Ferill 832. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.

---

154. löggjafarþing 2023–2024.
Þingskjal 1881  —  832. mál.
2. umræða.

Nefndarálit

um frumvarp til laga um brottfall laga um Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og samvinnunefnd um málefni norðurslóða, nr. 81/1997.

Frá umhverfis- og samgöngunefnd.

    Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti, Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og Háskólanum á Akureyri.
    Nefndinni bárust fimm umsagnir sem aðgengilegar eru á síðu málsins á vef Alþingis.
    Með frumvarpinu er lagt til að fella brott lög um Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og samvinnunefnd um málefni norðurslóða, nr. 81/1997, frá og með 1. janúar 2025. Skv. 2. gr. frumvarpsins verður stofnunin lögð niður frá sama tíma ásamt embætti forstöðumanns hennar og tekur Háskólinn á Akureyri við eignum og skuldbindingum stofnunarinnar. Sameiningin á rætur að rekja til verkefnis sem umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra kynnti árið 2022 og snýr að einföldun á stofnanakerfinu. Um efni frumvarpsins að öðru leyti vísast til greinargerðar með því.

Umfjöllun nefndarinnar.
Almennt.
    Við meðferð málsins fyrir nefndinni kom fram að gert væri ráð fyrir að Stofnun Vilhjálms Stefánssonar (SVS) verði áfram sérstök rannsóknastofnun og komið fyrir innan skipulags háskólans, sbr. heimild í lögum um opinbera háskóla. Fram kom hjá fulltrúum SVS og HA að ýmis tækifæri gætu verið falin í sameiningunni. Stefnt sé að því að hún festi rannsóknir þeirra á norðurslóðum enn frekar í sessi, með nýrri stofnun í akademísku rannsóknarumhverfi. Hin nýja rannsóknastofnun verði vettvangur rannsókna á norðurslóðum með áherslu á þverfagleg mannvísindi og muni starfa í alþjóðlegu vísindaumhverfi. Aukið rannsóknastarf innan HA gæti styrkt ímynd háskólans enn frekar í norðurslóðarannsóknum. Til að það gengi eftir væri hins vegar mikilvægt að fjárheimildir héldu sér.

Samvinnunefnd um málefni norðurslóða.
    Í 5. gr. laga um Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og samvinnunefnd um málefni norðurslóða er kveðið á um að hlutverk nefndarinnar sé að leitast við að treysta og efla samstarf hlutaðeigandi aðila um rannsóknir á norðurslóðum og málefni SVS. Samkvæmt ákvæðinu skal ráðherra skipa nefndina aðilum sem tilnefndir eru af stofnunum og samtökum sem hafa með höndum verkefni er tengjast norðurslóðarannsóknum, sbr. reglugerð nr. 554/2005. Umhverfisstofnun, sem hefur undanfarin ár átt fulltrúa í samvinnunefndinni, bendir í umsögn sinni á mikilvægi þess að áfram verði til vettvangur til að tengja saman þá aðila innan stjórnsýslunnar og á rannsóknastofnunum sem komi að málefnum norðurslóða, þ.m.t. stefnumótun, rannsóknum og vöktun á norðurslóðum, líkt og verið hefur í nefndinni. Hún hafi verið nauðsynlegur vettvangur til að fá yfirlit yfir rannsóknir á norðurslóðum, miðla þekkingu og reynslu og stuðla að frekari samvinnu og tengslum aðila á norðurslóðum.
    Við meðferð málsins fyrir nefndinni kom fram að þótt lög um SVS og samvinnunefndina falli brott þurfi það ekki að þýða endalok þess mikilvæga samvinnuvettvangs sem nefndin hefur verið. HA sem og SVS hafi átt mikið og gott samstarf við Norðurslóðanet Íslands sem sé ekki síður mikilvægur samvinnuvettvangur um málefni norðurslóða. Verið sé að sinna norðurslóðaverkefnum um allt land á þeim vettvangi og innan hans starfi nú þegar þeir aðilar sem hafi skipað samvinnunefndina. Nefndin telur mikilvægt að til staðar sé samvinnuvettvangur innlendra og erlendra aðila sem hér starfa og fjalla um málefni norðurslóða. Þótt mögulega þurfi að endurmeta samstarfsmöguleika við aðra norðurslóðaaðila þá telur nefndin Norðurslóðanetið góðan vettvang til þess að tryggja þetta mikilvæga samtal þrátt fyrir að samvinnunefnd um norðurslóðamál verði aflögð eins og lagt er til í frumvarpinu.

Fjárheimildir SVS skili sér til nýrrar rannsóknastofnunar innan HA.
    Verði frumvarp þetta samþykkt er gert ráð fyrir að SVS verði sérstök rannsóknastofnun innan vébanda HA sem heyri undir háskóladeild eða háskólaráð HA, samkvæmt lögum um opinbera háskóla. Af því leiðir að gera má ráð fyrir að starfsemin færist undir málefnasvið 21, Háskólastig / 21.10 Háskólar og rannsóknastarfsemi, á fjárlögum.
    Samkvæmt fjárlögum 2024 nemur fjárheimild Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar 85,9 millj. kr. Starfsemi stofnunarinnar fellur undir málefnasvið 17 og málaflokk 17.50. Árið 2025 er áætluð fjárheimild stofnunarinnar 85,3 millj. kr. og árið 2026 er áætluð fjárheimild 84,7 millj. kr.
    Nefndin telur mikilvægt að þrátt fyrir brottfall laganna afmarkist þær fjárheimildir sem hér eru taldar áfram við þá starfsemi sem SVS hefur sinnt enda sé einungis um tilfærslu á starfseminni að ræða með því að færa hana formlega undir HA. Í minnisblaði frá háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneyti, sem nefndin óskaði eftir vegna þessa, er rakið að ráðuneytið hafi við undirbúning málsins lýst þeirri fjárhagslegu forsendu fyrir sameiningu SVS og HA að heildarframlag hins opinbera samkvæmt fjárlögum og aukafjárveitingu til stofnunarinnar eins og það var 2022 og áætlað 2023 þyrfti að vera tryggt áfram. Verði frumvarpið að lögum muni ráðuneytið muni beita sér fyrir því að fjárheimild SVS færist til HA, sem er undir málaflokki 21.10 á fjárlögum. Úthlutun til SVS muni hins vegar fara eftir svokölluðu deililíkani sem notað er til skiptingar fjárveitinga innan HA. Nýjar reglur um framlög til háskóla verði gefnar út á þessu ári og í kjölfarið megi búast við að HA uppfæri deililíkanið, sem muni segja til um úthlutun til SVS. Vísað er til þess að sami háttur sé hafður á við Raunvísindastofnun Háskóla Íslands, þ.e. að fjárveiting til hennar fari nú í gegnum deililíkan HÍ, frá og með fjárlögum 2023, eftir ábendingu frá Ríkisendurskoðun.
    Nefndin ítrekar, með vísan til framangreinds, og leggur áherslu á að þær fjárheimildir sem SVS hefur fengið og henni eru ætlaðar afmarkist áfram við starfsemi nýrrar rannsóknastofnunar innan HA að sameiningu lokinni og að þeim fjárheimildum verði skýrt haldið til haga við gerð fylgirita með fjárlögum ár hvert.
    Með vísan til framangreinds leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.
    Vilhjálmur Árnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins og ritar undir álitið samkvæmt heimild í 2. mgr. 29. gr. þingskapa.

Alþingi, 11. júní 2024.

Bjarni Jónsson, form.	Njáll Trausti Friðbertsson, frsm.	Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir.
Vilhjálmur Árnason.	Andrés Ingi Jónsson.	Halla Signý Kristjánsdóttir.
Ingibjörg Isaksen.	Orri Páll Jóhannsson.	Þórunn Sveinbjarnardóttir.