lögum ekki í samræmi við skilgreininguna í tilmælum FATF nr. 5 sem fjallar um könnun á áreiðanleika viðskiptamanna. Athugasemdir FATF hafa einkum beinst að því að skilgreiningin í núgildandi lögum sé of þröng, en til að bregðast við því er lagt til að gerðar verði smávægilegar breytingar á orðalagi ákvæðisins í þeim tilgangi að víkka gildissvið skilgreiningarinnar þannig að hún einskorðist ekki við viðskipti.
Orðalag ákvæðisins er í samræmi við orðalag 6. tölul. 3. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2005/60/EB, um ráðstafanir gegn því að fjármálakerfið sé notað til peningaþvættis og til fjármögnunar hryðjuverkamanna, en tilskipunin byggist á tilmælum FATF.
Um b-lið.
Lagt er til að nýjum tölulið verði bætt við 3. gr. laganna þar sem skilgreint verði hvað teljist til viðurkenndra persónuskilríkja, sbr. a-lið 1. mgr. 5. gr. laganna og a-lið 3. gr. frumvarpsins.
Efnahags- og viðskiptaráðuneytinu hafa borist ábendingar um að óljóst sé hvort rafræn skilríki geti talist vera gild persónuskilríki samkvæmt ákvæðinu. Til að taka af allan vafa þykir því æskilegt að skilgreint verði sérstaklega í lögunum hvað teljist til viðurkenndra skilríkja samkvæmt ákvæðinu og fella þar undir rafræn skilríki af háu öryggisstigi. Í lögum um rafrænar undirskriftir, nr. 28/2001, er nánar skilgreint hvaða skilyrðum þarf að vera fullnægt til að rafræn undirskrift teljist vera fullgild. Er þar meðal annars tiltekið að undirskrift verði að vera studd fullgildu vottorði og gerð með öruggum undirskriftarbúnaði. Skv. 14. gr. reglugerðar um rafrænar undirskriftir, nr. 780/2011, skal undirritandi við fyrstu afhendingu fullgilds vottorðs hjá vottunaraðila sanna á sér deili með því að framvísa vegabréfi, ökuskírteini eða nafnskírteini útgefnu af Þjóðskrá Íslands. Þar sem lögin taka eingöngu til rafrænna undirskrifta en ekki rafrænnar auðkenningar telur ráðuneytið rétt að fella rafræn skilríki með fullgildu vottorði sem varðveitt eru á öruggum undirskriftarbúnaði undir upptalningu á gildum persónuskilríkjum, með vísan til nánari umfjöllunar um efnið í lögum um rafrænar undirskriftir.
Eins og fram kemur í athugasemdum við b-lið 2. gr. frumvarpsins er lagt til að skilgreint verði sérstaklega í lögunum hvað teljist til viðurkenndra persónuskilríkja. Að öðru leyti er vísað til athugasemda við b-lið 2. gr.
Um b-lið.
Breytingunni sem lögð er til í stafliðnum er ætlað að koma til móts við athugasemdir FATF, en gagnrýnt hefur verið að samkvæmt núgildandi lögum sé ekki lögð skýr skylda á tilkynningarskylda aðila að leita ávallt upplýsinga um hver sé raunverulegur eigandi í hverju tilfelli fyrir sig. Því er lagt til að í þeim tilvikum þegar um lögaðila er að ræða skuli tilkynningarskyldir aðilar ávallt leggja sjálfstætt mat á hvort upplýsingar um viðskiptamann og raunverulegan eiganda séu réttar og fullnægjandi. Í núgildandi lögum er slík skylda einungis til staðar í tilvikum þar sem ekki er ljóst af framlögðum gögnum hver endanlegur móttakandi fjár sé, en það hefur sætt töluverðri gagnrýni af hálfu FATF.
Í leiðbeinandi tilmælum Fjármálaeftirlitsins um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka (nr. 3/2011) er að finna nánari leiðbeiningar um hvaða ráðstafanir skuli gerðar í því skyni að meta hver sé raunverulegur eigandi.
Fylgiskjal.
Fjármálaráðuneyti,
fjárlagaskrifstofa:
Breytingarnar sem lagðar eru til í frumvarpinu varða skilgreininguna á raunverulegum eiganda starfsemi og ákvæði um könnun á áreiðanleika upplýsinga um viðskiptamenn auk þess sem lögð er til sú breyting á viðurlagaákvæði laganna að heimilt verði að beita framkvæmdastjóra eða aðra aðila sem stjórna daglegum rekstri lögaðila viðurlögum. Að auki er og lagt er til að skilgreint verði sérstaklega hvaða skilríki geta talist vera viðurkennd persónuskilríki í skilningi laganna og að rafræn skilríki skuli falla þar undir.
Ekki verður séð að lögfesting frumvarpsins verði fjárhagslega íþyngjandi fyrir ríkissjóð.
Þingskjal 306 — 278. mál.
Frumvarp til laga
um breyting á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti
og fjármögnun hryðjuverka, nr. 64/2006, með síðari breytingum (raunverulegur eigandi, viðurkennd persónuskilríki o.fl.).
(Lagt fyrir Alþingi á 140. löggjafarþingi 2011–2012.)
1. gr.
2. gr.
a. 1. málsl. 4. tölul. orðast svo: Raunverulegur eigandi: Einstaklingur, einn eða fleiri, sem í raun á starfsemina eða stýrir þeim viðskiptamanni, lögaðila eða einstaklingi, í hvers nafni viðskipti eða starfsemi eru stunduð eða framkvæmd.
b. Við bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Viðurkennd persónuskilríki: Gild persónuskilríki sem gefin eru út af stjórnvöldum eða eru viðurkennd af stjórnvöldum. Til gildra persónuskilríkja skulu teljast vegabréf, ökuskírteini, nafnskírteini gefin út af Þjóðskrá Íslands og rafræn skilríki sem innihalda fullgild rafræn vottorð sem varðveitt eru á öruggum undirskriftarbúnaði, sbr. III. og IV. kafla laga um rafrænar undirskriftir.
3. gr.
a. A-liður 1. mgr. orðast svo: Einstaklingar: Með framvísun viðurkenndra persónuskilríkja.
b. 2. mgr. orðast svo:
Tilkynningarskyldir aðilar skulu ávallt afla fullnægjandi upplýsinga um raunverulegan eiganda, sbr. 4. tölul. 3. gr. Þegar um lögaðila er að ræða skal leggja sjálfstætt mat á hvort upplýsingar um viðskiptamann og raunverulegan eiganda séu réttar og fullnægjandi. Í tilvikum þar sem ekki er ljóst af framlögðum gögnum hver endanlegur móttakandi fjár verður skal krefjast frekari upplýsinga um það atriði.
4. gr.
5. gr.
6. gr.
7. gr.
8. gr.
9. gr.
Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.
FATF gerði árið 2006 úttekt á stöðu Íslands gagnvart aðgerðum gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka og setti fram í skýrslu þá um haustið, en úttektin var liður í þeirri vinnu FATF að framkvæma reglulega úttektir á lögum, reglum og starfsaðferðum aðildarríkja FATF er lúta að aðgerðum ríkjanna til að koma í veg fyrir að fjármálakerfi þeirra séu misnotuð í þeim tilgangi að þvætta fé og fjármagna hryðjuverk. Tilgangur úttektarinnar er að kanna hvort ríkin fari að tilmælunum og gefur matsnefndin ríkjunum einkunn. Einkunnagjöfin felst í því að gefnir eru eftirfarandi bókstafir: C (e. compliant) eða uppfyllt, LC (e. largely compliant) eða að mestu leyti uppfyllt, PC (e. partially compliant) eða að hluta til uppfyllt og NC (e. non-compliant) eða óuppfyllt. Loks er að finna einkunnina NA (e. non-applying), eigi tilmæli ekki við. Í úttekt FATF haustið 2006 var Ísland ýmist einungis talið hafa uppfyllt að hluta til (PC) eða alls ekki uppfyllt (NC) 26 af tilmælunum 40 og sérstöku tilmælunum níu. Ísland var hins vegar talið hafa uppfyllt (C) eða að mestu leyti hafa uppfyllt (LC) 22 tilmælanna en eitt þeirra átti ekki við (NA). Frekari útskýringar á einkunnagjöfinni er að finna á bls. 141 í áðurnefndri úttektarskýrslu FATF. Skýrsluna má nálgast á heimasíðu FATF á slóðinni: www.fatf-gafi.org.
Fulltrúar íslenskra stjórnvalda komu fyrir matsnefnd FATF haustið 2008 og aftur haustið 2009 í þeim tilgangi að gera grein fyrir þeim úrbótum sem átt höfðu sér stað frá úttektinni 2006. Í kjölfarið var ákveðið að sækja um að Ísland færi úr sk. „regular follow-up“ ferli og gæfi skýrslu annað hvert ár um helstu framfarir, en taka átti beiðnina fyrir á allsherjarfundi (e. Plenary Meeting) FATF í febrúar 2011. Sérfræðingar FATF réðu Íslandi hins vegar frá því að fylgja umsókninni eftir þar sem Ísland hefði að þeirra mati ekki sýnt fram á nægilegar framfarir. Því var tekin sú ákvörðun á fundi FATF í febrúar 2011 að Ísland yrði sett undir sérstakt eftirlit („enhanced follow-up“) og mundi gefa skýrslu á allsherjarfundum FATF, sem haldnir eru þrisvar sinnum á ári (í febrúar, júní og október), þangað til sérfræðingar FATF teldu framfarirnar orðnar nægilegar til að mögulegt væri að sækja um að nýju að fara úr reglulegu eftirliti. Fulltrúar Íslands gáfu síðast skýrslu á allsherjarfundi FATF sem fór fram í París 27.–28. október 2011.
Í frumvarpinu felast tillögur um lagabreytingar í samræmi við ábendingar FATF eins og nánar er vikið að í athugasemdum við einstakar greinar. Þá er með frumvarpinu einnig lagt til að skilgreint verði sérstaklega hvaða skilríki geta talist vera viðurkennd persónuskilríki í skilningi 5. gr. laganna, en lagt er til að rafræn skilríki af háu öryggisstigi skuli falla þar undir. Efnahags- og viðskiptaráðuneytinu hafa undanfarið borist ábendingar frá m.a. fjármálafyrirtækjum um að æskilegt sé að tekinn verði af allur vafi um að rafræn skilríki geti talist vera gild persónuskilríki samkvæmt ákvæðinu.
Loks eru lagðar til smávægilegar breytingar vegna laga um greiðsluþjónustu, nr. 120/ 2011, sem samþykkt voru í september 2011.
Við samningu frumvarpsins var haft samráð við fulltrúa nefndar um aðgerðir gegn peningaþvætti, en í henni eiga sæti fulltrúar frá Samtökum fjármálafyrirtækja, embætti ríkislögreglustjóra, Fjármálaeftirlitinu, innanríkisráðuneytinu, utanríkisráðuneytinu, fjármálaráðuneytinu, Seðlabanka Íslands, Félagi löggiltra endurskoðenda, Félagi fasteignasala og Lögmannafélagi Íslands, auk fulltrúa frá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. Þá var einnig haft samráð við Neytendastofu og Auðkenni ehf.
Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Með breytingunni sem lögð er til er ætlunin að fella greiðslustofnanir undir ákvæði 2. mgr. þar sem kveðið er á um að Fjármálaeftirlitið geti ákveðið að aðilar sem falla undir lögin séu undanþegnir ákvæðum laganna.
Um 2. gr.
Lagðar eru til breytingar á skilgreiningunni á raunverulegum eiganda í þeim tilgangi að koma til móts við athugasemdir frá FATF. Samkvæmt FATF er skilgreiningin samkvæmt núgildandi lögum ekki í samræmi við skilgreininguna í tilmælum FATF nr. 5 sem fjallar um könnun á áreiðanleika viðskiptamanna. Athugasemdir FATF hafa einkum beinst að því að skilgreiningin í núgildandi lögum sé of þröng, en til að bregðast við því er lagt til að gerðar verði smávægilegar breytingar á orðalagi ákvæðisins í þeim tilgangi að víkka gildissvið skilgreiningarinnar þannig að hún einskorðist ekki við viðskipti.
Orðalag ákvæðisins er í samræmi við orðalag 6. tölul. 3. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2005/60/EB, um ráðstafanir gegn því að fjármálakerfið sé notað til peningaþvættis og til fjármögnunar hryðjuverkamanna, en tilskipunin byggist á tilmælum FATF.
Um b-lið.
Lagt er til að nýjum tölulið verði bætt við 3. gr. laganna þar sem skilgreint verði hvað teljist til viðurkenndra persónuskilríkja, sbr. a-lið 1. mgr. 5. gr. laganna og a-lið 3. gr. frumvarpsins.
Efnahags- og viðskiptaráðuneytinu hafa borist ábendingar um að óljóst sé hvort rafræn skilríki geti talist vera gild persónuskilríki samkvæmt ákvæðinu. Til að taka af allan vafa þykir því æskilegt að skilgreint verði sérstaklega í lögunum hvað teljist til viðurkenndra skilríkja samkvæmt ákvæðinu og fella þar undir rafræn skilríki af háu öryggisstigi. Í lögum um rafrænar undirskriftir, nr. 28/2001, er nánar skilgreint hvaða skilyrðum þarf að vera fullnægt til að rafræn undirskrift teljist vera fullgild. Er þar meðal annars tiltekið að undirskrift verði að vera studd fullgildu vottorði og gerð með öruggum undirskriftarbúnaði. Skv. 14. gr. reglugerðar um rafrænar undirskriftir, nr. 780/2011, skal undirritandi við fyrstu afhendingu fullgilds vottorðs hjá vottunaraðila sanna á sér deili með því að framvísa vegabréfi, ökuskírteini eða nafnskírteini útgefnu af Þjóðskrá Íslands. Þar sem lögin taka eingöngu til rafrænna undirskrifta en ekki rafrænnar auðkenningar telur ráðuneytið rétt að fella rafræn skilríki með fullgildu vottorði sem varðveitt eru á öruggum undirskriftarbúnaði undir upptalningu á gildum persónuskilríkjum, með vísan til nánari umfjöllunar um efnið í lögum um rafrænar undirskriftir.
Um 3. gr.
Eins og fram kemur í athugasemdum við b-lið 2. gr. frumvarpsins er lagt til að skilgreint verði sérstaklega í lögunum hvað teljist til viðurkenndra persónuskilríkja. Að öðru leyti er vísað til athugasemda við b-lið 2. gr.
Um b-lið.
Breytingunni sem lögð er til í stafliðnum er ætlað að koma til móts við athugasemdir FATF, en gagnrýnt hefur verið að samkvæmt núgildandi lögum sé ekki lögð skýr skylda á tilkynningarskylda aðila að leita ávallt upplýsinga um hver sé raunverulegur eigandi í hverju tilfelli fyrir sig. Því er lagt til að í þeim tilvikum þegar um lögaðila er að ræða skuli tilkynningarskyldir aðilar ávallt leggja sjálfstætt mat á hvort upplýsingar um viðskiptamann og raunverulegan eiganda séu réttar og fullnægjandi. Í núgildandi lögum er slík skylda einungis til staðar í tilvikum þar sem ekki er ljóst af framlögðum gögnum hver endanlegur móttakandi fjár sé, en það hefur sætt töluverðri gagnrýni af hálfu FATF.
Í leiðbeinandi tilmælum Fjármálaeftirlitsins um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka (nr. 3/2011) er að finna nánari leiðbeiningar um hvaða ráðstafanir skuli gerðar í því skyni að meta hver sé raunverulegur eigandi.
Um 4. gr.
Um 5. gr.
Um 6. gr.
Um 7. gr.
Um 8. gr.
Um 9. gr.
Fylgiskjal.
Fjármálaráðuneyti,
fjárlagaskrifstofa:
Umsögn um frumvarp til laga um breyting á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti
og fjármögnun hryðjuverka, nr. 64/2006, með síðari breytingum
(raunverulegur eigandi, viðurkennd persónuskilríki o.fl.).
Breytingarnar sem lagðar eru til í frumvarpinu varða skilgreininguna á raunverulegum eiganda starfsemi og ákvæði um könnun á áreiðanleika upplýsinga um viðskiptamenn auk þess sem lögð er til sú breyting á viðurlagaákvæði laganna að heimilt verði að beita framkvæmdastjóra eða aðra aðila sem stjórna daglegum rekstri lögaðila viðurlögum. Að auki er og lagt er til að skilgreint verði sérstaklega hvaða skilríki geta talist vera viðurkennd persónuskilríki í skilningi laganna og að rafræn skilríki skuli falla þar undir.
Ekki verður séð að lögfesting frumvarpsins verði fjárhagslega íþyngjandi fyrir ríkissjóð.
