Ferill 86. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.

155. löggjafarþing 2024–2025.
Prentað upp.

Þingskjal 86  —  86. mál.
Flutningsmenn.




Frumvarp til laga


um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003 (frádráttur vegna barna).

Flm.: Diljá Mist Einarsdóttir, Njáll Trausti Friðbertsson, Jón Gunnarsson, Birgir Þórarinsson, Bryndís Haraldsdóttir, Berglind Ósk Guðmundsdóttir, Teitur Björn Einarsson.


1. gr.

    Við 1. mgr. 30. gr. laganna bætist nýr liður, C-liður, svohljóðandi:
     1.      150.000 kr. vegna eins barns innan 16 ára aldurs á framfæri forráðamanns.
     2.      300.000 kr. vegna tveggja barna innan 16 ára aldurs á framfæri forráðamanns.
     3.      575.000 kr. vegna þriggja barna innan 16 ára aldurs á framfæri forráðamanns.
     4.      370.000 kr. til viðbótar við 575.000 kr. fyrir hvert barn umfram þrjú innan 16 ára aldurs á framfæri forráðamanns.
    Fjárhæðir skv. 1. mgr. skulu í upphafi hvers árs taka breytingu í réttu hlutfalli við mismun á vísitölu neysluverðs við upphaf og lok næstliðins tólf mánaða tímabils. Fjárhæðirnar skal birta með auglýsingu fjármála- og efnahagsráðherra fyrir upphaf staðgreiðsluárs.
    Það er skilyrði frádráttar skv. 1. mgr. að barn hafi skráð lögheimili hjá viðkomandi einstaklingi. Framfærandi telst sá aðili sem hefur barnið hjá sér og annast framfærslu þess í lok tekjuársins, sbr. 68. gr. Hjón, sem skattlögð eru skv. 62. gr., teljast bæði framfærendur og skiptist frádrátturinn milli þeirra til helminga. Hið sama gildir um sambúðarfólk sem uppfyllir í lok tekjuársins skilyrði 3. mgr. 62. gr. enda þótt það óski ekki að vera skattlagt samkvæmt þeirri grein.
    Frádráttur samkvæmt þessum staflið heimilast frá tekjum skv. A- og B-lið 7. gr.
    Ráðherra getur með reglugerð sett nánari ákvæði um framkvæmd frádráttar samkvæmt þessum staflið.

2. gr.

    Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2025.

Greinargerð.

    Fjölskyldan er hornsteinn hvers samfélags og fólksfjölgun er forsenda þess að viðhalda samfélagi. Fæðingartíðni hefur lengi verið áhyggjuefni á meginlandi Evrópu, en tíðnin ein og sér viðheldur til að mynda ekki fólksfjölda í neinu Evrópusambandsríki. Lengi vel hafði Ísland sérstöðu í þessum efnum þar sem fæðingartíðnin hér hafði verið umtalsvert hærri en tíðni nágrannalandanna. Nú er öldin hins vegar önnur og fæðingartíðni á Íslandi er í sögulegu lágmarki þannig að ekki dugir til að viðhalda mannfjölda haldi þróunin áfram sem horfir. Þessi breytta staða mun hafa mikil áhrif á aldurssamsetningu þjóðarinnar og þar með velferðarkerfi hennar. Ef fæðingartíðni er of lág til lengri tíma mun mannfjöldi samfélagsins hreinlega ekki standa undir velferðarkerfi þess. Samfélag þarf þá að reiða sig á innflytjendur til þess að standa undir því.
    Undanfarin ár hefur þverfræðilegur hópur fræðafólks við Háskóla Íslands skoðað hvað valdi minnkandi fæðingartíðni á Íslandi. 1 Meðal þess sem þegar hefur komið fram er að fæðingartíðnin hefur minnkað mest hjá þeim sem eru í lægri tekjuþrepum og er munurinn mjög mikill á efsta og lægsta tekjuþrepinu. Þessar niðurstöður ásamt öðru hefur leitt til vangaveltna og orðræðu sem beinist að því hvort barneignir séu orðnar forréttindi.
    Þessar niðurstöður ríma við háværar umkvartanir kvenna á barneignaraldri og aðstandenda þeirra. Staðan sé sú að barneignir hafi verulega neikvæð áhrif á tekjur foreldra, ekki síst mæðra sem taka enn þá mun stærri hluta fæðingarorlofs og lengja það enn frekar. Útgjöld í aðdraganda og strax í kjölfar barneigna, svokallaður byrjunarkostnaður, eru mikil. Dagvistunarvandinn frá því að fæðingarorlofi lýkur og þar til börn fá dagvistunarpláss eykur enn á útgjöld og fjárhagsáhyggjur foreldra. Þótt skylduskólaganga (og nú skólamáltíðir) sé ókeypis, fylgja ýmis útgjöld börnum sem hafa lokið leikskólagöngu. Má þar m.a. nefna skipulagt frístundastarf grunnskólanna, auk íþrótta og annarra tómstunda sem eru mjög kostnaðarsamar þrátt fyrir (eða í takt við) veglegan frístundastyrk sveitarfélaga. Tómstundastarf er lykilþáttur í forvarnastarfi og þátttaka barna og ungmenna í slíku starfi er mjög góð í samanburði við aðrar þjóðir. Er þá ótalinn hefðbundinn rekstrarkostnaður barnafjölskyldu; fleiri munna til að metta og kroppa til að klæða.
    Flutningsmenn eru þeirrar skoðunar að skatta þurfi að lækka og opinberar álögur séu of miklar á barnafjölskyldur. Flutningsmenn telja að með frumvarpi þessu sé stuðningur tryggður við þær með einföldum, gagnsæjum og skilvirkum hætti.
1     Sjá rannsóknarverkefnið „Áhrif stefnumótunar og foreldramenningar á barneignir á Íslandi (FIBI)“.