Ferill 1149. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
154. löggjafarþing 2023–2024.
Þingskjal 2235 — 1149. mál.
Svar
heilbrigðisráðherra við fyrirspurn frá Birgi Þórarinssyni um misnotkun á kennitölum í tengslum við þjónustu og fyrirgreiðslu af hálfu undirstofnana ráðuneytisins.
Fyrirspurnin hljóðar svo:
1. Hvernig er eftirliti háttað með því að fyrirgreiðsla og þjónusta af hálfu stofnana sem heyra undir ráðherra sem veitt er á grundvelli kennitölu sé ekki misnotuð?
2. Hvaða upplýsingar liggja fyrir um fjölda tilvika þar sem misnotkun á kennitölu hefur verið staðfest hjá stofnunum sem heyra undir ráðherra og sinna þjónustu við borgarana?
3. Til hvaða ráðstafana hefur ráðherra gripið til að draga úr misnotkun af umræddu tagi hjá undirstofnunum sínum?
4. Hvaða áform hefur ráðherra um frekari aðgerðir í þessu efni?
Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið aflaði í tilefni af fyrirspurninni eru fá staðfest dæmi þess að einstaklingar geri tilraunir til að villa á sér heimildir með því að nota ranga kennitölu er þeir sækja þjónustu eða sækja um fyrirgreiðslu af einhverju tagi hjá stofnunum ráðuneytisins. Með aukinni áherslu á fjarheilbrigðisþjónustu og aðrar stafrænar lausnir, ekki síst við miðlun upplýsinga til sjúklinga og önnur samskipti við heilbrigðisstarfsmenn, dregur úr líkum á misnotkun vegna krafna um auðkenningu sjúklinga með innskráningu með rafrænum skilríkjum.
Að mati ráðuneytisins eru ýmsar aðgerðir tækar til að sporna við misnotkun kennitalna. Í ráðuneytinu er í vinnslu frumvarp til laga um breytingu á lögum um sjúkraskrár, nr. 55/2009. Meðal þess sem kemur til álita er hvort leggja eigi til breytingar á fyrirkomulagi tímabókana þannig að þær fari eingöngu fram á vefnum Heilsuveru eða með öðrum hugbúnaði sem krefst innskráningar með rafrænum skilríkjum. Í þeirri vinnu verður jafnframt tekin afstaða til þess hvort ástæða sé til að skerpa frekar á reglum um auðkenningu við komu á heilbrigðisstofnun. Þá er einnig til skoðunar hvort ástæða sé til að vista ljósmyndir af sjúklingum í sjúkraskrá. Einnig er til skoðunar hvort tryggja eigi að samskipti við sjúklinga með nýtingu stafrænnar samskiptatækni, önnur en almenn upplýsingagjöf um t.d. opnunartíma og tiltæka þjónustu, fari eingöngu fram á grundvelli rafrænnar auðkenningar. Þá hefur ráðuneytið sömuleiðis til skoðunar atvikaskráningu í heilbrigðisþjónustu og mögulegar breytingar á þeirri skráningu til að fá betri yfirsýn yfir tilraunir til misnotkunar af þessu tagi.
Samkvæmt upplýsingum Landspítala er ekki algengt að sjúklingar villi á sér heimildir þegar þeir sækja þjónustu á spítalanum, en það hefur þó komið fyrir. Slík tilvik eru skráð í atvikagagnagrunn og eftir atvikum tilkynnt til lögreglu. Þá er jafnframt gerð leiðrétting í sjúkraskrá, ef við á, í samræmi við ákvæði laga um sjúkraskrár, nr. 55/2009, og verklag spítalans.
Ef ósjúkratryggðir sækja þjónustu á spítalanum er gerð krafa um framvísun löggildra skilríkja. Í Blóðbankanum er einnig gerð krafa um staðfestingu auðkennis blóðgjafa með skilríkjum.
Hingað til hefur ekki verið gerð krafa til sjúklinga um framvísun skilríkja þegar þeir sækja þjónustu á spítalanum en spítalinn hefur greint frá því að þau tilfelli sem upp hafa komið, þar sem sjúklingar hafa reynt að villa á sér heimildir, gefi þó fullt tilefni til breytinga á verklagi. Spítalinn hefur nú hafið innleiðingu verklags um staðfestingu auðkennis þegar sjúklingur sækir þjónustu á spítalanum. Samkvæmt því er gert ráð fyrir að sjúklingum verði gert að framvísa gildum persónuskilríkjum og/eða auðkenna sig rafrænt við alla þjónustuliði spítalans, svo sem rannsóknareiningar, dag- og göngudeildir og bráðamóttökur. Sérstakt verklag verður viðhaft við þá sem ekki eru færir um að auðkenna sig vegna t.d. slyss eða sjúkdóms. Með innleiðingu hins nýja verklags verður girt nánast alfarið fyrir misnotkun kennitalna á spítalanum, en áætluð innleiðing hefst veturinn 2024–2025.
Samkvæmt upplýsingum frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins eru tvær leiðir færar fyrir einstaklinga sem skrá sig á tiltekinni heilsugæslustöð. Annars vegar er um að ræða skráningu á island.is með rafrænum skilríkjum og hins vegar útfyllingu eyðublaðs á heilsugæslustöð sem starfsmaður heilsugæslunnar skráir síðan rafrænt. Skráning með rafrænum skilríkjum er öruggari leið og dregur verulega úr líkum á misnotkun kennitalna eða annarra upplýsinga sjúklings. Heilsuvera.is er nýtt til að afhenda sjúklingum gögn en í öðrum tilvikum fer afhending fram á heilsugæslustöð og er þá ávallt krafist framvísunar skilríkja. Þá eru gögn ekki afhent þriðja aðila nema gegn framvísun umboðs þess efnis og skilríkja. Að mati Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins er helst hætta á misnotkun kennitalna við veitingu þjónusta í gegnum síma, þar sem ekki er gerð krafa um auðkenningu með rafrænum skilríkjum.
Heilbrigðisstofnun Suðurlands tók ýmsa verkferla til endurskoðunar eftir gildistöku laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, nr. 90/2018. Sjúklingar eru krafðir um persónuskilríki við afhendingu gagna í móttöku og gögn eru ekki afhent öðrum en viðkomandi sjúklingi nema með framvísun gilds umboðs þess efnis auk gildra skilríkja. Þá eru reglur þar að lútandi brýndar fyrir nýju starfsfólki. Heilbrigðisstofnun Suðurlands segir dæmi um að einstaklingar reyni að komast yfir lyf með því að framvísa kennitölu annarra.
Samkvæmt upplýsingum frá Lyfjastofnun hefur stofnunin innleitt ýmsa verkferla sem draga úr líkum á misferli með kennitölur, en engin slík tilvik hafa verið staðfest. Allir reikningar Lyfjastofnunar eru gefnir út á grundvelli innsendra, rekjanlegra gagna og eru reikningar stofnunarinnar til innlendra aðila aðgengilegir á island.is. Reikningar vegna lyfjaverkefna byggjast á gögnum sem send eru í gegnum CESP-umsóknargáttina. Erlendir aðilar fá reikninga senda í tölvupósti í gegnum IMAmed-kerfið og eru þannig rekjanlegir og innlendir aðilar fá reikninga senda í gegnum Tekjubókhald ríkisins.
Hvað varðar samþykkt reikninga til greiðslu hjá Lyfjastofnun þarf að koma skýrt fram hvaða þjónustu eða vöru reikningur tekur til, tímaskýrslur eða verkseðlar þurfa að fylgja reikningi ásamt upplýsingum um það hvaða starfsmaður stofnunarinnar óskaði eftir umræddri vöru eða þjónustu. Þá er sérstakt samþykktarferli hjá stofnuninni varðandi reikninga með aðkomu deildarstjóra og sviðsstjóra. Fjársýsla ríkisins sér um tekjugreiðslur til Lyfjastofnunar og allir gjaldareikningar til Lyfjastofnunar eru aðgengilegir á opnirreikningar.is.
Samkvæmt upplýsingum frá Sjúkratryggingum Íslands leggja starfsmenn stofnunarinnar mat á hvert mál út frá þeim verklagsreglum sem gilda um viðkomandi málaflokk. Þá eru tölvukerfi stofnunarinnar nýtt til að hafa eftirlit með mögulegri misnotkun. Verkferlar og tölvukerfi eru jafnframt í stöðugri endurskoðun með það að markmiði að koma auga á og fyrirbyggja misnotkun. Gögn í vöruhúsi stofnunarinnar eru einnig greind með tilliti til þess hvort þau leiði í ljós frávik sem geta gefið vísbendingar um misnotkun. Ekki liggja fyrir upplýsingar um fjölda tilvika þar sem um misnotkun á grundvelli kennitölu er að ræða en um örfá tilvik er að ræða á síðustu árum. Hjá stofnuninni er starfandi eftirlitseining sem hefur eftirlit með mögulegri misnotkun og grípur til ráðstafana eftir því sem efni standa til.
Hjá öðrum stofnunum ráðuneytisins eru engin staðfest tilvik um tilraunir til misnotkunar á kennitölum og þær stofnanir hafa ekki gripið til sértækra aðgerða í því skyni að fyrirbyggja misnotkun af því tagi.
