Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 540. máls.
143. löggjafarþing 2013–2014.
Þingskjal 1034 — 540. mál.
1. Hvaða stofnanir eða fyrirtæki koma að vöktun í Þingvallavatni og Úlfljótsvatni, hver eru helstu viðfangsefnin og hver stendur straum af kostnaðinum?
Síðan 2007 hefur verið samkomulag um vöktunarmælingar í Þingvallavatni milli Landsvirkjunar, Orkuveitu Reykjavíkur, þjóðgarðsins á Þingvöllum og Umhverfisstofnunar.
Helstu viðfangsefni vöktunarinnar eru greiningar á næringarefnum og ýmsum snefilefnum í lindum og útfalli, talning á þörungum og svifdýrum, mælingar á blaðgrænu, hita, sýru og rýni og aldursgreining á murtu. Nánar er gerð grein fyrir þessum mælingum í árlegum gagnaskýrslum og í samantektarskýrslu sem kom út árið 2013 (Vöktun á lífríki og vatnsgæðum Þingvallavatns – Yfirlit yfir fimm fyrstu vöktunarárin 2007–2011 og samanburður við eldri gögn. Hilmar J. Malmquist, Finnur Ingimarsson, Haraldur Rafn Ingvason, Stefán Már Stefánsson og Þóra Hrafnsdóttir, Fjölrit nr. 3-2012 Náttúrufræðistofa Kópavogs).
Kostnaðurinn við vöktunarverkefnið skiptist þannig að Landsvirkjun og Orkuveita Reykjavíkur greiða 40% hvor og þjóðgarðurinn á Þingvöllum og Umhverfisstofnun 10% hvor. Heildarkostnaður hefur verið 5 millj. kr. á ári.
Í Þingvallavatni er m.a. fylgst með eftirfarandi atriðum:
– heildarmagni fosfórs, fosfats, köfnunarefnis, nítrats (NO 3), ammóníaks (NH 4), lífræns kolefnis og kísils (SiO 2), auk ýmissa snefilefna,
– þörungasvifi, dýrasvifi, blaðgrænu-a og murtustofninum,
– vatnshita, sýrustigi, rafleiðni, uppleystu súrefni, súrefnismettun og sjóndýpi í vatninu.
2. Hafa einhverjar niðurstöður komið rannsakendum sérstaklega á óvart?
Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið fékk frá Umhverfisstofnun hefur ekkert í niðurstöðum mælinga komið beint á óvart, en nokkrar niðurstöður hafa vakið athygli. Þar má nefna hlýnun vatnsins, breytingu á rýni, hærri gildi næringarefna og þörungablómatoppur að hausti. Engu að síður er ástand vatns gott að mati Umhverfisstofnunar, en full ástæða er til að vera vakandi og að kortleggja það betur. Þingvallavatn hefur hlýnað, styrkur uppleysts nítrats (NO 3) aukist í írennslinu, magn þörungasvifs (blaðgrænu-a) aukist í vatnsbolnum og rýni vatnsins minnkað í kjölfarið. Styrkur fosfórs í írennslisvatni Silfru og Vellankötlu hefur aftur á móti minnkað. Orsakir þessara breytinga eru raktar bæði til hnattrænna og staðbundinna þátta.
Þrátt fyrir breytingar í magni þörungasvifs er ekki að sjá að tegundasamsetning þörungaflórunnar hafi breyst sem heitið getur. Ríkjandi tegundir nú eins og fyrir um 110 árum eru stórvaxnir kísilþörungar á borð við Aulacoseira islandica f. curvata, A. islandica og A. italica. Ekki er heldur að sjá að dýrasvif eða murta hafi tekið miklum breytingum. Breytingarnar í efna- og eðlisþáttum Þingvallavatns, einkum er varðar hlýnun og aukningu í styrk nítrats, virðast hafa leitt af sér merkjanlegar breytingar á lífríki vatnsins sem felast í aukinni frumframleiðslu þörungasvifsins.
Ráðuneytinu og Umhverfisstofnun er ekki kunnugt um skipulegar vöktunarmælingar í Úlfljótsvatni.
143. löggjafarþing 2013–2014.
Þingskjal 1034 — 540. mál.
Svar
umhverfis- og auðlindaráðherra við fyrirspurn frá Össuri Skarphéðinssyni
um vöktun í Þingvallavatni og Úlfljótsvatni.
1. Hvaða stofnanir eða fyrirtæki koma að vöktun í Þingvallavatni og Úlfljótsvatni, hver eru helstu viðfangsefnin og hver stendur straum af kostnaðinum?
Síðan 2007 hefur verið samkomulag um vöktunarmælingar í Þingvallavatni milli Landsvirkjunar, Orkuveitu Reykjavíkur, þjóðgarðsins á Þingvöllum og Umhverfisstofnunar.
Helstu viðfangsefni vöktunarinnar eru greiningar á næringarefnum og ýmsum snefilefnum í lindum og útfalli, talning á þörungum og svifdýrum, mælingar á blaðgrænu, hita, sýru og rýni og aldursgreining á murtu. Nánar er gerð grein fyrir þessum mælingum í árlegum gagnaskýrslum og í samantektarskýrslu sem kom út árið 2013 (Vöktun á lífríki og vatnsgæðum Þingvallavatns – Yfirlit yfir fimm fyrstu vöktunarárin 2007–2011 og samanburður við eldri gögn. Hilmar J. Malmquist, Finnur Ingimarsson, Haraldur Rafn Ingvason, Stefán Már Stefánsson og Þóra Hrafnsdóttir, Fjölrit nr. 3-2012 Náttúrufræðistofa Kópavogs).
Kostnaðurinn við vöktunarverkefnið skiptist þannig að Landsvirkjun og Orkuveita Reykjavíkur greiða 40% hvor og þjóðgarðurinn á Þingvöllum og Umhverfisstofnun 10% hvor. Heildarkostnaður hefur verið 5 millj. kr. á ári.
Í Þingvallavatni er m.a. fylgst með eftirfarandi atriðum:
– heildarmagni fosfórs, fosfats, köfnunarefnis, nítrats (NO 3), ammóníaks (NH 4), lífræns kolefnis og kísils (SiO 2), auk ýmissa snefilefna,
– þörungasvifi, dýrasvifi, blaðgrænu-a og murtustofninum,
– vatnshita, sýrustigi, rafleiðni, uppleystu súrefni, súrefnismettun og sjóndýpi í vatninu.
2. Hafa einhverjar niðurstöður komið rannsakendum sérstaklega á óvart?
Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið fékk frá Umhverfisstofnun hefur ekkert í niðurstöðum mælinga komið beint á óvart, en nokkrar niðurstöður hafa vakið athygli. Þar má nefna hlýnun vatnsins, breytingu á rýni, hærri gildi næringarefna og þörungablómatoppur að hausti. Engu að síður er ástand vatns gott að mati Umhverfisstofnunar, en full ástæða er til að vera vakandi og að kortleggja það betur. Þingvallavatn hefur hlýnað, styrkur uppleysts nítrats (NO 3) aukist í írennslinu, magn þörungasvifs (blaðgrænu-a) aukist í vatnsbolnum og rýni vatnsins minnkað í kjölfarið. Styrkur fosfórs í írennslisvatni Silfru og Vellankötlu hefur aftur á móti minnkað. Orsakir þessara breytinga eru raktar bæði til hnattrænna og staðbundinna þátta.
Þrátt fyrir breytingar í magni þörungasvifs er ekki að sjá að tegundasamsetning þörungaflórunnar hafi breyst sem heitið getur. Ríkjandi tegundir nú eins og fyrir um 110 árum eru stórvaxnir kísilþörungar á borð við Aulacoseira islandica f. curvata, A. islandica og A. italica. Ekki er heldur að sjá að dýrasvif eða murta hafi tekið miklum breytingum. Breytingarnar í efna- og eðlisþáttum Þingvallavatns, einkum er varðar hlýnun og aukningu í styrk nítrats, virðast hafa leitt af sér merkjanlegar breytingar á lífríki vatnsins sem felast í aukinni frumframleiðslu þörungasvifsins.
Ráðuneytinu og Umhverfisstofnun er ekki kunnugt um skipulegar vöktunarmælingar í Úlfljótsvatni.
