Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 300. máls.
140. löggjafarþing 2011–2012.
Þingskjal 485 — 300. mál.
Fyrirspurnin hljóðar svo:
Hver er ástæða þess að eftirtöldu er hlíft við niðurskurði í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2012: Harpan, Vestnorrænt menningarhús í Kaupmannahöfn, Óbyggðanefnd, Atvinnuuppbygging og fjölgun vistvænna starfa, Þjóðgarðurinn á Þingvöllum, Námsmatsstofnun, Rannsóknarmiðstöð Íslands, Ritlauna- og rannsóknarsjóður prófessora, Markáætlun á sviði vísinda og tækni, Rannsóknasjóður, Tækjasjóður, Rannsóknarnámssjóður, Fræða- og þekkingarsetur út um allt land, Reykjavíkurakademían, Þróunarsjóður fyrir starfsnám, Vinnustaðanámssjóður, Listasafn Einars Jónssonar, Listasafn Íslands, Kvikmyndasafn Íslands, Safnasjóður, Fjölmiðlanefnd, Ríkisútvarpið, Íslenski dansflokkurinn, Þjóðleikhúsið, Sinfóníuhljómsveit Íslands, Launasjóðir listamanna, Listskreytingasjóður, Kvikmyndamiðstöð Íslands, Bókasafnssjóður höfunda, Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar, Bókmenntasjóður, Bandalag íslenskra leikfélaga, Tónlistarsjóður, Tónlist fyrir alla, Íslenska óperan, Samningur við Akureyrarbæ um menningarstarfsemi, Þátttaka í bókakaupstefnu í Frankfurt, Heiðurslaun listamanna, Skriðuklaustur, Snorrastofa, Þórbergssetur, Æskulýðsráð ríkisins, Skátarnir, Útilífsmiðstöð skáta, Æskulýðsrannsóknir, Sérstakur saksóknari, Umferðarstofa, Jöfnunarsjóður alþjónustu, Þjóðkirkjan, Kirkjumálasjóður, Kristnisjóður, Sóknargjöld, Jöfnunarsjóður sókna, Neytendastofa, Talsmaður neytenda, Lýðheilsusjóður, Jafnréttisstofa, Styrkir til fiskvinnslustöðva, Námskeiðahald og átaksverkefni Atvinnuleysistryggingasjóðs, Bankasýsla ríkisins, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, Tækniþróunarsjóður, Staðlaráð, Fjárfestingarstofan, Orkustofnun, Orkusjóður, Byggðastofnun, Rannsóknir á botndýrum á Íslandsmiðum, Umhverfisvöktun, Skrifstofa um vernd gróður- og dýraríkis á norðlægum slóðum, Rannsóknastöð að Kvískerjum, Náttúrurannsóknastöðin við Mývatn, Vatnajökulsþjóðgarður, Landgræðsla ríkisins, Skógrækt ríkisins, Hekluskógar, Úrvinnslusjóður, Endurvinnslan, Landmælingar Íslands, Náttúrustofur út um allt land og Stofnun Vilhjálms Stefánssonar? Svar óskast sundurliðað.
Ráðuneytinu er nokkur vandi á höndum að svara fyrirspurninni þar sem ekki verður betur séð en að hún sé á misskilningi byggð. Fyrirspurnin byggist á því að allir þeir liðir sem upp eru taldir sæti ekki niðurskurði, ef skilja má hana rétt. Við skoðun ráðuneytisins er hins vegar ekki annað að sjá en að nær allir þessir liðir líkt og ríkisreksturinn í heild þurfa að mæta aðhaldskröfu vegna fordæmalausra aðstæðna í ríkisfjármálum. Í töflu hér á eftir má finna sundurliðun á þessum liðum þar sem sjá má hver aðhaldskrafan er, í milljónum króna, á hvern þeirra fyrir sig.
Það sem kann að valda því að fyrirspyrjandi ályktar að tilgreindir fjárlagaliðir sæti ekki niðurskurði er að þeir eru flestir hærri að nafnvirði, þ.e. að krónutölu, í frumvarpi til fjárlaga 2012 en í fjárlögum 2011. En þrátt fyrir nafnvirðishækkanir eru flestir liðirnir að sæta niðurskurði og rétt er að útskýra hvernig það má vera. Líkt og greint er frá í frumvarpinu eru liðir uppfærðir í samræmi við þróun verðlags, launa og gengis krónunnar eins og venjan er við gerð fjárlaga hvers árs. Í þriðja kafla frumvarpsins er fjallað um hvaða áhrif þessir þættir hafa á frumvarpið:
„Ein veigamesta breytingin á útfærslu útgjaldahliðar fjárlagafrumvarpsins samanborið við fjárlög ársins 2011 er að dregið er talsvert úr aðhaldsráðstöfunum. Í fjárlögum 2011 námu beinar aðhaldsráðstafanir 28 mia.kr. en í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2012 nema þær um 8,6 mia.kr.
Áætlað er að frumútgjöld ársins 2012 án launa-, gengis- og verðlagshækkana verði 433,9 mia.kr. og lækka þau um 2,2 mia.kr. frá fjárlögum 2011 eða um 0,5% að raunvirði. Áætlaðar launa-, gengis- og verðlagshækkanir í fjárlagafrumvarpinu eru verulegar, en alls nema þær 26,8 mia.kr. Að jafnaði hækkuðu bætur almanna- og atvinnuleysistrygginga í tengslum við nýja kjarasamninga um 8,1% og laun ríkisstarfsmanna um nálægt 5% sl. sumar. Af þessum sökum hækkar grunnur almanna- og atvinnuleysistrygginga vegna útfærslu kjarasamninga fyrir árið 2011 um 6,8 mia.kr. og launagrunnur um 6,6 mia.kr. Áhrif hækkana sem orðið hafa á bótum og launum á árinu 2011 nema því alls um 13,4 mia.kr. í fjárlagafrumvarpinu. Á árinu 2012 er reiknað með að launagreiðslur hækki um 4,8 mia.kr. vegna næstu áfangahækkunar kjarasamninga og að bætur almanna- og atvinnuleysistrygginga hækki um 3 mia.kr. Almennar verðlagshækkanir sem taka mið af þróun verðbólgu nema um 4,3 mia.kr. Annars vegar er um að ræða útgjöld vegna endurskoðunar á verðbólguþróun ársins 2011 en hún var vanmetin um 1,6% í fjárlögum 2011 og hins vegar spá um 3,7% hækkun á verðlagi á árinu 2012.“ (Fjárlagafrumvarp 2012, s. 217).
Eins og þarna er rakið er áformað að frumútgjöld ríkissjóðs lækki að raunvirði þrátt fyrir að allar tölur að nafnvirði hækki, þ.e. krónufjöldinn eykst en verðgildið minnkar. Við vinnslu fjárlaga er útfærsla aðhaldskrafna í höndum ráðuneyta og er framkvæmdin þannig að til að aðhaldsmarkmiðið sé uppfyllt er tiltekinn liður lækkaður miðað við fjárlög 2011 og eftir að það er gert er launagrunnur frumvarpsins hækkaður, þróun gengis tekin inn og verðlagsþróun. Ef ekki væri gert ráð fyrir þessum breytingum í frumvarpinu yrði niðurskurðurinn geigvænlegur eins og gefur að skilja.
Dæmi til útskýringar.
Hér er tilbúið dæmi sem skýrir hvernig þetta er í framkvæmd:
Stofnun A fær 1.000.000 kr. af fjárlögum árið 2011. Launaútgjöld hennar eru 700.000 kr. og þá rekstrarliðurinn 300.000 kr.
Gert er ráð fyrir 5% hækkun launa, 3% aðhaldskröfu og 5% verðbólgu vegna fjárlaga 2012.
3% aðhaldskrafan felur í sér að byrjað er að lækka liðinn um 30 þúsund krónur og verður liðurinn þá 970 þús. kr. Launaliðurinn var 70% af heildarframlagi þannig að hann verður 679 þús. kr. eftir að aðhaldskrafa hefur verið reiknuð inn og 5% hækkun á hann þýðir að launaliðurinn verður 713 þúsund krónur fyrir árið 2012. Án aðhaldskröfunnar hefði hann hækkað í 735 þús. kr. Rekstrarliðurinn var 30% af útgjöldum stofnunarinnar þannig að hann verður upp á 291.000 kr. eftir að aðhaldskrafan hefur verið reiknuð inn og er svo verðbættur upp á 5% sem þýðir hækkun um á 14.550 kr. og verður 305.550 kr. en án aðhaldskröfu hefði stofnunin fengið 315.000 þús. kr.
Niðurstaðan í þessu ímyndaða dæmi er að stofnunin fær hærri upphæð af fjárlögum 2012 að nafnvirði, þ.e. 1.018.500 kr. í stað 1.000.000 kr. árið 2011 vegna verð- og launuppfærslu. Án aðhaldskröfunnar hefði upphæðin endað sem 1.050.000 millj. kr. og hafa því fjárframlög til stofnunarinnar lækkað að raunvirði milli ára en hækkað að nafnvirði. Þetta kann við fyrstu sýn að vera flókið en er það í rauninni ekki þegar betur er að gáð.
Forgangur í stað flats niðurskurðar.
Þó svo gerð sé krafa um aðhald á flesta fjárlagaliði er það ekki einhlítt enda hefur það verið stefna ríkisstjórnarinnar að beita ekki flötum niðurskurði, þ.e. sama niðurskurði á alla liði, í því aðlögunarferli ríkisfjármálanna sem efnahagshrunið kallaði á. Þess í stað var lögð áhersla á forgangsröðun ákveðinna verkefna og skýrir það hvers vegna fjárlagaliðir er skornir misjafnlega mikið niður hlutfallslega. Þessi aðferðafræði hefur verið útlistuð í fjárlagafrumvörpum fyrri ára sem og í Ríkisfjármálaáætlun fjármálaráðherra frá árinu 2009. Í nýju riti fjármálaráðuneytisins „Ríkisbúskapurinn 2012–2015: Skýrsla um áætlun í ríkisfjármálum“ er einnig gerð grein fyrir þessari aðferðafræði:
„Rétt er að fara nokkrum orðum yfir þá aðferðafræði sem stjórnvöld hafa fylgt við það að útfæra aðgerðir til aðlögunar. Á útgjaldahlið hefur verið reynt eftir fremsta megni að hlífa velferðaþjónustu, menntamálum og löggæslu, en ná fram meiri hagræðingu í almennri stjórnsýslu og rekstri ríkisins.
Er það til samræmis við markmið stjórnvalda um að verja velferðarsamfélagið enda er bæði félagslega og efnahagslega viðsjárvert að skera mikið niður útgjöld til velferðarmála á erfiðum tímum … Mörg ríki hafa brugðist við erfiðri stöðu í efnahagslífi og reynt að ná tökum á ríkisfjármálunum með því með að fara í umfangsmiklar lækkanir á útgjöldum til velferðarmála.
Þær ráðstafanir hafa verið harkalega gagnrýndar af mörgum fræðimönnum þar sem þær auka enn á vanda ríkissjóðs og leiða til dýpkunar á kreppunni. Einnig eru félagslegar afleiðingar slíkra ráðstafana ekki forsvaranlegar.“
Mismunur á aðhaldskröfu milli fjárlagaliða skýrist því að mestu leyti vegna þessarar aðferðafræði. Í þeim tilfellum þar sem liður hækkar í fjárlögum að raunvirði er þá annaðhvort um að ræða sjálfstæða ákvörðun Alþingis eða ríkisstjórnar eða að aðhaldsmarkmið ráðuneytis hafi verið útfært þannig að tiltekinn liður tekur á sig hlutfallslega minni eða engan niðurskurð en aðrir liðir fái meiri niðurskurð en almenna aðhaldskrafan gerir ráð fyrir. Svo geta liðir hækkað eða lækkað vegna breytinga á tekjustofni sem er undirstaða þeirra. Á þetta m.a. við um endurvinnslugjaldið sem hækkar um 873 millj kr. á fjárlögum vegna fyrirhugaðra breytinga á fjármögnun á skilagjaldi líkt og rakið er í fjárlagafrumvarpinu. Úrvinnslusjóður hækkar líka um 70 millj. kr. vegna hærri tekna í þann sjóð en hann er eins og endurvinnslusjóður alfarið fjármagnaður af tekjum líkt og kemur fram í fjárlagafrumvarpinu. Nýir liðir eins og vinnustaðanámssjóður og þróunarsjóður fyrir starfsnám starfa eru hluti af átaki á sviði vinnumarkaðsaðgerða og eflingar menntunar í samræmi við tillögur samráðshóps um vinnumarkaðsmál sem ríkisstjórnin samþykkti 19. apríl 2011 líkt og rakið er skilmerkilega í fjárlagafrumvarpinu. Raunar má almennt segja að fjárlagafrumvarpið sé góð upplýsingaveita fyrir þingmenn um skýringar að baki breytingum á einstökum fjárlagaliðum. Í þessu sambandi er rétt að benda á að á vefsvæðinu www.fjarlog.is er boðið upp á orðaleit í fjárlagafrumvarpinu og getur sá valmöguleiki verulegt flýtt fyrir í önnum dagsins skoðun á einstökum liðum frumvarpsins.
140. löggjafarþing 2011–2012.
Þingskjal 485 — 300. mál.
Svar
fjármálaráðherra við fyrirspurn Vigdísar Hauksdóttur um niðurskurð
í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2012.
Fyrirspurnin hljóðar svo:
Hver er ástæða þess að eftirtöldu er hlíft við niðurskurði í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2012: Harpan, Vestnorrænt menningarhús í Kaupmannahöfn, Óbyggðanefnd, Atvinnuuppbygging og fjölgun vistvænna starfa, Þjóðgarðurinn á Þingvöllum, Námsmatsstofnun, Rannsóknarmiðstöð Íslands, Ritlauna- og rannsóknarsjóður prófessora, Markáætlun á sviði vísinda og tækni, Rannsóknasjóður, Tækjasjóður, Rannsóknarnámssjóður, Fræða- og þekkingarsetur út um allt land, Reykjavíkurakademían, Þróunarsjóður fyrir starfsnám, Vinnustaðanámssjóður, Listasafn Einars Jónssonar, Listasafn Íslands, Kvikmyndasafn Íslands, Safnasjóður, Fjölmiðlanefnd, Ríkisútvarpið, Íslenski dansflokkurinn, Þjóðleikhúsið, Sinfóníuhljómsveit Íslands, Launasjóðir listamanna, Listskreytingasjóður, Kvikmyndamiðstöð Íslands, Bókasafnssjóður höfunda, Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar, Bókmenntasjóður, Bandalag íslenskra leikfélaga, Tónlistarsjóður, Tónlist fyrir alla, Íslenska óperan, Samningur við Akureyrarbæ um menningarstarfsemi, Þátttaka í bókakaupstefnu í Frankfurt, Heiðurslaun listamanna, Skriðuklaustur, Snorrastofa, Þórbergssetur, Æskulýðsráð ríkisins, Skátarnir, Útilífsmiðstöð skáta, Æskulýðsrannsóknir, Sérstakur saksóknari, Umferðarstofa, Jöfnunarsjóður alþjónustu, Þjóðkirkjan, Kirkjumálasjóður, Kristnisjóður, Sóknargjöld, Jöfnunarsjóður sókna, Neytendastofa, Talsmaður neytenda, Lýðheilsusjóður, Jafnréttisstofa, Styrkir til fiskvinnslustöðva, Námskeiðahald og átaksverkefni Atvinnuleysistryggingasjóðs, Bankasýsla ríkisins, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, Tækniþróunarsjóður, Staðlaráð, Fjárfestingarstofan, Orkustofnun, Orkusjóður, Byggðastofnun, Rannsóknir á botndýrum á Íslandsmiðum, Umhverfisvöktun, Skrifstofa um vernd gróður- og dýraríkis á norðlægum slóðum, Rannsóknastöð að Kvískerjum, Náttúrurannsóknastöðin við Mývatn, Vatnajökulsþjóðgarður, Landgræðsla ríkisins, Skógrækt ríkisins, Hekluskógar, Úrvinnslusjóður, Endurvinnslan, Landmælingar Íslands, Náttúrustofur út um allt land og Stofnun Vilhjálms Stefánssonar? Svar óskast sundurliðað.
Ráðuneytinu er nokkur vandi á höndum að svara fyrirspurninni þar sem ekki verður betur séð en að hún sé á misskilningi byggð. Fyrirspurnin byggist á því að allir þeir liðir sem upp eru taldir sæti ekki niðurskurði, ef skilja má hana rétt. Við skoðun ráðuneytisins er hins vegar ekki annað að sjá en að nær allir þessir liðir líkt og ríkisreksturinn í heild þurfa að mæta aðhaldskröfu vegna fordæmalausra aðstæðna í ríkisfjármálum. Í töflu hér á eftir má finna sundurliðun á þessum liðum þar sem sjá má hver aðhaldskrafan er, í milljónum króna, á hvern þeirra fyrir sig.
Aðhald í fjárlagafrumvarpinu 2012.
| Stofnanir sem fá hagræðingarkröfu | Hagræðing tillögur |
Fjárl. 2011 |
Fjárlfrv. 2012 |
||
| 01-253 | 01-253-101 | Vestnorrænt menningarhús í Kaupmannahöfn | -0,6 | 12,5 | 12,7 |
| 01-902 | 01-902-101 | Þjóðgarðurinn á Þingvöllum | -7,2 | 66,5 | 70,1 |
| 02-223 | 02-223-101 | Námsmatsstofnun | -2,3 | 112,7 | 118,6 |
| 02-231 | 02-231-101 | Rannsóknamiðstöð Íslands | -3,6 | 178,4 | 186,2 |
| 02-235 | 02-235-660 | Markáætlun á sviði vísinda og tækni | -8,6 | 285,0 | 276,4 |
| 02-238 | 02-238-660 | Tækjasjóður | -3,7 | 110,5 | 107,0 |
| 02-299 | 02-299-132 | Þekkingarsetur Vestmannaeyja | -0,3 | 23,0 | 15,1 |
| 02-299 | 02-299-133 | Fræða- og þekkingarsetur | -1,1 | 57,4 | 74,2 |
| 02-299 | 02-299-134 | Háskólasetur Vestfjarða | -1,5 | 86,0 | 77,8 |
| 02-299 | 02-299-135 | Þekkingarnet á Suðurlandi | -0,3 | 14,2 | 14,5 |
| 02-299 | 02-299-173 | Reykjavíkurakademían | -0,3 | 16,0 | 16,5 |
| 02-451 | 02-451-112 | Fræðslusjóður | -13,4 | 671,4 | 678,0 |
| 02-451 | 02-451-121 | Símenntunarstöð á Vesturlandi | -0,4 | 19,7 | 20,2 |
| 02-451 | 02-451-122 | Fræðslumiðstöð Vestfjarða | -0,3 | 17,1 | 17,7 |
| 02-451 | 02-451-123 | Farskóli Norðurlands vestra | -0,6 | 28,0 | 28,7 |
| 02-451 | 02-451-124 | Símenntunarstöð Eyjafjarðar | -0,3 | 17,1 | 17,7 |
| 02-451 | 02-451-125 | Þekkingarsetur Þingeyinga | -0,7 | 34,8 | 35,9 |
| 02-451 | 02-451-126 | Þekkingarnet Austurlands | -1,0 | 51,0 | 52,7 |
| 02-451 | 02-451-127 | Fræðslunet Suðurlands | -0,4 | 17,0 | 17,5 |
| 02-451 | 02-451-128 | Miðstöð símenntunar á Suðurnesjum | -0,4 | 19,7 | 20,2 |
| 02-451 | 02-451-129 | Fræðslu- og símenntunarstöð Vestmannaeyja | -0,4 | 19,7 | 20,2 |
| 02-451 | 02-451-130 | Framvegis, miðstöð um símenntun í Reykjavík | -0,3 | 13,0 | 13,4 |
| 02-451 | 02-451-133 | Námsflokkar Hafnarfjarðar, miðstöð símenntunar | -0,2 | 9,2 | 9,5 |
| 02-451 | 02-451-141 | Íslenskukennsla fyrir útlendinga | -2,4 | 120,9 | 127,7 |
| 02-906 | 02-906-101 | Listasafn Einars Jónssonar | -0,3 | 15,5 | 16,3 |
| 02-907 | 02-907-101 | Listasafn Íslands | -2,9 | 145,7 | 153,5 |
| 02-908 | 02-908-101 | Kvikmyndasafn Íslands | -0,8 | 41,5 | 43,4 |
| 02-918 | 02-918-110 | Safnasjóður | -2,4 | 96,3 | 99,1 |
| 02-961 | 02-961-101 | Fjölmiðlanefnd | -0,5 | 25,7 | 29,1 |
| 02-965 | 02-965-111 | Umsýsla og frágangur vegna byggingar Hörpunnar | -0,8 | 19,2 | |
| 02-971 | 02-971-110 | Ríkisútvarpið | -59,3 | 2.962,5 | 3.100,0 |
| 02-972 | 02-972-101 | Íslenski dansflokkurinn | -2,2 | 112,4 | 118,2 |
| 02-973 | 02-973-101 | Þjóðleikhúsið | -12,9 | 644,8 | 679,7 |
| 02-974 | 02-974-101 | Sinfóníuhljómsveit Íslands | -11,7 | 714,9 | 789,8 |
| 02-981 | 02-981-101 | Kvikmyndamiðstöð Íslands | -1,4 | 68,8 | 71,8 |
| 02-982 | 02-982-114 | Bókasafnssjóður höfunda | -0,6 | 23,7 | 23,1 |
| 02-982 | 02-982-117 | Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar | -0,3 | 13,0 | 12,7 |
| 02-982 | 02-982-118 | Bókmenntasjóður | -1,0 | 39,5 | 38,5 |
| 02-982 | 02-982-123 | Bandalag íslenskra leikfélaga | -0,1 | 3,6 | 3,5 |
| 02-982 | 02-982-125 | Tónlistarsjóður | -1,1 | 43,6 | 42,5 |
| 02-982 | 02-982-127 | Tónlist fyrir alla | -0,1 | 6,3 | 6,2 |
| 02-982 | 02-982-130 | Íslenska óperan | -2,7 | 133,6 | 130,9 |
| 02-982 | 02-982-140 | Samningur við Akureyrarbæ um menningarstarfs. | -2,4 | 120,0 | 117,6 |
| 02-982 | 02-982-170 | Heiðurslaun listamanna skv. ákvörðun Alþingis | -0,7 | 44,1 | 43,4 |
| 02-983 | 02-983-152 | Skriðuklaustur | -0,3 | 28,8 | 17,2 |
| 02-983 | 02-983-153 | Snorrastofa | -0,4 | 18,5 | 18,9 |
| 02-983 | 02-983-155 | Þórbergssetur | -0,2 | 9,0 | 8,8 |
| 02-988 | 02-988-110 | Æskulýðsráð ríkisins | -0,1 | 2,5 | 2,4 |
| 02-988 | 02-988-113 | Bandalag íslenskra skáta | -0,6 | 29,3 | 28,7 |
| 02-988 | 02-988-114 | Útilífsmiðstöð skáta Úlfljótsvatni | -0,1 | 3,5 | 3,4 |
| 02-988 | 02-988-118 | Æskulýðsrannsóknir | -0,1 | 5,8 | 5,7 |
| 06-309 | 06-309-101 | Sérstakur saksóknari | -40,0 | 1.172,2 | 1.323,0 |
| 06-701 | 06-701-101 | Biskup Íslands | -37,2 | 1.240,3 | 1.298,0 |
| 06-705 | 06-705-110 | Kirkjumálasjóður | -7,0 | 233,3 | 222,5 |
| 06-707 | 06-707-110 | Kristnisjóður | -2,3 | 76,3 | 74,0 |
| 06-735 | 06-735-110 | Sóknargjöld til þjóðkirkjunnar | -49,0 | 1.632,0 | 1.556,0 |
| 06-735 | 06-735-120 | Sóknargjöld til annarra trúfélaga | -6,8 | 227,0 | 234,0 |
| 06-736 | 06-736-110 | Jöfnunarsjóður sókna | -9,1 | 302,0 | 288,0 |
| 06-805 | 06-805-101 | Talsmaður neytenda | -0,8 | 14,2 | 14,5 |
| 08-303 | 08-303-190 | Lýðheilsusjóður | -2,0 | 135,7 | |
| 08-333 | 08-333-101 | Jafnréttisstofa | -1,7 | 85,5 | 63,5 |
| 09-977 | 09-977-101 | Bankasýsla ríkisins | -2,2 | 71,9 | 76,0 |
| 11-205 | 11-205-101 | Nýsköpunarmiðstöð Íslands | -22,2 | 508,1 | 521,5 |
| 11-301 | 11-301-101 | Orkustofnun | -14,8 | 295,0 | 299,3 |
| 11-371 | 11-371-101 | Rekstur Orkusjóðs | -0,6 | 30,2 | 31,2 |
| 11-411 | 11-411-110 | Byggðastofnun | -5,7 | 139,7 | 144,4 |
| 14-190 | 14-190-135 | Umhverfisvöktun | -0,4 | 12,9 | 12,5 |
| 14-202 | 14-202-101 | Náttúrurannsóknastöðin við Mývatn | -0,3 | 20,8 | 22,2 |
| 14-212 | 14-212-101 | Vatnajökulsþjóðgarður | -4,5 | 198,2 | 213,8 |
| 14-231 | 14-231-101 | Landgræðsla ríkisins | -18,2 | 448,5 | 468,8 |
| 14-241 | 14-241-101 | Skógrækt ríkisins | -10,2 | 219,2 | 223,9 |
| 14-243 | 14-243-101 | Hekluskógar | -0,1 | 20,3 | 20,2 |
| 14-310 | 14-310-101 | Landmælingar Íslands | -3,9 | 232,7 | 245,0 |
| 14-403 | 14-403-110 | Náttúrustofa Neskaupstað | -0,3 | 14,3 | 8,3 |
| 14-403 | 14-403-111 | Náttúrustofa Vestmannaeyjum | -0,3 | 14,3 | 8,3 |
| 14-403 | 14-403-112 | Náttúrustofa Bolungarvík | -0,3 | 23,0 | 17,5 |
| 14-403 | 14-403-113 | Náttúrustofa Stykkishólmi | -0,2 | 14,3 | 8,4 |
| 14-403 | 14-403-114 | Náttúrustofa Sauðárkróki | -0,2 | 14,3 | 8,4 |
| 14-403 | 14-403-115 | Náttúrustofa Sandgerði | -0,2 | 14,3 | 8,4 |
| 14-403 | 14-403-116 | Náttúrustofa Húsavík | -0,2 | 23,1 | 24,4 |
| 14-407 | 14-407-101 | Stofnun Vilhjálms Stefánssonar | -0,4 | 27,3 | 29,0 |
| Samtals | -413 | 14.987 | 15.565 |
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Það sem kann að valda því að fyrirspyrjandi ályktar að tilgreindir fjárlagaliðir sæti ekki niðurskurði er að þeir eru flestir hærri að nafnvirði, þ.e. að krónutölu, í frumvarpi til fjárlaga 2012 en í fjárlögum 2011. En þrátt fyrir nafnvirðishækkanir eru flestir liðirnir að sæta niðurskurði og rétt er að útskýra hvernig það má vera. Líkt og greint er frá í frumvarpinu eru liðir uppfærðir í samræmi við þróun verðlags, launa og gengis krónunnar eins og venjan er við gerð fjárlaga hvers árs. Í þriðja kafla frumvarpsins er fjallað um hvaða áhrif þessir þættir hafa á frumvarpið:
„Ein veigamesta breytingin á útfærslu útgjaldahliðar fjárlagafrumvarpsins samanborið við fjárlög ársins 2011 er að dregið er talsvert úr aðhaldsráðstöfunum. Í fjárlögum 2011 námu beinar aðhaldsráðstafanir 28 mia.kr. en í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2012 nema þær um 8,6 mia.kr.
Áætlað er að frumútgjöld ársins 2012 án launa-, gengis- og verðlagshækkana verði 433,9 mia.kr. og lækka þau um 2,2 mia.kr. frá fjárlögum 2011 eða um 0,5% að raunvirði. Áætlaðar launa-, gengis- og verðlagshækkanir í fjárlagafrumvarpinu eru verulegar, en alls nema þær 26,8 mia.kr. Að jafnaði hækkuðu bætur almanna- og atvinnuleysistrygginga í tengslum við nýja kjarasamninga um 8,1% og laun ríkisstarfsmanna um nálægt 5% sl. sumar. Af þessum sökum hækkar grunnur almanna- og atvinnuleysistrygginga vegna útfærslu kjarasamninga fyrir árið 2011 um 6,8 mia.kr. og launagrunnur um 6,6 mia.kr. Áhrif hækkana sem orðið hafa á bótum og launum á árinu 2011 nema því alls um 13,4 mia.kr. í fjárlagafrumvarpinu. Á árinu 2012 er reiknað með að launagreiðslur hækki um 4,8 mia.kr. vegna næstu áfangahækkunar kjarasamninga og að bætur almanna- og atvinnuleysistrygginga hækki um 3 mia.kr. Almennar verðlagshækkanir sem taka mið af þróun verðbólgu nema um 4,3 mia.kr. Annars vegar er um að ræða útgjöld vegna endurskoðunar á verðbólguþróun ársins 2011 en hún var vanmetin um 1,6% í fjárlögum 2011 og hins vegar spá um 3,7% hækkun á verðlagi á árinu 2012.“ (Fjárlagafrumvarp 2012, s. 217).
Eins og þarna er rakið er áformað að frumútgjöld ríkissjóðs lækki að raunvirði þrátt fyrir að allar tölur að nafnvirði hækki, þ.e. krónufjöldinn eykst en verðgildið minnkar. Við vinnslu fjárlaga er útfærsla aðhaldskrafna í höndum ráðuneyta og er framkvæmdin þannig að til að aðhaldsmarkmiðið sé uppfyllt er tiltekinn liður lækkaður miðað við fjárlög 2011 og eftir að það er gert er launagrunnur frumvarpsins hækkaður, þróun gengis tekin inn og verðlagsþróun. Ef ekki væri gert ráð fyrir þessum breytingum í frumvarpinu yrði niðurskurðurinn geigvænlegur eins og gefur að skilja.
Dæmi til útskýringar.
Hér er tilbúið dæmi sem skýrir hvernig þetta er í framkvæmd:
Stofnun A fær 1.000.000 kr. af fjárlögum árið 2011. Launaútgjöld hennar eru 700.000 kr. og þá rekstrarliðurinn 300.000 kr.
Gert er ráð fyrir 5% hækkun launa, 3% aðhaldskröfu og 5% verðbólgu vegna fjárlaga 2012.
3% aðhaldskrafan felur í sér að byrjað er að lækka liðinn um 30 þúsund krónur og verður liðurinn þá 970 þús. kr. Launaliðurinn var 70% af heildarframlagi þannig að hann verður 679 þús. kr. eftir að aðhaldskrafa hefur verið reiknuð inn og 5% hækkun á hann þýðir að launaliðurinn verður 713 þúsund krónur fyrir árið 2012. Án aðhaldskröfunnar hefði hann hækkað í 735 þús. kr. Rekstrarliðurinn var 30% af útgjöldum stofnunarinnar þannig að hann verður upp á 291.000 kr. eftir að aðhaldskrafan hefur verið reiknuð inn og er svo verðbættur upp á 5% sem þýðir hækkun um á 14.550 kr. og verður 305.550 kr. en án aðhaldskröfu hefði stofnunin fengið 315.000 þús. kr.
| Framlög | |
| Laun | 700.000 |
| Rekstur | 300.000 |
| Aðhaldskrafa á laun (700.000 - 3%) | -21.000 |
| Aðhaldskrafa á rekstur (300.000 - 3%) | -9.000 |
| Samtals aðhald (1.000.000 - 3%) | 30.000 |
| Þá er staða stofnunarinnar orðin þessi: | |
| Launaliður | 679.000 |
| Rekstur | 291.000 |
| Stofnun samtals eftir aðhald | 970.000 |
| Næsta skref er þá að launa- og verðbæta liðina: | |
| Hækkun á launalið vegna verðlags (679.000 + 5%) | + 33.950 |
| Hækkun á rekstur (291.000 + 5%) | + 14.450 |
| Hækkun samtals | + 48.500 |
| Þá er staða stofnunarinnar orðin þessi: | |
| Launaliður (679.000 + 33.950) | 712.950 |
| Rekstur (297.000 + 14.850) | 305.550 |
| Stofnun samtals: | 1.018.500 |
Niðurstaðan í þessu ímyndaða dæmi er að stofnunin fær hærri upphæð af fjárlögum 2012 að nafnvirði, þ.e. 1.018.500 kr. í stað 1.000.000 kr. árið 2011 vegna verð- og launuppfærslu. Án aðhaldskröfunnar hefði upphæðin endað sem 1.050.000 millj. kr. og hafa því fjárframlög til stofnunarinnar lækkað að raunvirði milli ára en hækkað að nafnvirði. Þetta kann við fyrstu sýn að vera flókið en er það í rauninni ekki þegar betur er að gáð.
Forgangur í stað flats niðurskurðar.
Þó svo gerð sé krafa um aðhald á flesta fjárlagaliði er það ekki einhlítt enda hefur það verið stefna ríkisstjórnarinnar að beita ekki flötum niðurskurði, þ.e. sama niðurskurði á alla liði, í því aðlögunarferli ríkisfjármálanna sem efnahagshrunið kallaði á. Þess í stað var lögð áhersla á forgangsröðun ákveðinna verkefna og skýrir það hvers vegna fjárlagaliðir er skornir misjafnlega mikið niður hlutfallslega. Þessi aðferðafræði hefur verið útlistuð í fjárlagafrumvörpum fyrri ára sem og í Ríkisfjármálaáætlun fjármálaráðherra frá árinu 2009. Í nýju riti fjármálaráðuneytisins „Ríkisbúskapurinn 2012–2015: Skýrsla um áætlun í ríkisfjármálum“ er einnig gerð grein fyrir þessari aðferðafræði:
„Rétt er að fara nokkrum orðum yfir þá aðferðafræði sem stjórnvöld hafa fylgt við það að útfæra aðgerðir til aðlögunar. Á útgjaldahlið hefur verið reynt eftir fremsta megni að hlífa velferðaþjónustu, menntamálum og löggæslu, en ná fram meiri hagræðingu í almennri stjórnsýslu og rekstri ríkisins.
Er það til samræmis við markmið stjórnvalda um að verja velferðarsamfélagið enda er bæði félagslega og efnahagslega viðsjárvert að skera mikið niður útgjöld til velferðarmála á erfiðum tímum … Mörg ríki hafa brugðist við erfiðri stöðu í efnahagslífi og reynt að ná tökum á ríkisfjármálunum með því með að fara í umfangsmiklar lækkanir á útgjöldum til velferðarmála.
Þær ráðstafanir hafa verið harkalega gagnrýndar af mörgum fræðimönnum þar sem þær auka enn á vanda ríkissjóðs og leiða til dýpkunar á kreppunni. Einnig eru félagslegar afleiðingar slíkra ráðstafana ekki forsvaranlegar.“
Mismunur á aðhaldskröfu milli fjárlagaliða skýrist því að mestu leyti vegna þessarar aðferðafræði. Í þeim tilfellum þar sem liður hækkar í fjárlögum að raunvirði er þá annaðhvort um að ræða sjálfstæða ákvörðun Alþingis eða ríkisstjórnar eða að aðhaldsmarkmið ráðuneytis hafi verið útfært þannig að tiltekinn liður tekur á sig hlutfallslega minni eða engan niðurskurð en aðrir liðir fái meiri niðurskurð en almenna aðhaldskrafan gerir ráð fyrir. Svo geta liðir hækkað eða lækkað vegna breytinga á tekjustofni sem er undirstaða þeirra. Á þetta m.a. við um endurvinnslugjaldið sem hækkar um 873 millj kr. á fjárlögum vegna fyrirhugaðra breytinga á fjármögnun á skilagjaldi líkt og rakið er í fjárlagafrumvarpinu. Úrvinnslusjóður hækkar líka um 70 millj. kr. vegna hærri tekna í þann sjóð en hann er eins og endurvinnslusjóður alfarið fjármagnaður af tekjum líkt og kemur fram í fjárlagafrumvarpinu. Nýir liðir eins og vinnustaðanámssjóður og þróunarsjóður fyrir starfsnám starfa eru hluti af átaki á sviði vinnumarkaðsaðgerða og eflingar menntunar í samræmi við tillögur samráðshóps um vinnumarkaðsmál sem ríkisstjórnin samþykkti 19. apríl 2011 líkt og rakið er skilmerkilega í fjárlagafrumvarpinu. Raunar má almennt segja að fjárlagafrumvarpið sé góð upplýsingaveita fyrir þingmenn um skýringar að baki breytingum á einstökum fjárlagaliðum. Í þessu sambandi er rétt að benda á að á vefsvæðinu www.fjarlog.is er boðið upp á orðaleit í fjárlagafrumvarpinu og getur sá valmöguleiki verulegt flýtt fyrir í önnum dagsins skoðun á einstökum liðum frumvarpsins.
