Ferill 592. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
153. löggjafarþing 2022–2023.
Þingskjal 1233 — 592. mál.
Svar
fjármála- og efnahagsráðherra við fyrirspurn frá Jóhanni Páli Jóhannssyni um Bankasýslu ríkisins.
1. Stóð ráðherra í þeirri trú, þegar hann tók ákvarðanir um sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka, að Bankasýsla ríkisins væri sjálfstætt stjórnvald í skilningi stjórnsýsluréttar sem ekki heyrði undir almenna yfirstjórn ráðherra?
Í 1. mgr. 2. gr. laga um Bankasýslu ríkisins segir að með yfirstjórn hennar fari þriggja manna stjórn skipuð af ráðherra. Skv. 3. mgr. 2. gr. laganna getur ráðherra þó beint tilmælum til stjórnar stofnunarinnar um tiltekin mál. Skv. 3. mgr. 2. gr. verður slíkum tilmælum hins vegar einungis beint til stjórnarinnar í undantekningartilfellum. Enn fremur kemur fram að stjórn geti tjáð ráðherra afstöðu sína til tilmælanna áður en við þeim er orðið og að skylt sé að gera efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis grein fyrir bæði tilmælunum og afstöðu stjórnar.
Þegar um er að ræða hefðbundin lægra sett stjórnvöld er skipan forstöðumanns að jafnaði í höndum ráðherra og ákvarðanataka og mótun áherslna og starfshátta er á hendi forstöðumanns. Stjórnarhættir samkvæmt lögum um Bankasýslu ríkisins eru á hinn bóginn áþekkir stjórnarháttum sjálfstæðra stofnana, þ.e. valdheimildir eru í höndum fjölskipaðrar stjórnar sem bera skal meiri háttar ákvarðanir undir og sem mótar starfsáherslur, ræður forstöðumann og hefur eftirlit með starfsemi stofnunarinnar.
Í framangreindum lagaáskilnaði felst að Bankasýsla ríkisins nýtur umtalsverðs sjálfstæðis. Í athugasemdum við 2. gr. frumvarpsins sem varð að lögum um Bankasýslu ríkisins segir enda að ákvæðinu sé ætlað „að undirstrika sjálfstæði stofnunarinnar“. Þá kom eftirfarandi fram í áliti efnahags- og skattanefndar sem fylgdi nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar í þinglegri meðferð frumvarpsins:
„Markmið frumvarpsins er að tryggja fagleg afskipti íslenska ríkisins við endurreisn og uppbyggingu innlends fjármálamarkaðar. Er lagt til að komið verði á fót sjálfstæðri stofnun, Bankasýslu ríkisins, sem fari með eignarhluti í fjármálafyrirtækjum í samræmi við eigendastefnu ríkisins á hverjum tíma.“
Í samræmi við framangreinda lagaumgjörð hefur ráðuneytið vísað frá stjórnsýslukærum vegna ákvarðana stofnunarinnar, með vísan til þess að lög um Bankasýslu ríkisins geri ráð fyrir því að stofnunin og stjórn hennar „hafi meira sjálfstæði um það með hvaða hætti stofnunin rækir lögbundið hlutverk sitt en almennt á við um stofnanir ríkisins“, eins og segir í úrskurðum ráðuneytisins.
Að framan er því lýst hvernig almennum yfirstjórnunarheimildum ráðherra eru mun meiri skorður settar hvað varðar Bankasýslu ríkisins en gengur og gerist með stjórnvöld sem heyra undir málefnasvið ráðherra. Þannig er unnt að álykta að stofnunin njóti verulegs sjálfstæðis. Þessi stjórnsýslulega staða stofnunarinnar lá að sjálfsögðu fyrir þegar ákvarðanir voru teknar um sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka 29. janúar 2021 annars vegar og 18. mars 2022 hins vegar.
2. Ef svo er, hvaða áhrif hafði sá skilningur á söluferlið, samskipti ráðherra við Bankasýslu ríkisins meðan á því stóð, stjórnsýslu ráðherra almennt og eftirlit hans með störfum stofnunarinnar?
Bankasýslan nýtur verulegs sjálfstæðis líkt og fram kemur í svari við 1. tölul. fyrirspurnarinnar. Þegar stofnunin hefur með höndum sölumeðferð á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum fer sú framkvæmd eftir samnefndum lögum, nr. 155/2012. Samskipti ráðherra við Bankasýslu ríkisins, stjórnsýsla hans almennt og eftirlit með störfum stofnunarinnar voru í samræmi við skyldur hans samkvæmt fyrrnefndum lögum.
