Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 828. máls.
140. löggjafarþing 2011–2012.
Þingskjal 1687 — 828. mál.
1. Hver er stofnstærð álftastofnsins og hver hefur þróunin verið síðustu 20 ár?
Íslenski álftastofninn er talinn vera um 29 þúsund fuglar samkvæmt talningu árið 2010. Stofninn hér á landi hefur verið talinn vera um 14–19% af Evrópustofni álfta. Vöxtur álftastofnsins hefur verið misjafn undanfarin ár en heildarfjölgun í stofninum síðustu 20 árin er talin hafa verið um 60% samkvæmt talningum í janúar á fimm ára fresti frá 1986.
Ár Fjöldi álfta í janúar
1986 17 þúsund fuglar
1991 18 þúsund fuglar
1995 16 þúsund fuglar
2000 21 þúsund fuglar
2005 26 þúsund fuglar
2010 29 þúsund fuglar
Allt bendir til þess að álftastofninn hafi verið tiltölulega stöðugur árin 1986–1995, en farið vaxandi síðan. Fjölgun í stofninum hefur samkvæmt talningu verið um 2,5 prósent á ári að meðaltali frá árinu 1991. Þó verður að hafa þann fyrirvara á þessum tölum að skekkjur eru ávallt nokkrar í slíkri talningu. Bæði geta fuglar verið tvítaldir og einnig missa menn af fuglum. Þá hafa ferðir fugla frá Íslandi til Skandinavíu og varpfugla frá Skandinavíu til Bretlands gert mönnum erfiðara fyrir um að meta og túlka niðurstöður.
2. Hvaða rök búa að baki alfriðun á álftum á Íslandi?
Álftir og svanir eru friðaðir í flestum löndum og hefur álft verið friðuð á Íslandi frá árinu 1913. Í nefndaráliti frá þeim tíma kemur fram að hluti af ástæðunni sé fagurfræðilegs eðlis, auk þess sem lítil hefð hafi verið fyrir því að veiða álftir til matar. Önnur ástæða er að á tímabili voru álftir mjög sjaldgæfar hér á landi og benda talningar til að þær hafi ekki verið nema um 3–5 þúsund í kringum 1960.
3. Er ástæða til að hafa áhyggjur af beitarálagi bæði á ræktarlönd og úthaga vegna gæsa og álfta?
Það er ástæða til að fylgjast með beitarálagi af völdum gæsa og álfta, bæði á ræktarlöndum og náttúrulegum svæðum. Álag af völdum villtra fugla á ræktarland getur verið talsvert á ákveðnum svæðum og er því mikilvægt að þessi svæði verði kortlögð og aflað upplýsinga um það hversu mikið álagið er á einstök svæði og hvar gæti verið ástæða til þess að kanna málið ítarlegar.
4. Er ráðherra tilbúinn að veita landeigendum heimild, líkt og þeir hafa óskað eftir, til að verja akra og ræktunarlönd fyrir tjóni sem hlýst af álftum?
Á ákveðnum svæðum getur ágangur álfta verið umtalsverður og full ástæða getur verið til að bregðast við til þess að draga úr eða koma í veg fyrir tjón af völdum hans. Bagalegast getur þetta verið þar sem ungfugl og fugl í sárum safnast fyrir í stórum hópum, líkt og gerist gjarnan við nýræktir og kornakra. Heildaryfirlit er ekki til yfir þessa staði, né yfirlit yfir ágangssvæði og umfang meints tjóns. Undanfarið hafa umhverfisráðuneytið, Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands og Bændasamtök Íslands unnið að því að taka saman upplýsingar um ágang af völdum gæsa og álfta á ræktarlöndum. Á grundvelli þeirrar vinnu er ætlunin að meta hvar þörf er á að bregðast við ágangi á ræktarlönd og með hvaða aðferðum og aðgerðum best er að bregðast við. Ákvæði laga veita umhverfisráðherra ekki leyfi til þess að aflétta friðun álfta en ráðherra hefur þó heimild til þess að veita staðbundna undanþágu frá lögunum til að bregðast við tjóni.
140. löggjafarþing 2011–2012.
Þingskjal 1687 — 828. mál.
Svar
umhverfisráðherra við fyrirspurn Ásmundar Einars Daðasonar um álftir.
1. Hver er stofnstærð álftastofnsins og hver hefur þróunin verið síðustu 20 ár?
Íslenski álftastofninn er talinn vera um 29 þúsund fuglar samkvæmt talningu árið 2010. Stofninn hér á landi hefur verið talinn vera um 14–19% af Evrópustofni álfta. Vöxtur álftastofnsins hefur verið misjafn undanfarin ár en heildarfjölgun í stofninum síðustu 20 árin er talin hafa verið um 60% samkvæmt talningum í janúar á fimm ára fresti frá 1986.
Ár Fjöldi álfta í janúar
1986 17 þúsund fuglar
1991 18 þúsund fuglar
1995 16 þúsund fuglar
2000 21 þúsund fuglar
2005 26 þúsund fuglar
2010 29 þúsund fuglar
Allt bendir til þess að álftastofninn hafi verið tiltölulega stöðugur árin 1986–1995, en farið vaxandi síðan. Fjölgun í stofninum hefur samkvæmt talningu verið um 2,5 prósent á ári að meðaltali frá árinu 1991. Þó verður að hafa þann fyrirvara á þessum tölum að skekkjur eru ávallt nokkrar í slíkri talningu. Bæði geta fuglar verið tvítaldir og einnig missa menn af fuglum. Þá hafa ferðir fugla frá Íslandi til Skandinavíu og varpfugla frá Skandinavíu til Bretlands gert mönnum erfiðara fyrir um að meta og túlka niðurstöður.
2. Hvaða rök búa að baki alfriðun á álftum á Íslandi?
Álftir og svanir eru friðaðir í flestum löndum og hefur álft verið friðuð á Íslandi frá árinu 1913. Í nefndaráliti frá þeim tíma kemur fram að hluti af ástæðunni sé fagurfræðilegs eðlis, auk þess sem lítil hefð hafi verið fyrir því að veiða álftir til matar. Önnur ástæða er að á tímabili voru álftir mjög sjaldgæfar hér á landi og benda talningar til að þær hafi ekki verið nema um 3–5 þúsund í kringum 1960.
3. Er ástæða til að hafa áhyggjur af beitarálagi bæði á ræktarlönd og úthaga vegna gæsa og álfta?
Það er ástæða til að fylgjast með beitarálagi af völdum gæsa og álfta, bæði á ræktarlöndum og náttúrulegum svæðum. Álag af völdum villtra fugla á ræktarland getur verið talsvert á ákveðnum svæðum og er því mikilvægt að þessi svæði verði kortlögð og aflað upplýsinga um það hversu mikið álagið er á einstök svæði og hvar gæti verið ástæða til þess að kanna málið ítarlegar.
4. Er ráðherra tilbúinn að veita landeigendum heimild, líkt og þeir hafa óskað eftir, til að verja akra og ræktunarlönd fyrir tjóni sem hlýst af álftum?
Á ákveðnum svæðum getur ágangur álfta verið umtalsverður og full ástæða getur verið til að bregðast við til þess að draga úr eða koma í veg fyrir tjón af völdum hans. Bagalegast getur þetta verið þar sem ungfugl og fugl í sárum safnast fyrir í stórum hópum, líkt og gerist gjarnan við nýræktir og kornakra. Heildaryfirlit er ekki til yfir þessa staði, né yfirlit yfir ágangssvæði og umfang meints tjóns. Undanfarið hafa umhverfisráðuneytið, Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands og Bændasamtök Íslands unnið að því að taka saman upplýsingar um ágang af völdum gæsa og álfta á ræktarlöndum. Á grundvelli þeirrar vinnu er ætlunin að meta hvar þörf er á að bregðast við ágangi á ræktarlönd og með hvaða aðferðum og aðgerðum best er að bregðast við. Ákvæði laga veita umhverfisráðherra ekki leyfi til þess að aflétta friðun álfta en ráðherra hefur þó heimild til þess að veita staðbundna undanþágu frá lögunum til að bregðast við tjóni.
