Ferill 123. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Microsoft Word.
156. löggjafarþing 2025.
Þingskjal 123 — 123. mál.
Stjórnarfrumvarp.
Frumvarp til laga
um kílómetragjald á ökutæki.
Frá fjármála- og efnahagsráðherra.
1. gr.
Kílómetragjald.
2. gr.
Gjaldskyldir aðilar.
Ef annar aðili en skráður eigandi skv. 1. mgr. hefur umráðarétt yfir gjaldskyldu ökutæki sem fellur undir 1. mgr. 3. gr., annaðhvort samkvæmt samningi við handhafa leyfis til að stunda eignaleigu eða fjármögnunarleigu samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki, eða samningi við ökutækjaleigu með starfsleyfi til rekstrar ökutækjaleigu samkvæmt lögum um leigu skráningarskyldra ökutækja, og er skráður umráðamaður ökutækis númer eitt í ökutækjaskrá, hvílir gjaldskyldan, þrátt fyrir 1. mgr., á umráðamanni.
Skráður eigandi, þ.m.t. meðeigandi, og umráðamaður, sbr. 1. og 2. mgr. bera óskipta ábyrgð á greiðslu kílómetragjalds, þ.m.t. bráðabirgðagreiðslu þess, vanskráningargjaldi og sektum ásamt dráttarvöxtum og innheimtukostnaði af gjaldskyldum ökutækjum. Innheimtumaður ríkissjóðs getur gengið að hverjum og einum aðila fyrir sig.
Skylda til greiðslu kílómetragjalds af gjaldskyldu ökutæki sem fellur undir 2. mgr. 3. gr., hvílir á þeim aðila sem fær heimild tollyfirvalda til tímabundinnar notkunar ökutækis hér á landi, skv. 4. tölul. 1. mgr. 7. gr. tollalaga, nr. 88/2005, þ.m.t. heimild tollyfirvalda til tímabundinnar notkunar bifhjóls hér á landi, sbr. 2. mgr. 18. gr. reglugerðar um ýmis tollfríðindi, nr. 630/2008.
3. gr.
Gjaldskyld ökutæki.
1. Bifhjól: Vélknúið ökutæki sem ekki telst bifreið, dráttarvél eða torfærutæki og er aðallega ætlað til farþega- eða farmflutninga, á tveimur hjólum, með eða án hliðarvagns, eða á þremur eða fleiri hjólum með sprengirými yfir 50 cm3 sé það búið brunahreyfli og hannað til hraðari aksturs en 45 km á klst.
2. Bifreið:
a. Vélknúið ökutæki sem aðallega er ætlað til farþega- eða farmflutninga, og eftir atvikum til að draga annað ökutæki, yfir 400 kg að eigin þyngd, án rafgeyma sé það rafknúið, og er hannað til hraðari aksturs en 30 km á klst. eða aka má svo hratt án verulegra breytinga.
b. Vélknúið ökutæki sem aðallega er ætlað til farþega- eða farmflutninga og/eða til að draga annað ökutæki, er búið beltum og eftir atvikum stýrimeiðum/stýrihjólum og er yfir 400 kg að eigin þyngd.
3. Dráttarvél: Vélknúið ökutæki sem aðallega er hannað til að draga annað ökutæki og draga, ýta, flytja og knýja vinnutæki og er á hjólum og/eða beltum.
4. Eftirvagn: Ökutæki sem hannað er til að vera dregið af öðru vélknúnu ökutæki og er meira en 3.500 kg að leyfðri heildarþyngd.
5. Létt bifhjól: Vélknúið ökutæki á tveimur, þremur eða fjórum hjólum sem er hannað til hraðari aksturs en 25 km á klst., þó ekki hraðari aksturs en 45 km á klst. og er með:
a. sprengirými sem er ekki yfir 50 cm3 sé það búið brunahreyfli eða
b. samfellt hámarksafl sem er ekki yfir 4 kW sé það búið rafhreyfli.
Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. er ökutæki, sbr. 1.–5. tölul. 1. mgr., sem skráð er erlendis eða keypt nýtt og óskráð á Evrópska efnahagssvæðinu, í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða Færeyjum, og heimilt er að nýta tímabundið hér á landi samkvæmt heimild tollyfirvalda, gjaldskylt samkvæmt lögum þessum.
4. gr.
Ökutæki undanþegin gjaldskyldu.
1. Ökutæki sem ætluð eru fyrir starfsemi björgunarsveita, sem og viðurkenndra heildarsamtaka þeirra, enda liggi fyrir staðfesting landssamtaka björgunarsveita á að viðkomandi tæki verði einungis notuð í þágu björgunarsveita, með því að auðkenna þau í ökutækjaskrá sem björgunartæki eða sem ökutæki sem einungis eru ætluð fyrir starfsemi björgunarsveita. Með björgunarsveit er átt við félög sem falla undir lög um björgunarsveitir og björgunarsveitarmenn.
2. Ökutæki með fyrstu skráningu 1. janúar 1965 eða fyrr og sýnt er fram á að ökutæki hafi aldrei verið með akstursmæli, ekki sé hægt að koma akstursmæli fyrir eða ekki sé hægt að lagfæra hann.
3. Ökutæki í eigu erlendra sendiráða eða erlendra sendiráðsmanna erlendra ríkja vegna notkunar hér á landi, enda séu ökutækin merkt með viðeigandi skráningarmerki eða auðkennd sem slík í ökutækjaskrá.
4. Ökutæki í eigu aðila sem eiga rétt á endurgreiðslu virðisaukaskatts samkvæmt lögum um virðisaukaskatt, á grundvelli alþjóðasamninga eða tvíhliða samninga eða sérstakra laga þar um.
5. gr.
Undanþága frá greiðslu.
1. Þegar ökutæki hafa verið flutt tímabundið úr landi. Skilyrði fyrir undanþágunni er að gjaldskyldur eigandi eða umráðamaður skrái stöðu akstursmælis ökutækis, sbr. 7. gr., við brottför frá landinu og við komu til landsins ásamt því að tilgreina að um tímabundinn flutning úr landi sé að ræða. Tollyfirvöldum er heimilt að staðreyna skráningu gjaldskylds aðila. Ef ökutæki er 10.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd skulu tollyfirvöld við brottför og komu ökutækis lesa af mæli þess til að staðfesta rétta skráningu gjaldskylds aðila. Einnig ber að framvísa staðfestingu til sönnunar á tímabundnum útflutningi á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður.
2. Þegar ökutæki hefur verið skráð úr umferð í ökutækjaskrá. Skilyrði fyrir undanþágunni er að gjaldskyldur eigandi eða umráðamaður skrái stöðu akstursmælis ökutækis, sbr. 7. gr., samhliða beiðni um skráningu ökutækis úr umferð. Óheimilt er að skrá ökutæki aftur í umferð nema gjaldfallið kílómetragjald, þ.m.t. bráðabirgðagreiðsla þess og vanskráningargjald ásamt dráttarvöxtum og innheimtukostnaði, sé greitt.
3. Þegar ákvarðað kílómetragjald, hvort heldur bráðabirgðagreiðsla, álagt gjald eða breyting á bráðabirgðagreiðslu eða álögðu kílómetragjaldi er jafnt eða lægra en 100 kr.
Við skráningu á stöðu akstursmælis skv. 1. tölul. 1. mgr., vegna flutnings ökutækis úr landi, og 2. tölul. 1. mgr., við skráningu ökutækis úr umferð, skal ríkisskattstjóri leggja kílómetragjald á gjaldskyldan aðila vegna þeirra liðnu greiðslutímabila sem kílómetragjald hefur ekki verið lagt á hann sem og yfirstandandi greiðslutímabil sem kílómetragjald hefur ekki verið lagt á hann frá upphafi tímabilsins fram að skráningu á stöðu akstursmælis.
6. gr.
Fjárhæð kílómetragjalds.
| Leyfð heildarþyngd, kg | Kílómetragjald, kr. |
Leyfð heildarþyngd, kg | Kílómetragjald, kr. |
| 0–3.500 | 6,70 | 18.001–19.000 | 26,39 |
| 3.501–5.000 | 9,50 | 19.001–20.000 | 27,53 |
| 5.001–6.000 | 10,07 | 20.001–21.000 | 28,71 |
| 6.001–7.000 | 10,67 | 21.001–22.000 | 29,95 |
| 7.001–8.000 | 11,31 | 22.001–23.000 | 31,24 |
| 8.001–9.000 | 11,99 | 23.001–24.000 | 32,58 |
| 9.001–10.000 | 12,71 | 24.001–25.000 | 33,98 |
| 10.001–11.000 | 13,48 | 25.001–26.000 | 35,44 |
| 11.001–12.000 | 14,28 | 26.001–27.000 | 36,68 |
| 12.001–13.000 | 15,71 | 27.001–28.000 | 37,96 |
| 13.001–14.000 | 17,28 | 28.001–29.000 | 39,29 |
| 14.001–15.000 | 19,01 | 29.001–30.000 | 40,67 |
| 15.001–16.000 | 20,91 | 30.001–31.000 | 42,09 |
| 16.001–17.000 | 23,01 | 31.001 og yfir | 43,56 |
| 17.001–18.000 | 25,31 |
Fjárhæð kílómetragjalds af ökutæki sem fellur undir 1. mgr. 3. gr. ræðst af gjaldþyngd þess. Gjaldþyngd ökutækis sem er léttara en 10.000 kg að leyfðri heildarþyngd skal vera sú heildarþyngd sem leyfð er við skráningu ökutækis. Gjaldþyngd ökutækis sem er 10.000 kg að leyfðri heildarþyngd eða meira skal vera leyfð heildarþyngd þess, sbr. ákvæði reglugerðar um stærð og þyngd ökutækja, 155/2007. Samanlögð gjaldþyngd samtengdra ökutækja skal vera að hámarki 40.000 kg fyrir samtengd ökutæki til og með fimm ása og 49.000 kg fyrir samtengd ökutæki með sex ása eða fleiri.
Fjárhæð gjalds vegna aksturs ökutækja sem falla undir 1. eða 5. tölul. 1. mgr. 3. gr. skal vera 4 kr. á hvern kílómetra samkvæmt akstursmæli ökutækis.
Fjárhæð daggjalds skv. 12. gr. skal vera 1.340 kr. fyrir hvern hafinn útleigudag og skal lagt á fjölda útleigudaga samkvæmt leigusamningi á greiðslutímabili, sbr. 1. mgr. 9. gr.
7. gr.
Skráning á stöðu akstursmælis.
Önnur skráningin á stöðu akstursmælis skv. 1. mgr., þ.m.t. ökurita, á gjaldskyldu ökutæki, sem fellur undir 1. mgr. 3. gr. og er 10.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd eða 5.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd og er skráð í ökutækjaskrá sem ökutæki til sérstakra nota eða eftirvagn sem dreginn er af dráttarvél, skal vera rafræn og framkvæmd af álestraraðila, sem er faggilt skoðunarstofa ökutækja, t.d. við árlega aðalskoðun ökutækis, tollyfirvöld við inn- og útflutning eða Vegagerðin. Eigandi eða umráðamaður ökutækis skv. 1. málsl. skal án sérstakrar tilkynningar koma með ökutæki til álestraraðila á almanaksári og láta lesa á og skrá stöðu akstursmælis.
Skráning á stöðu akstursmælis, sbr. 1. og 2. mgr., skal framkvæmd í hvert sinn sem eftirtaldar breytingar eru gerðar á stöðu ökutækis í ökutækjaskrá:
1. Ökutæki er skráð tímabundið úr umferð, til að mynda með innlögn skráningarnúmera hjá skráningaraðila. Þrátt fyrir 1. málsl. skal skráning á stöðu akstursmælis ekki fara fram þegar lögregla leggur skráningarmerki inn hjá Samgöngustofu.
2. Skráð er breyting á notkun ökutækis.
3. Tilkynnt er um eigendaskipti á ökutæki eða breyting er gerð á umráðamanni þess.
4. Ökutæki er nýskráð, afskráð eða sótt er um endurgreiðslu á skilagjaldi ökutækis.
Gjaldskyldum aðila skal vera heimilt að skrá nýja stöðu á akstursmæli ökutækis í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda þegar 30 dagar eru liðnir frá síðustu skráningu gjaldskylds aðila. Þrátt fyrir 1. málsl. skal gjaldskyldum aðila sem fellur undir 2. mgr., ökutækjaleigu og aðila sem fellur undir 1. tölul. 1. mgr. 5. gr. ávallt heimilt að skrá stöðu á akstursmæli ökutækis í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda. Breyting skal heimiluð innan sama dags og skráning fór fram. Gjaldskyldum aðila skv. 1. eða 2. mgr. er ávallt heimilt að skrá stöðu akstursmælis hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja, eða öðrum álestraraðila. Faggiltri skoðunarstofu, eða öðrum álestraraðila, er skylt að framkvæma skráninguna og skal skila henni til ökutækjaskrár Samgöngustofu svo fljótt sem auðið er. Skráning á stöðu akstursmælis á síðasta degi mánaðar tekur ekki gildi fyrr en næsta dag.
Skráning á kílómetrastöðu akstursmælis skv. 1. eða 2. mgr. skal vera grundvöllur að álagningu kílómetragjalds skv. 10. gr.
Hafi skráning á stöðu akstursmælis á ökutækjum sem falla undir 1. mgr. ekki farið fram á almanaksárinu skal gjaldskyldur aðili láta skrá stöðuna hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja.
Þrátt fyrir ákvæði 1.–6. mgr. skulu aðilar sem hafa með höndum sölu bifreiða, ábyrgðar- og þjónustuskoðanir eða viðgerðir í atvinnuskyni á ökutækjum skv. 1. mgr. 3. gr. lesa af og senda Samgöngustofu rafrænt upplýsingar um stöðu akstursmælis ökutækis á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Þá skulu vátryggingafélög senda Samgöngustofu upplýsingar um stöðu akstursmælis þegar um er að ræða tjón á þeim ökutækjum sem falla undir 1. mgr. 3. gr.
Staða akstursmælis skal skráð samkvæmt þeirri mælieiningu sem fram kemur á akstursmæli. Ef akstur gjaldskylds ökutækis er mældur í annarri mælieiningu en í kílómetrum skal gjaldskyldur aðili, eða eftir atvikum álestraraðili tilgreina í miðlægri þjónustugátt ef akstur er mældur samkvæmt annarri mælieiningu en í kílómetrum.
Ríkisskattstjóra er heimilt að skrá stöðu akstursmælis samkvæmt beiðni gjaldskylds aðila vegna skráningarskekkju ef óviðráðanleg atvik eða aðrar gildar ástæður að mati ríkisskattstjóra standa í vegi fyrir skráningu á stöðu akstursmælis.
Lögreglu er ávallt heimilt að skrá stöðu á akstursmæli ökutækis, þ.m.t. ef ökumaður hefur verið stöðvaður við umferðareftirlit.
Samgöngustofa hefur umsjón með rafrænni móttöku, varðveislu og miðlun gagna um skráningu á stöðu akstursmælis, þ.m.t. ökurita, samkvæmt ákvæði þessu.
8. gr.
Áætlun á meðalakstri.
Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. skal áætlun ríkisskattstjóra um meðalakstur á hverju greiðslutímabili frá kaupum gjaldskylds ökutækis sem fellur undir 1. mgr. 3. gr. eða ef eingöngu ein þekkt skráð staða akstursmælis liggur fyrir, miðuð við eftirfarandi:
1. 40 km akstur á dag margfaldað með fjölda daga á tímabilinu ef ökutæki er í eigu eða umráðum einstaklings.
2. 110 km akstur á dag margfaldað með fjölda daga á tímabilinu ef ökutæki er í eigu lögaðila.
3. 150 km akstur á dag margfaldað með fjölda daga á tímabilinu ef ökutæki er í eigu eða umráðum ökutækjaleigu sem hefur starfsleyfi skv. 3. gr. laga um leigu skráningarskyldra ökutækja, nr. 65/2015.
4. 270 km akstur á dag margfaldað með fjölda daga á tímabilinu ef ökutæki er í eigu eða umráðum aðila sem hefur rekstrarleyfi til leigubifreiðaaksturs skv. 6. gr. laga um leigubifreiðaakstur, nr. 120/2022, og skráningarnúmer leigubifreiðar heyrir undir rekstrarleyfi.
5. Þrátt fyrir 1.–4. tölul. skal þó að lágmarki miðað við 10 km akstur á dag margfaldað með fjölda daga á tímabilinu ef ökutæki fellur undir 1. eða 5. tölul. 1. mgr. 3. gr.
Ef staða á akstursmæli gjaldskylds ökutækis er ekki skráð innan tímamarka skv. 1. og 2. mgr. 7. gr. skal áætlun ríkisskattstjóra um meðalakstur á greiðslutímabili taka mið af fyrirliggjandi upplýsingum um akstur hlutaðeigandi ökutækis. Áætlun á akstri ökutækis á hverju greiðslutímabili skal þó að lágmarki vera eftirfarandi:
1. 60 km akstur á dag margfaldað með fjölda daga á tímabilinu ef ökutæki er í eigu eða umráðum einstaklings.
2. 165 km akstur á dag margfaldað með fjölda daga á tímabilinu ef ökutæki er í eigu eða umráðum lögaðila.
3. 225 km akstur á dag margfaldað með fjölda daga á tímabilinu ef ökutæki er í eigu eða umráðum ökutækjaleigu sem hefur starfsleyfi skv. 3. gr. laga um leigu skráningarskyldra ökutækja, nr. 65/2015.
4. 405 km akstur á dag margfaldað með fjölda daga á tímabilinu ef ökutæki er í eigu eða umráðum aðila sem hefur rekstrarleyfi til leigubifreiðaaksturs skv. 6. gr. laga um leigubifreiðaakstur, nr. 120/2022, og skráningarnúmer leigubifreiðar heyrir undir rekstrarleyfi.
5. Þrátt fyrir 1.–4. tölul. skal þó að lágmarki miðað við 15 km akstur á dag ef ökutæki fellur undir 1. eða 5. tölul. 1. mgr. 3. gr.
6. Þrátt fyrir ákvæði 1.–5. tölul. skal áætlun meðalaksturs þó vera svo rífleg að ekki sé hætt við að hann sé áætlaður minni en hann var í raun.
Áætlaður akstur á greiðslutímabili skal vera forsenda útreiknings á bráðabirgðagreiðslu skv. 9. gr. Áætlun skv. 1. málsl. skal nýtt sem forsenda fyrir bráðabirgðagreiðslu þar til breyting verður á forsendum áætlunar, svo sem við skráningu gjaldskylds aðila eða álestraraðila á nýrri stöðu akstursmælis.
9. gr.
Greiðslutímabil og bráðabirgðagreiðsla kílómetragjalds.
Gjaldskyldum aðila skv. 1.–3. mgr. 2. gr. skal gert að greiða bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds upp í álagningu þess skv. 10. gr., miðað við áætlun um meðalakstur skv. 8. gr. Bráðabirgðagreiðsla kílómetragjalds skal innheimt mánaðarlega fram að álagningu þess, sbr. 10. gr.
Ríkisskattstjóra er ávallt heimilt að lækka bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds hjá gjaldskyldum aðila fyrir álagningu ef í ljós kemur við skoðun ríkisskattstjóra að bráðabirgðagreiðsla hefur augljóslega byggst á röngum forsendum og ákvörðuð greiðsla er önnur en sú greiðsla sem ætla mætti að rétt væri.
10. gr.
Álagning og innheimta.
Við skráningu gjaldskylds aðila eða álestraraðila, þ.m.t. faggiltrar skoðunarstofu ökutækja, á stöðu akstursmælis, sbr. 7. gr., skal ríkisskattstjóri leggja kílómetragjald á gjaldskyldan aðila vegna þeirra liðnu greiðslutímabila sem gjald hefur ekki verið lagt á. Þrátt fyrir 1. málsl. skal ekki leggja kílómetragjald á gjaldskyldan aðila vegna skráningar á stöðu akstursmælis skv. 7. og 10. mgr. 7. gr.
Stofn kílómetragjalds við álagningu skal nema meðalakstri á dag margfaldað með fjölda daga á tímabilinu sem lagt er til grundvallar álagningu. Við álagningu á því greiðslutímabili þar sem skráning á stöðu akstursmælis átti sér stað skal miða við meðalakstur og fjölda daga fyrir og eftir skráningardag. Skráningardagur tilheyrir fyrra tímabilinu. Meðalakstur er reiknaður út frá akstri ökutækja milli tveggja síðustu þekktra skráninga á stöðu akstursmælis ökutækis skv. 7. gr.
Á stofn skv. 3. mgr. reiknast kílómetragjald skv. 6. gr. Frá álögðu kílómetragjaldi ökutækis skal draga bráðabirgðagreiðslu sem skilað hefur verið í ríkissjóð skv. 9. gr. vegna sama ökutækis.
Álagning kílómetragjalds skal tilheyra því greiðslutímabili sem næst er á undan síðustu skráningu á stöðu akstursmælis.
Tilkynna skal um niðurstöðu álagningar í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda.
11. gr.
Ökutæki sem eru tímabundið hér á landi.
Greiða skal fast akstursgjald af ökutækjum skv. 1. mgr. út frá eftirfarandi forsendum:
| Leyfð heildar- þyngd, kg |
Fast akstursgjald, 10 dagar eða skemur, kr. | Fast akstursgjald, 11–20 dagar | Fast akstursgjald 21–30 dagar |
| 0–3.500 | 13.400 kr. | 20.100 kr. | 23.450 kr. |
| 3.501–5.000 | 19.000 kr. | 28.500 kr. | 33.250 kr. |
| 5.001–6.000 | 20.140 kr. | 30.210 kr. | 35.245 kr. |
| 6.001–7.000 | 21.340 kr. | 32.010 kr. | 37.345 kr. |
| 7.001–8.000 | 22.620 kr. | 33.930 kr. | 39.585 kr. |
| 8.001–9.000 | 23.980 kr. | 35.970 kr. | 41.965 kr. |
| 9.001–9.999 | 25.420 kr. | 38.130 kr. | 44.485 kr. |
Þrátt fyrir 1. málsl. skal fjárhæð fasts akstursgjalds vegna bifhjóls eða létts bifhjóls vera 3.350 kr. fyrir notkun allt að 10 daga, 5.025 kr. fyrir notkun í 11–20 daga og 5.860 kr. fyrir notkun í 21–30 daga. Gjaldskyldur aðili skal greiða fast akstursgjald fyrir eða við komu ökutækis til landsins.
Sé ökutæki lengur en 30 daga samfellt hér á landi skal gjaldskyldur aðili greiða kílómetragjald, skv. 1. eða 3. mgr. 6. gr., í samræmi við ekna vegalengd samkvæmt skráningu á stöðu akstursmælis ökutækis á komu- og brottfaradegi og leyfða heildarþyngd ökutækis. Gjaldskyldur aðili skal gera upp kílómetragjald sem lagt hefur verið á við brottför ökutækis frá landinu á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Ef akstursgjald skv. 2. mgr. hefur verið greitt vegna ökutækis skal það koma til frádráttar kílómetragjaldi sem lagt hefur verið á. Kílómetragjald samkvæmt þessari málsgrein skal þó aldrei ákvarðað lægra en sem nemur föstu akstursgjaldi miðað við að akstur hafi staðið yfir í 10 daga eða skemur skv. 2. mgr.
Hafi skráning á stöðu akstursmælis við komu ökutækis til landsins skv. 2. málsl. 1. mgr. ekki farið fram skal gjaldskyldur aðili greiða fast akstursgjald skv. 2. mgr. miðað við hvert hafið 10 daga tímabil skv. 2. mgr. ef ökutæki er 30 daga eða skemur hér á landi. Ef ökutæki er lengur en 30 daga hér á landi skal greiðsla miðuð við fast akstursgjald skv. 1. málsl. og 300 kr. fyrir hvern hafinn dag eftir það.
Gjaldskyldur aðili skv. 1. mgr. sem nýtir tímabundið hér á landi ökutæki sem er 10.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd skal greiða kílómetragjald í samræmi við ekna vegalengd samkvæmt skráningu á stöðu akstursmælis ökutækis á komu- og brottfarardegi. Tollyfirvöld skulu við brottför ökutækis ákvarða kílómetragjald skv. 1. mgr. 6. gr. í samræmi við ekna vegalengd og innheimta gjaldið hjá gjaldskyldum aðila.
Þrátt fyrir ákvæði 5. mgr. er heimilt að skrá akstursmæli ökutækis sem dregur eftirvagn fyrir bæði ökutækinu og eftirvagninum. Með akstursmælinum er ákvarðaður akstur ökutækis og eftirvagns og er þá ekki skylt að setja akstursmæli í eftirvagninn, sbr. 2. mgr. 18. gr.
Ákvörðun tollyfirvalda um álagningu á föstu akstursgjaldi og kílómetragjaldi sætir kæru til ríkisskattstjóra. Úrskurður ríkisskattstjóra um kæru er endanlegur úrskurður á stjórnsýslustigi.
Farmflytjandi skal skila upplýsingum um ökutæki sem falla undir ákvæðið til tollyfirvalda. Upplýsingum samkvæmt ákvæði þessu skal skila á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður.
12. gr.
Skil ökutækjaleigna á daggjaldi.
a. Ökutæki sé í eigu eða umráðum ökutækjaleigu sem hefur starfsleyfi til rekstrar ökutækjaleigu skv. 3. gr. laga um leigu skráningarskyldra ökutækja, nr. 65/2015, og uppfyllir að öðru leyti skilyrði laga þessara.
b. Leyfð heildarþyngd ökutækis sé 3.500 kg. eða minna.
c. Leigutími ökutækis samkvæmt leigusamningi sé samfellt 30 dagar eða skemmri tími.
d. Ökutækjaleiga og leigutaki ökutækis séu ekki tengdir aðilar, sbr. 4. mgr. 57. gr. tekjuskattslaga, nr. 90/2003, og leigutaki, maki hans, barn eða nákomnir ættingjar hafi ekki ráðandi stöðu í ökutækjaleigu vegna eigna- eða stjórnunaraðildar, sbr. 4. mgr. 58. gr. tekjuskattslaga, nr. 90/2003.
Ökutækjaleiga skal skrá hjá ríkisskattstjóra þau ökutæki sem óskað er að daggjald verði greitt af sem og breytingar þar á. Skráning skal fara fram á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Samhliða breytingu á skráningu ökutækis skal skrá stöðu akstursmælis. Skráning tekur gildi degi eftir skráningu. Upplýsingar skulu berast ríkisskattstjóra eigi síðar en sjö virkum dögum fyrir gjalddaga bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds, sbr. 1. mgr. 13. gr. Lágmarkstímabil daggjalds vegna hvers ökutækis skal vera þrír almanaksmánuðir.
Ökutækjaleiga skal skila ríkisskattstjóra skýrslu vegna daggjalds á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Skýrslu skal skilað til álagningar eigi síðar en á fimmtánda degi næsta mánaðar eftir lok greiðslutímabils. Hafi skýrslu ekki verið skilað skal við álagningu miða við að ökutæki hafi verið samfellt í útleigu á greiðslutímabili.
Álagt daggjald telst endanleg álagning kílómetragjalds vegna tiltekins ökutækis.
13. gr.
Gjalddagi og eindagi.
Gjalddagi álagningar kílómetragjalds skv. 10. gr. er fyrsti dagur annars mánaðar eftir lok síðasta greiðslutímabils bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds og eindagi 14 dögum síðar. Við eigendaskipti eða breytta skráningu umráðamanns skv. 16. gr., tímabundinn flutning úr landi skv. 1. tölul. 1. mgr. 5. gr., að skráningarmerki eru sett í varðveislu skráningaraðila skv. 2. tölul. 1. mgr. 5. gr. og afskráningu ökutækis skv. 17. gr. er, þrátt fyrir 1. málsl., gjalddagi álagningar fyrsti dagur næsta mánaðar og eindagi 14 dögum síðar.
Gjalddagi kílómetragjalds hjá ökutækjaleigum, skv. 12. gr., er fyrsti dagur annars mánaðar eftir lok greiðslutímabils, sbr. 1. mgr. 9. gr., og eindagi 14 dögum síðar.
Ef gjöld skv. 1.–3. mgr. eru ekki greidd á eindaga skal lögregla, eftir kröfu innheimtumanns, taka af ökutækinu skráningarmerki til geymslu. Lögregla skal ekki afhenda þau aftur fyrr en færðar hafa verið sönnur á greiðslu gjaldsins.
Beri eindaga upp á helgidag eða almennan frídag færist hann yfir á næsta virka dag á eftir. Ef gjaldskyldur aðili hefur ekki greitt á eindaga skal greiða ríkissjóði dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, af þeirri fjárhæð sem gjaldfallin er frá gjalddaga.
14. gr.
Boðun í álestur.
1. Ef skráning á stöðu akstursmælis hefur ekki farið fram, sbr. 1. eða 2. mgr. 7. gr.
2. Ef aðrar ástæður þykja vera fyrir hendi sem kalla á að ökutæki fari í álestur hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja samkvæmt mati ríkisskattstjóra.
Ef boðun í álestur er ekki sinnt skal lögregla, eftir beiðni ríkisskattstjóra, að taka af ökutækinu skráningarmerki til geymslu. Lögregla skal ekki afhenda þau aftur fyrr en færðar hafa verið sönnur á að boðun hafi verið sinnt.
15. gr.
Skil á upplýsingum.
Gjaldskyldum einstaklingi eða umboðsmanni hans skal jafnframt heimilt að óska eftir skráningu á stöðu akstursmælis ökutækis hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja í stað rafrænnar skráningar á stöðu akstursmælis. Faggilt skoðunarstofa skal skrá stöðu akstursmælis eftir beiðni einstaklings eða umboðsmanns hans.
16. gr.
Eigendaskipti og breytt skráning umráðamanns.
Við breytta skráningu skv. 1. mgr. skal ríkisskattstjóri leggja kílómetragjald á seljanda eða fyrri umráðamann vegna þeirra liðnu greiðslutímabila sem kílómetragjald hefur ekki verið lagt á hann og yfirstandandi greiðslutímabil sem kílómetragjald hefur ekki verið lagt á hann fram að skráningu eigendaskipta eða breyttrar skráningar umráðamanns, sem og yfirstandandi greiðslutímabils frá upphafi þess til og með skráningardegi. Gjaldskyldan færist yfir á kaupanda eða nýjan umráðamann næsta dag eftir skráningu á eigendaskiptum eða breytingu á skráðum umráðamanni í ökutækjaskrá.
Hafi eigendaskipti eða breyting á umráðamanni orðið á gjaldskyldu ökutæki án þess að þau hafi verið tilkynnt til skráningar skal álagning kílómetragjalds taka mið af stöðu á akstursmælis ökutækis við eigendaskipti eða við breytingu á umráðamanni. Ef ekki liggur fyrir hver staðan var á akstursmæli við eigendaskipti eða við breytingu á umráðamanni skal reikna meðalakstur á dag miðað við síðustu þekktu stöðu akstursmælis fyrir eigendaskipti eða breytingu á umráðamanni og fyrsta álestur eftir eigendaskipti eða breytingu á umráðamanni. Leggja skal kílómetragjald á aðila í hlutfalli við eignarhalds- eða umráðatíma út frá síðustu þekktu stöðu akstursmælis. Taki kílómetragjald ekki mið af akstri samkvæmt skráningu á stöðu akstursmælis skal álagning á seljanda ákvarðast eftir atvikum skv. 11. eða 12. gr.
Óheimilt er að skrá eigendaskipti eða breytingu á umráðamanni ökutækis nema kílómetragjald seljanda vegna þess ökutækis, þ.m.t. bráðabirgðagreiðsla þess, og eftir atvikum vanskráningargjald, hafi áður verið greitt.
17. gr.
Afskráning ökutækja.
Ef ekki er hægt að lesa af akstursmæli eða annars konar ómöguleiki er til staðar við aflestur af akstursmæli, til að mynda ef ökutæki er týnt eða ónýtt, skal við útreikning á álagningu kílómetragjalds taka mið af fyrirliggjandi upplýsingum um akstur gjaldskylds aðila á hlutaðeigandi ökutæki. Ef engar upplýsingar um akstur liggja fyrir skal miða álagningu við akstur skv. 2. mgr. 8. gr.
18. gr.
Akstursmælir, virkni o.fl.
Heimilt er að skrá akstursmæli ökutækis sem dregur eftirvagn fyrir bæði ökutækinu og eftirvagninum. Með akstursmælinum er ákvarðaður akstur ökutækis og eftirvagns og er þá ekki skylt að setja akstursmæli í eftirvagninn.
Eigandi og umráðamaður ökutækis skv. 1. mgr. bera ábyrgð á að akstursmælir, eða eftir atvikum ökuriti eða nafmælir sem notaðir eru sem akstursmælar, telji rétt. Ef talning akstursmælis er röng eða engin skal ákvörðun um bráðabirgðagreiðslu og álagningu, þ.m.t. álagningu kílómetragjalds vegna óuppgerðra greiðslutímabila, taka mið af fyrri skráningu álestraraðila, þ.m.t. faggiltrar skoðunarstofu ökutækja á akstri ökutækis gjaldskylds aðila. Liggi upplýsingar um akstur ekki fyrir, eða ljóst er að upplýsingar eru rangar, skal ákvarða akstur skv. 2. mgr. 8. gr.
Komi í ljós við skráningu á stöðu akstursmælis eða við skoðun á skráningarblöðum ökurita ökutækis eða eftir atvikum nafmælis skv. 1. mgr., að mælir telur rangt eða telur ekki og skal gjaldskyldur eigandi eða umráðamaður þá svo fljótt sem honum er unnt tilkynna um bilun mælis í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda. Jafnframt skal hann, innan 15 virkra daga frá því er bilun í akstursmæli kom fram, fara með hann til viðgerðar, og á viðurkennt verkstæði ef um mæla er að ræða skv. 3. mgr. Ef taka þarf akstursmæli úr ökutæki til viðgerðar skal lesið af akstursmælinum áður en hann er tekinn úr og annar settur í stað hins bilaða. Tilkynna skal þegar í stað í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda ef nýr akstursmælir er settur í ökutæki og um lok viðgerðar, eða eftir atvikum skipti á akstursmæli, og skal þá jafnframt skrá stöðu akstursmælis.
Faggilt skoðunarstofa ökutækja skal skoða virkni akstursmælis við skráningu á stöðu akstursmælis og við reglubundna skoðun ökutækis. Komi í ljós við skoðun ökutækis að akstursmælir telji ekki rétt skal skoðunarstofa upplýsa eiganda um það og skrá athugasemd í ferilskrá. Ef í ljós kemur við álestur faggiltrar skoðunarstofu ökutækja á akstursmæli að augljóslega hafi verið átt við mælinn, til að stytta skráða vegalegnd ökutækis eða gefa rangar upplýsingar um hana, eða grunur er uppi um að sviksamlegt athæfi hafi átt sér stað hjá eiganda eða umráðamanni gjaldskylds ökutækis skal faggilt skoðunarstofa ökutækja tilkynna ríkisskattstjóra um það án ástæðulauss dráttar.
Í reglugerð er heimilt að kveða nánar á um tegundir og útbúnað akstursmæla fyrir þau ökutæki sem falla undir 2. mgr. 7. gr., m.a. ísetningu mæla, álestur, viðgerðir og eftirlit. Ef skylt er að búa ökutæki ökurita til eftirlits með aksturs- og hvíldartíma ökumanna skv. X. kafla umferðarlaga, nr. 77/2019, skal ökuritinn notaður sem akstursmælir og er ökumanni þá skylt að hafa skráningarblað, skífu eða kort í ökuritanum.
19. gr.
Aðalskoðun.
20. gr.
Upplýsingaskylda.
21. gr.
Eftirlit og endurákvörðun.
Ríkisskattstjóri skal skriflega skora á eiganda eða umráðamann ökutækis að láta í té skýringar og gögn um akstur komi í ljós verulegir annmarkar á forsendum álagningar kílómetragjalds, svo sem að ökutæki hafi verið heimildarlaust í umferð án þess að vera búið akstursmæli, akstursmælir hafi verið óvirkur eða vantalið kílómetra eða ríkisskattstjóri telji frekari skýringa þörf á einhverju atriði varðandi skráningu gjaldskylds aðila á akstursstöðu gjaldskylds ökutækis sem fellur undir 1. mgr. 3. gr. Fái ríkisskattstjóri innan tiltekins tíma fullnægjandi skýringar og gögn ákvarðar hann eða endurákvarðar gjald. Að öðrum kosti skal ríkisskattstjóri ákvarða eða endurákvarða gjald skv. 3. mgr. 8. gr., nema fyrirliggjandi gögn bendi til þess að akstur gjaldskylds aðila hafi verið meiri.
Áður en ríkisskattstjóri endurákvarðar skal hann skriflega gera gjaldskyldum aðila viðvart um fyrirhugaða endurákvörðun og forsendur hennar. Skal gjaldskyldum aðila veittur a.m.k. 15 daga frestur, frá birtingu tilkynningar um fyrirhugaða endurákvörðun, til að tjá sig skriflega um efni máls og leggja fram viðbótargögn áður en úrskurður er kveðinn upp. Ríkisskattstjóri hefur jafnframt heimild til endurákvörðunar kílómetragjalds komi í ljós að aðrar forsendur ákvörðunar hafi verið rangar. Ríkisskattstjóra er heimilt að falla frá endurákvörðun nemi hún lægri fjárhæð en 10.000 kr.
Ríkisskattstjóri skal að jafnaði innan þriggja mánaða frá lokum þess frests sem hann hefur veitt gjaldskyldum aðila til að tjá sig um fyrirhugaðar breytingar kveða upp rökstuddan úrskurð um endurákvörðunina og birta hann í samræmi við lög um stafrænt pósthólf í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda eða tilkynna gjaldskyldum aðila á annan sannanlegan hátt.
Heimild ríkisskattstjóra til endurákvörðunar samkvæmt lögum þessum nær til yfirstandandi árs og síðustu sex ára sem næst eru á undan því ári þegar endurákvörðun fer fram.
Verði gjaldskyldum aðila ekki kennt um að kílómetragjald hafi verið vanálagt og/eða hafi hann látið í té við álagningu eða álestur fullnægjandi upplýsingar og/eða gögn sem byggja mátti rétta álagningu á er ekki heimilt að ákvarða honum gjald nema vegna yfirstandandi árs og síðustu tveggja ára sem næst voru á undan því ári þegar endurákvörðun fer fram.
22. gr.
Kæruheimildir.
Heimilt er að kæra úrskurð ríkisskattstjóra skv. 1. mgr. og endurákvörðun skv. 21. gr. til yfirskattanefndar samkvæmt ákvæðum laga um yfirskattanefnd.
23. gr.
Vanskráningargjald.
Vanskráningargjald skal lækkað um 50% ef gjaldskyldur aðili lætur skrá stöðu akstursmælis á faggiltri skoðunarstofu ökutækja innan 15 daga frá álagningu þess. Þá má fella niður vanskráningargjald hafi óviðráðanleg atvik staðið í vegi fyrir skráningu á stöðu akstursmælis.
Þegar liðnir eru þrír mánuðir frá álagningu vanskráningargjalds skal ríkisskattstjóri senda lögreglu yfirlit yfir þau ökutæki þar sem staða akstursmælis er enn óskráð. Lögregla hefur að liðnum tímamörkum skv. 1. málsl. heimild til að fjarlægja skráningarmerki af þeim ökutækjum sem um ræðir. Lögregla skal ekki afhenda þau aftur fyrr en staða akstursmælis hefur verið skráð hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja.
24. gr.
Lögveð og fjárnám.
Heimilt er að innheimta gjaldfallið kílómetragjald, þ.m.t. bráðabirgðagreiðslu þess, vanskráningargjald og sektir ásamt dráttarvöxtum og innheimtukostnað vegna hlutaðeigandi ökutækis með fjárnámi hjá skráðum eigenda eða gjaldskyldum umráðamanni án undangengins dóms eða sáttar.
25. gr.
Refsingar.
Ef gjald- eða skilaskyldur aðili vanrækir af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi að skrá stöðu akstursmælis varðar það brot fésektum sem aldrei skulu nema lægri fjárhæð en tvöfaldri fjárhæð vangreidds gjalds ef áætlun ríkisskattstjóra reynist of lág við endurútreikning skatts.
Ef gjald- eða skilaskyldur aðili skýrir rangt eða villandi frá einhverju er varðar gjöld samkvæmt lögum þessum má gera honum sekt þótt upplýsingarnar geti ekki haft áhrif á gjald- eða skilaskyldu hans eða greiðsluskil.
Hver sá sem af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi lætur skattyfirvöldum í té rangar eða villandi upplýsingar eða gögn varðandi gjald- eða skilaskyldu annarra aðila eða aðstoðar við ranga eða villandi skýrslugjöf til skattyfirvalda skal sæta þeirri refsingu er segir í 1. mgr.
Tilraun til brota eða hlutdeild í brotum á lögum þessum varðar fésektum allt að hámarki því sem ákveðið er í öðrum ákvæðum þessarar greinar.
Gera má lögaðila fésekt fyrir brot á lögum þessum óháð því hvort brotið megi rekja til saknæms verknaðar fyrirsvarsmanns eða starfsmanns lögaðilans. Hafi fyrirsvarsmaður hans eða starfsmaður gerst sekur um brot á lögum þessum má auk refsingar sem hann sætir gera lögaðilanum sekt, enda sé brotið framið til hagsbóta fyrir lögaðilann eða hann notið hagnaðar af brotinu.
Ríkisskattstjóri leggur á sektir samkvæmt þessari grein. Við ákvörðun sektar skal ríkisskattstjóri hafa hliðsjón af eðli og umfangi brota. Sektir geta að hámarki numið 100 millj. kr. Skjóta má ákvörðun ríkisskattstjóra um sektir til yfirskattanefndar.
26. gr.
Ýmis ákvæði.
Að því leyti sem ekki er öðruvísi kveðið á um í lögum þessum skulu gilda, eftir því sem við getur átt, ákvæði laga um virðisaukaskatt.
Að því leyti sem ekki er öðruvísi kveðið á um í lögum þessum um tímabundinn innflutning ökutækja skulu gilda, eftir því sem við getur átt, ákvæði tollalaga.
27. gr.
Reglugerðarheimild.
28. gr.
Gildistaka.
Við gildistöku laga þessara falla eftirtalin lög brott:
1. Lög um olíugjald og kílómetragjald, nr. 87/2004. Ákvæði laganna skulu þó gilda um olíugjald og kílómetragjald sem gjaldfallin eru eða greiða á til og með 1. júlí 2025.
2. Lög um kílómetragjald vegna notkunar hreinorku- og tengiltvinnbifreiða, nr. 101/2023. Ákvæði laganna skulu þó gilda um kílómetragjald sem gjaldfallið er eða greiða á til og með 1. júlí 2025.
Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. skulu ákvæði til bráðabirgða I–IV öðlast þegar gildi.
Þrátt fyrir ákvæði b-liðar 1. tölul. 29. gr. skulu ákvæði III. kafla laga nr. 29/1993 gilda um vörugjald af eldsneyti sem gjaldfallið er eða greiða á til og með 1. júlí 2025.
29. gr.
Breytingar á öðrum lögum.
1. Lög um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., nr. 29/1993:
a. Orðin „og eldsneyti, sbr. 27. kafla viðauka I við tollalög, nr. 88/2005, eftir því sem segir í lögum þessum“ í 1. gr. laganna falla brott.
b. III. kafli laganna, Vörugjöld af eldsneyti, fellur brott, ásamt fyrirsögn.
c. 24. gr. laganna fellur brott.
d. Heiti laganna verður: Lög um vörugjald af ökutækjum.
2. Lög um umhverfis- og auðlindaskatta, nr. 129/2009:
a. Í stað „21,40 kr.“, „18,60 kr.“, „26,20 kr.“ og „23,25 kr.“ í 2. mgr. 1. gr. laganna kemur: 27,30 kr.; 23,40 kr.; 31,90 kr.; og: 27,45 kr.
b. Á eftir 3. gr. kemur ný grein, 3. gr. a, ásamt fyrirsögn, svohljóðandi:
Endurgreiðsla kolefnisgjalds
a. Skip sé í sjóflutningum á milli hafna hér á landi og falli undir lög um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir, nr. 96/2023.
b. Skipafélag hafi sent Umhverfisstofnun losunarskýrslu fyrir skip og upplýsingar um þann fjölda losunarheimilda sem skilað var inn vegna sjóflutninga á milli hafna hér á landi.
c. Skipafélag sýni fram á að greitt hafi verið kolefnisgjald af eldsneyti skips skv. a- og b-lið.
Endurgreiða skal að hámarki nema þeirri fjárhæð sem greidd hefur verið í kolefnisgjald af því eldsneyti sem nýtt hefur verið á skip í sjóflutningum milli hafna hér á landi.
Skipafélag sem óskar eftir endurgreiðslu skal sækja um endurgreiðsluna í sérstakri skýrslu til ríkisskattstjóra á því formi sem hann ákveður. Leggja skal fram þær upplýsingar og gögn sem nauðsynleg eru til afgreiðslu umsóknar, svo sem staðfestingu Umhverfisstofnunar á uppgjöri losunarheimilda og ríkisskattstjóra á greiðslu kolefnisgjalds. Þá skal jafnframt skila gögnum um þá fjárhæð sem greidd hefur verið vegna kaupa á losunarheimildum skips í sjóflutningum milli hafna hér á landi.
Fjárhæð sem sótt er um endurgreiðslu á hverju sinni skal vera að lágmarki 10.000 kr. Fallist ríkisskattstjóri á umsóknina án frekari skýringa skal endurgreiðsla fara fram eigi síðar en 30 dögum eftir að umsókn er lögð fram, enda hafi fullnægjandi upplýsingar og gögn fylgt henni.
Ákvæði til bráðabirgða
I.
Hafi skráning á stöðu akstursmælis ekki farið fram innan tímamarka 1. mgr. skal ríkisskattstjóri senda gjaldskyldum aðila ítrekun um skráningu.
Ef skráning á stöðu akstursmælis liggur ekki fyrir 1. október 2025 skal gjaldskyldur aðili láta skrá stöðu akstursmælis hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja.
Gjaldskyldur aðili skal greiða vanskráningargjald hafi skráning ekki farið fram innan tímamarka 3. mgr. Fjárhæð vanskráningargjalds samkvæmt þessari grein skal vera 20.000 kr. Vanskráningargjald fellur niður ef gjaldskyldur aðili lætur skrá stöðu akstursmælis á faggiltri skoðunarstofu ökutækja innan 20 daga frá álagningu gjaldsins. Þá má fella niður vanskráningargjald hafi óviðráðanleg atvik staðið í vegi fyrir skráningu á stöðu akstursmælis eða ef gjaldskyldur aðili færir gildar ástæður fyrir því að skráning hafi ekki átt sér stað. Ríkisskattstjóri metur það í hverju tilviki hvað telja skuli gildar ástæður í þessu sambandi.
Faggilt skoðunarstofa ökutækja skal senda Samgöngustofu upplýsingar um stöðu akstursmælis á álestrardegi rafrænt.
II.
Ef staða akstursmælis ökutækis liggur ekki fyrir í lok fyrsta greiðslutímabils skal áætlun á bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds frá og með 1. ágúst 2025 að lágmarki miðuð við akstur á greiðslutímabili skv. 2. mgr. 8. gr.
Gjaldskyldum aðila skal gert að greiða til bráðabirgða upp í álagningu kílómetragjalds skv. 10. gr. út frá áætlun um akstur skv. 1. og 2. mgr. Áætlun skal ákvörðuð fyrir hvern og einn almanaksmánuð og skal taka mið af meðalakstri ökutækis á dag.
Gjalddagi bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds vegna fyrsta greiðslutímabils er 1. ágúst 2025 og eindagi 14 dögum síðar. Ef gjaldskyldur aðili hefur ekki greitt á eindaga skal greiða ríkissjóði dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, af þeirri fjárhæð sem gjaldfallin er frá gjalddaga.
III.
IV.
V. gr.
Gjaldskyldir aðilar skv. I. kafla laga um umhverfis- og auðlindaskatta, nr. 129/2009, skulu greiða kolefnisgjald af vörubirgðum eldsneytis skv. 1. mgr. til viðbótar því kolefnisgjaldi sem lagt hefur verið á gjaldskylda aðila. Fjárhæð kolefnisgjalds sem leggja skal á til viðbótar þegar álögðu kolefnisgjaldi skal vera 5,90 kr. á hvern lítra af gas- og dísilolíu, 4,80 kr. á hvern lítra af bensíni, 5,70 kr. á hvert kílógramm af brennsluolíu og 4,20 kr. á hvert kílógramm af jarðolíugasi og öðru loftkenndu kolvatnsefni. Gjaldskyldir aðilar skulu greiða kolefnisgjald samkvæmt þessari málsgrein til innheimtumanns ríkissjóðs þann 15. ágúst 2025.
Hinn 15. ágúst 2025 ákvarðar ríkisskattstjóri að almennt vörugjald, sbr. 14. gr. laga um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., nr. 29/1993, sem þegar hefur verið lagt á vörubirgðir eldsneytis skv. 1. mgr. verði fellt niður miðað við gildisdaginn 15. ágúst 2025.
Inneign skv. 3. mgr. skal ráðstafað til greiðslu á almennu vörugjaldi sem er á greiðslufresti skv. 2. gr. reglugerðar nr. 255/1993, um vörugjöld af eldsneyti. Að öðru leyti en kveðið er á um í ákvæði þessu, gilda eftir því sem við á, ákvæði laga um innheimtu opinberra skatta og gjalda, nr. 150/2019, þ.m.t. ákvæði laganna um skuldajöfnun.
VI.
1. Fjárhæð gjalds á hvern ekinn kílómetra hópbifreiðar sem er 10.000–12.000 kg að leyfðri heildarþyngd skal vera 90% af fjárhæð gjaldflokks hlutaðeigandi hópbifreiðar frá 1. júlí til og með 31. desember 2025 og 95% af fjárhæð gjaldflokks hlutaðeigandi hópbifreiðar á árinu 2026.
2. Fjárhæð gjalds á hvern ekinn kílómetra hópbifreiðar sem er 12.001–20.000 kg að leyfðri heildarþyngd skal vera 75% af fjárhæð gjaldsflokks hlutaðeigandi hópbifreiðar frá 1. júlí til og með 31. desember 2025 og 87,5% af fjárhæð gjaldflokks hlutaðeigandi hópbifreiðar á árinu 2026.
3. Fjárhæð gjalds á hvern ekinn kílómetra hópbifreiðar sem er 20.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd skal vera 70% af fjárhæð gjaldflokks hlutaðeigandi hópbifreiðar frá 1. júlí 2025 til og með 31. desember 2025 og 85% af fjárhæð gjaldflokks hlutaðeigandi hópbifreiðar ár árinu 2026.
4. Fjárhæð gjalds á hvern ekinn kílómetra eftirvagns skal vera 60% af fjárhæð gjaldsflokks hlutaðeigandi eftirvagns frá 1. júlí til og með 31. desember 2025 og 80% af fjárhæð gjaldflokks hlutaðeigandi eftirvagns á árinu 2026.
5. Fjárhæð gjalds á hvern ekinn kílómetra vegna aksturs hópbifreiðar og vörubifreiðar, sem knúin er metani, metanóli, rafmagni eða vetni og er 10.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd, skal vera 20% af fjárhæð gjaldflokks hlutaðeigandi bifreiðar frá 1. júlí til og með 31. desember 2025 og á árunum 2026, 2027 og 2028.
Endurskoðun skal fara fram á ákvæðinu fyrir lok árs 2026.
VII.
Greinargerð.
Frumvarpið er samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Frumvarp til laga um kílómetragjald á ökutæki var lagt fram á 155. löggjafarþingi (þskj. 308, 301. mál) en náði ekki fram að ganga. Frumvarpið er nú endurflutt að mestu óbreytt, en helstu viðbætur fela einkum í sér breytingar sem felast í auknum skýrleika á þeim ákvæðum laganna er varða skráningu á stöðu akstursmælis, virkni hans og áætlun á meðalakstri.
Með lögum um kílómetragjald vegna notkunar hreinorku- og tengiltvinnbifreiða, nr. 101/2023, var fyrsta skrefið stigið í lögfestingu á nýju tekjuöflunarkerfi af ökutækjum og eldsneyti með upptöku á kílómetragjaldi frá og með 1. janúar 2024 vegna notkunar rafmagns- og vetnisbifreiða annars vegar og tengiltvinnbifreiða hins vegar á vegakerfinu. Í frumvarpi til þeirra laga kom fram að fyrirhugað væri að síðara skrefið yrði stigið á árinu 2025 vegna notkunar ökutækja á vegakerfinu. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði nýtt tekjuöflunarkerfi af ökutækjum og eldsneyti með upptöku á kílómetragjaldi frá og með 1. júlí 2025 vegna notkunar ökutækja á vegakerfinu, þ.m.t. ökutækja sem ganga fyrir jarðefnaeldsneyti. Kílómetragjaldið mun taka mið af þyngd ökutækja og þar með af vegsliti sem þau valda. Með því verður gjaldtaka af ökutækjum í betra samræmi við áhrif þeirra á viðhaldskostnað vegakerfisins. Breytingarnar skjóta ekki aðeins styrkari stoðum undir tekjuöflun ríkisins heldur koma þær einnig á skilvirkara og sanngjarnara gjaldakerfi fyrir eigendur og umráðamenn ökutækja.
Samhliða innleiðingu á kílómetragjaldi fyrir ökutæki eru lagðar til breytingar á lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., nr. 29/1993, þar sem lagt er til að vörugjöld af eldsneyti falli niður. Auk þess er lögð til breyting á lögum um umhverfis- og auðlindaskatta, nr. 129/2009, þar sem lagt er til að kolefnisgjald á kolefni af jarðefnauppruna verði hækkað um rúm 25%. Í frumvarpi til laga um kílómetragjald á ökutæki sem lagt var fram á 155. löggjafarþingi var lagt til að kolefnisgjald yrði rúmlega tvöfaldað. Það frumvarp náði ekki fram að ganga á þinginu en ákveðið var að gjaldið yrði hækkað um tæp 60% með lögum um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2025. Í samræmi við fyrirliggjandi markmið um að kolefnisgjald yrði u.þ.b. tvöfaldað, sbr. frumvarp um kílómetragjald á ökutæki sem lagt var fram á 155. löggjafarþingi, er nú lagt til að kolefnisgjald verði hækkað um rúm 25%. Jafnframt er lagt til að lög um olíugjald og kílómetragjald, nr. 87/2004, og lög um kílómetragjald vegna notkunar hreinorku- og tengiltvinnbifreiða, nr. 101/2023, falli brott.
2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.
Tekjur af ökutækjum og eldsneyti eru að miklu leyti tengdar því eldsneyti sem notað er á ökutækin og losun þeirra á gróðurhúsalofttegundum. Sá mikli árangur sem náðst hefur af aðgerðum stjórnvalda í orkuskiptum í samgöngum með fjölgun vistvænna og sparneytinna bifreiða hér á landi hefur leitt til þess að skatttekjur ríkissjóðs af ökutækjum og eldsneyti hafa rýrnað umtalsvert. Allt útlit er fyrir að slíkar tekjur ríkissjóðs muni að öllu óbreyttu halda áfram að lækka á næstu árum. Annars vegar eru tekjur af gjaldtöku á ökutæki og eldsneyti, einkum vörugjöld, teknar að fjara út sökum þess að fram hafa komið nýir orkugjafar og sparneytnari ökutæki. Hins vegar hafa stjórnvöld markað þá stefnu að auka notkun hreinna orkugjafa í samgöngum og hraða þannig orkuskiptum, m.a. með verulegum skattastuðningi undanfarin ár sem verður í formi beinna styrkja við bifreiðakaup næstu árin. Á sama tíma er viðvarandi þörf fyrir uppbyggingu og viðhald á vegakerfinu. Sú þörf mun síst minnka í fyrirsjáanlegri framtíð með vaxandi íbúafjölda, grósku í ferðaþjónustu og tilheyrandi umferð. Við þessari þróun þarf að bregðast og innleiða nýtt, einfaldara og gagnsærra fyrirkomulag gjaldtöku á ökutæki og eldsneyti til framtíðar með aukið jafnræði eigenda og umráðamanna ökutækja að leiðarljósi.
Orkuskipti og aukin kaup landsmanna á vistvænum ökutækjum, þ.m.t. rafmagnsbílum, marka jákvæða þróun og eru til marks um grundvallarbreytingu á neysluhegðun og umhverfisvitund. Orkuskiptin hafa hins vegar áðurnefndar áskoranir í för með sér þar sem tekjur ríkissjóðs af ökutækjum og eldsneyti munu þverra eftir því sem betri árangur næst í orkuskiptum. Segja má að þróunin í þessum efnum hafi verið það hröð að ekki megi draga lengur að bregðast við. Þetta kallar á nýja löggjöf til að innleiða nýtt fyrirkomulag gjaldheimtu.
Nýtt tekjuöflunarkerfi á rætur að rekja til sáttmála þáverandi stjórnarflokka um ríkisstjórnarsamstarf frá nóvember 2021 þar sem fram kemur að framtíðartekjuöflunarkerfi ríkissjóðs vegna umferðar og orkuskipta verði mótað og innleitt á kjörtímabilinu. Í febrúar 2023 var sett á fót sameiginleg verkefnastofa fjármála- og efnahagsráðuneytisins og innviðaráðuneytisins til að móta tillögur um nýtt fyrirkomulag, en forsætisráðuneytið á einnig aðild að stýrihópi vegna verkefnisins. Í þeirri vinnu hefur komið fram að eftirsóknarvert þyki að nýtt fyrirkomulag tekjuöflunar af ökutækjum og eldsneyti feli í sér heildstætt og samræmt gjaldtökukerfi á landsvísu þar sem tekjulindir og hagrænir hvatar falli vel saman innbyrðis. Jafnframt að gagnsæi og einfaldleiki kerfisins verði sem mestur gagnvart greiðendum og að gjaldtaka verði notendavæn og yfirbygging sem minnst til að óhagræði og innheimtukostnaði verði haldið í lágmarki.
Fyrsta skrefið við innleiðingu kerfisins var stigið 1. janúar 2024 þegar kílómetragjald var lagt á notkun rafmagns- og vetnisbíla annars vegar og tengiltvinnbíla hins vegar á vegakerfinu. Innleiðing þess gekk vel og fyrir lok janúar árið 2024 höfðu 97% eigenda/umráðamanna þessara bifreiða skráð stöðu akstursmælis á Ísland.is. Sú reynsla sem þar hefur fengist og sá lærdómur sem af því hefur verið dreginn, auk mikilvægra ábendinga sem hafa komið fram við innleiðingu kerfisins, hefur nýst við áframhaldandi innleiðingu kerfisins sem lagt er til í frumvarpi þessu.
Með frumvarpinu er lögð til innleiðing á nýju tekjuöflunarkerfi vegna ökutækja og eldsneytis frá og með 1. júlí 2025. Megináherslan í nýju tekjuöflunarkerfi felst í því að gjaldtakan færist í meira mæli á afnot af samgönguinnviðum þannig að þeir borgi sem noti. Sú leið er í samræmi við framtíðarsýn stjórnvalda víða um heim um gjaldtöku vegna notkunar á samgönguinnviðum. Nýtt kerfi felur í sér að greitt verður annars vegar fyrir akstur ökutækja með tilliti til þess niðurbrots og slits á vegum sem ökutæki valda vegna þyngdar þeirra. Hins vegar felur kerfið í sér að greitt verður áfram fyrir losun koltvísýrings, CO2, með kolefnisgjaldi á jarðefnaeldsneyti til að gjaldskylda vegna neikvæðra ytri áhrifa af notkun þess viðhaldi hvötum til orkuskipta. Gjaldtakan mun þannig endurspegla betur kostnað vegna aksturs ökutækja á vegakerfinu og stuðla að auknu jafnræði hjá notendum þess ásamt því að hvetja til orkuskipta. Við innleiðingu kílómetragjalds fyrir þau skráningar- og skoðunarskyldu ökutæki sem frumvarpið tekur til er gert ráð fyrir að um 233.000 ökutæki bætist við þau sem fyrir eru og nú greiða kílómetragjald samkvæmt lögum um kílómetragjald vegna notkunar hreinorku- og tengiltvinnbifreiða, nr. 101/2023.
Í fjármálastefnu þáverandi ríkisstjórnar og árlegum fjármálaáætlunum hennar í kjölfarið hefur verið sett stefnumið um að skatttekjur af ökutækjum og eldsneyti verði aftur 1,7% af vergri landsframleiðslu líkt og að meðaltali á árunum 2010–2017. Gert er ráð fyrir að þær lagabreytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu hafi jákvæð áhrif á tekjur ríkissjóðs og að á árinu 2025 verði tekjur af ökutækjum og eldsneyti um 1,5% af vergri landsframleiðslu. Því má jafnframt líta á kerfisbreytinguna sem mikilvægt skref í þeim umbótum að skapa grundvöll fyrir aðlögun skattstofna að breyttum tímum vegna orkuskipta í samgöngum, enda getur tekjuöflun af skattstofnum sem fara hratt minnkandi ekki verið sjálfbær til framtíðar. Frumvarpið er þannig liður í heildarstefnumótun stjórnvalda sem felst í að breyta samsetningu tekna af ökutækjum, eldsneyti og vegasamgöngum til framtíðar.
3. Meginefni frumvarpsins.
Frumvarpið skiptist efnislega í 29 greinar auk sjö ákvæða til bráðabirgða. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði heimild til að leggja kílómetragjald á ökutæki vegna aksturs. Auk þess eru lagðar til breytingar á lögum um vörugjöld af ökutækjum, eldsneyti o.fl., nr. 29/1993, og lögum um umhverfis- og auðlindaskatta, nr. 129/2009. Samhliða er lagt til að lög um olíugjald og kílómetragjald, nr. 87/2004 og lög um kílómetragjald vegna notkunar hreinorku- og tengiltvinnbifreiða nr. 101/2023, verði felld brott.
3.1. Almennt ákvæði og gjaldskylda, 1.–3. gr.
Í upphafsákvæði frumvarpsins er að finna almennt inngangsákvæði um greiðslu kílómetragjalds þar sem fram kemur að greiða skuli kílómetragjald í ríkissjóð af akstri þeirra ökutækja sem falla undir frumvarpið. Þá er annars vegar greint frá því hvaða aðilar eru gjaldskyldir og hvaða ökutæki eru gjaldskyld samkvæmt lögunum.
Fjallað er um gjaldskylda aðila í 2. gr. Meginreglan er sú að skráður eigandi gjaldskyldrar bifreiðar sé gjaldskyldur. Það frávik er frá þeirri meginreglu að sá aðili skal vera gjaldskyldur sem er skráður umráðamaður gjaldskyldrar bifreiðar í ökutækjaskrá á grundvelli samnings við handhafa leyfis til að stunda eigna- eða fjármögnunarleigu samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki eða samnings við ökutækjaleigu með starfsleyfi til rekstrar ökutækjaleigu samkvæmt lögum um leigu skráningarskyldra ökutækja. Þegar þannig háttar til er talið eðlilegt að gjaldið sé lagt á þann sem hefur umráð yfir ökutæki, auk þess sem það stendur honum næst að veita upplýsingar um akstur og notkun ökutækisins þar sem notkun vega landsins er andlag gjaldtöku. Skráðir eigendur gjaldskyldra ökutækja og umráðamenn þeirra bera þó óskipta ábyrgð (in solidum) á greiðslu gjaldsins. Auk gjaldskyldu skráðra eigenda og umráðamanna gjaldskyldra ökutækja eru þeir aðilar sem fá heimild tollyfirvalda til tímabundinnar notkunar ökutækja hér á landi, að hámarki í 12 mánuði, gjaldskyldir samkvæmt frumvarpinu, sbr. 11. gr.
Í 3. gr. eru þau ökutæki tilgreind sem verða gjaldskyld samkvæmt lögunum, nái frumvarpið fram að ganga. Miðað er við að gjaldskyld ökutæki skuli bæði vera skráningar- og skoðunarskyld samkvæmt umferðarlögum og viðeigandi reglugerðum. Þau skráningar- og skoðunarskyldu ökutæki sem tilgreind eru sem gjaldskyld ökutæki í 1. mgr. 3. gr. frumvarpsins eiga það sammerkt að vera almennt notuð í akstri á opinberum vegum. Ökutæki sem almennt er gert ráð fyrir að séu notuð utan vega og eru þannig eftir atvikum undanþegin skráningar- og/eða skoðunarskyldu samkvæmt umferðarlögum og reglugerðum sem settar eru á grundvelli þeirra laga verða því ekki gjaldskyld samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Í því sambandi má nefna að dráttarvélar, sem hannaðar eru annars vegar til aksturs á 40 km/klst. eða minna og hins vegar dráttarvélar sem hannaðar eru til aksturs yfir 40 km/klst. og eru aðallega notaðar utan opinberra vega, eru ekki skoðunarskyldar. Það sama gildir um torfærutæki og vinnuvélar. Af því leiðir að slík ökutæki skulu ekki vera gjaldskyld samkvæmt frumvarpinu.
3.2. Undanþágur frá gjald- eða greiðsluskyldu, 4. og 5. gr.
Í greinunum er fjallað um tvenns konar undanþágur, þ.e. undanþegin ökutæki og undanþágu frá greiðslu kílómetragjalds við tilteknar aðstæður.
3.3. Fjárhæð kílómetragjalds, 6. gr.
Í greininni er fjallað um fjárhæð kílómetragjalds á hvern kílómetra. Kílómetragjald skal vera lagt á í 29 gjaldbilum eftir leyfðri heildarþyngd ökutækis í kílóum. Upphæðin ræðst þannig af gjaldþyngd ökutækis sem skal vera leyfð heildarþyngd ökutækis við skráningu þess.
Til að stuðla að sanngjarnri gjaldtöku er horft til þess að kílómetragjald endurspegli eins og kostur er raunverulega notkun hvers ökutækis á vegainnviðum. Á sama tíma er lögð áhersla á að kerfið sé einfalt og gagnsætt. Í grunninn er notkun miðuð við kílómetrastöðu samkvæmt akstursmæli en einnig er horft til þess að notkun þyngri ökutækja veldur meira álagi á vegina en þeirra sem eru léttari. Af þeirri ástæðu er kílómetragjald stighækkandi með aukinni heildarþyngd ökutækja.
Álag af notkun þungra ökutækja sem geta verið allt að 32 tonn að þyngd er umtalsvert meira en álag af notkun léttra ökutækja eins og fólksbifreiða og sendibifreiða sem eru að jafnaði léttari en 3,5 tonn. Álag ökutækja á vegslit og niðurbrot vega eykst í veldisvexti með aukinni þyngd sem þýðir að munur á álagi á milli misþungra bifreiða eykst með vaxandi þyngd. Því er verulegur munur á því álagi sem 2 tonna bifreið og 18 tonna bifreið veldur en að sama skapi er munurinn óverulegur á milli 2 tonna fólksbifreiðar og 3 tonna fólksbifreiðar.
Mynd 1
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Þrátt fyrir að niðurbrot og slit vega aukist í veldisvexti er annar kostnaður sem snýr að veganotkun nokkuð einsleitur fyrir allar þyngdir ökutækja. Þess vegna hækkar kílómetragjald ekki í fjórða veldi með aukinni þyngd.
Mynd 2
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Fjárhæð kílómetragjalds fyrir ökutæki sem falla undir 2.–4. tölul. 1. mgr. 3. gr., þ.e. bifreiðar, dráttarvélar og eftirvagnar, er sett fram í 29 gjaldbilum þar sem gjaldið er lægst fyrir léttustu ökutækin og hækkar síðan eftir þyngd. Fólksbifreiðar og sendibifreiðar, sem eru 3,5 tonn eða léttari að heildarþyngd samkvæmt flokkun í ökutækjaskrá Samgöngustofu, eru í lægsta gjaldþrepi enda er óverulegur munur á því sliti og niðurbroti vega sem bifreiðar innan þessara flokka valda. Fyrir þyngri ökutæki, eins og rútur, vörubíla og stóra pallbíla, hækkar fjárhæð kílómetragjalds eftir heildarþyngd. Til að tryggja einfaldari yfirfærslu á milli kerfa eru gjaldþrep eins og hefur verið samkvæmt almennu kílómetragjaldi í lögum um olíugjald og kílómetragjald, nr. 87/2004.
Fjárhæð kílómetragjalds fyrir ökutæki sem falla undir 1. og 5. tölul. 1. mgr. 3. gr., þ.e. bifhjól og létt bifhjól, mun verða föst krónutala, þ.e. 4 kr. á kílómetra, óháð þyngd.
3.4. Skráning, áætlun á meðalakstri, greiðslutímabil og bráðabirgðagreiðsla, 7.–9. gr.
Gert er ráð fyrir að skráning á stöðu akstursmælis skuli að meginreglu fara fram í gegnum miðlæga þjónustugátt stjórnvalda, þ.e. smáforrit eða vefsetrið Ísland.is, að lágmarki einu sinni á ári. Ef ökutæki er aftur á móti 10.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd skal skráning þeirra gjaldskyldu ökutækja sem skráð eru í ökutækjaskrá hér á landi fara fram rafrænt hjá álestraraðilum, þ.e. faggiltum skoðunarstofum ökutækja, tollyfirvöldum við inn- og útflutning og Vegagerðinni, að lágmarki einu sinni á hverju almanaksári sem skal þá koma til viðbótar rafrænni skráningu í miðlæga þjónustugátt stjórnvalda. Talið er rétt að ríkari kröfur séu gerðar til skráningar þegar um þyngri ökutæki er að ræða og að slík skráning fari einnig ávallt fram hjá álestraraðilum. Skráning gjaldskylds aðila eða álestraraðila á stöðu akstursmælis er grundvöllur álagningar og uppgjörs á kílómetragjaldi. Þá er jafnframt talið nauðsynlegt, út frá eftirliti með réttri skráningu á stöðu akstursmælis, að þau fyrirtæki sem hafa með höndum sölu gjaldskyldra ökutækja sem skráð eru hér á landi, ábyrgðar- og þjónustuskoðanir eða viðgerðir í atvinnuskyni á þeim ökutækjum sendi upplýsingar rafrænt um stöðu akstursmælis þeirra ökutækja á álestrardegi til Samgöngustofu sem hefur umsjón með rafrænni móttöku, varðveislu og miðlun gagna um skráningu á stöðu akstursmælis samkvæmt ákvæðinu. Einnig skulu vátryggingafélög senda Samgöngustofu upplýsingar um stöðu akstursmælis þegar um er að ræða tjón á þeim gjaldskyldu ökutækjum sem eru skráningar- og skoðunarskyld hér á landi.
Samkvæmt frumvarpinu er miðað við að greiðslutímabil bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds sé hver almanaksmánuður. Út frá fyrirsjáanleika, skýrleika og skilvirkni, m.a. út frá innheimtu kílómetragjalds, er talið rétt að hvert og eitt greiðslutímabil sé miðað við hvern almanaksmánuð og meðalakstur út frá dagafjölda í hverjum og einum almanaksmánuði. Þannig er hægt að reikna meðalakstur niður á hvern og einn dag og greiða kílómetragjald í formi bráðabirgðagreiðslu út frá samþykktri áætlun þar um. Í kjölfarið er kílómetragjald lagt á út frá uppgjöri vegna hlutaðeigandi greiðslutímabils eða greiðslutímabila. Þrátt fyrir að hvert og eitt greiðslutímabil sé miðað við einn almanaksmánuð skal þó ávallt vera heimilt að gera upp fleiri heil greiðslutímabil í kjölfar skráningar á stöðu akstursmælis.
Ávallt skal áætla meðalakstur á hverju greiðslutímabili og greiða þannig til bráðabirgða upp í væntanlega álagningu kílómetragjalds. Sú meginregla skal gilda að áætlun skal taka mið af síðustu tveimur skráningum á stöðu akstursmælis ökutækis. Ef um kaup ökutækis er að ræða eða ein þekkt skráð staða akstursmælis ökutækis liggur fyrir skal áætlun þó miðuð við tiltekinn fyrirframákveðinn akstur á dag í hverjum almanaksmánuði að teknu tilliti til fjölda daga á tímabilinu. Gjaldskyldum aðilum er gert að greiða bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds upp í álagningu þess miðað við áætlun um meðalakstur.
3.5. Álagning og innheimta, 10. gr.
Í 10. gr. er kveðið á um álagningu og innheimtu. Þau atvik sem leiða til þess að álagning eigi sér stað eru tvenns konar, að staða akstursmælis sé skráð af gjaldskyldum aðila eða af hálfu álestraraðila, ellegar að tímamörk skráningar á stöðu akstursmælis, sbr. 1. og 2. mgr. 7. gr. séu liðin. Greiðslutímabil bráðabirgðagreiðslu er hver almanaksmánuður en meðalaksturinn getur verið reiknaður út frá lengra tímabili. Við álagningu kílómetragjalds er meginreglan sú að álagningin skuli tilheyra því greiðslutímabili sem næst er á undan síðustu skráningu á stöðu akstursmælis. Gera skal upp í einu lagi við álagningu öll þau greiðslutímabil bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds sem næst eru á undan síðustu skráningu á stöðu akstursmælis.
3.6. Ökutæki sem eru tímabundið hér á landi, 11. gr.
Gert er ráð fyrir að sá aðili sem fær heimild tollyfirvalda til tímabundinnar notkunar ökutækis hér á landi, að hámarki í allt að 12 mánuði, skuli greiða fast akstursgjald eða eftir atvikum kílómetragjald vegna þeirrar notkunar. Gjaldið skal vera mismunandi og fara eftir þyngd ökutækis. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að greiða skuli fast akstursgjald vegna allra ökutækja sem eru hér á landi í allt að 30 daga og eru allt að 10.000 kg að leyfðri heildarþyngd út frá tilteknum gjaldbilum. Fast akstursgjald fyrir ökutæki allt að 10.000 kg að leyfðri heildarþyngd sem eru hér á landi í allt að 30 daga eykur skilvirkni við eftirlit tollyfirvalda með ökutækjum sem fá heimild til tímabundinnar notkunar hér á landi og minnkar flækjustig í gjaldtöku, bæði fyrir tollyfirvöld og gjaldskylda aðila. Meirihluti þeirra erlendu ökutækja sem ferðamenn flytja hingað til lands eru 3.500 kg að leyfðri heildarþyngd eða léttari. Miklum erfiðleikum yrði bundið að staðreyna, hafa eftirlit og leggja kílómetragjald á öll ökutæki sem skráð eru erlendis út frá aflestri af akstursmæli allra ökutækja við komu og brottför þeirra bæði vegna flækjustigs og þess tíma sem það tæki. Við brottför þyrfti að fara fram uppgjör og greiðsla á kílómetragjaldi út frá álestri og skoðun á heildarþyngd áður en ökutæki færi úr landi, oft á mjög skömmum tíma, með tilheyrandi fjölgun starfsmanna, innleiðingu á tölvukerfum og flækjustigi fyrir gjaldendur sem þyrftu þá að greiða gjaldið eftir á. Einnig gæti verið erfitt að innheimta sérstakt daggjald af gjaldskyldum aðilum þegar aðili er ekki með bókaða brottför frá landinu, óljóst er með dagsetningu brottfarar eða ef dvöl er framlengd hér á landi. Fast akstursgjald leiðir til aukinnar skilvirkni, tímasparnaðar og aukinnar yfirsýnar við alla umsýslu og meðferð gjaldsins hjá tollyfirvöldum. Gjaldið leiðir þannig til aukins einfaldleika á skilum á kílómetragjaldi fyrir innflytjendur ökutækja sem skráð eru erlendis líkt og að er stefnt með því fyrirkomulagi sem viðhaft er í tilfelli ökutækja sem skráð eru hér á landi vegna skráningar á stöðu akstursmælis í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda og uppgjöri í kjölfarið.
Ef ökutæki er lengur en 30 daga hér á landi í senn fer greiðsla kílómetragjalds þó fram samkvæmt álestri við brottför ökutækis frá landinu. Þá skulu gjaldskyldir aðilar sem nýta ökutæki tímabundið hér á landi, sem er 10.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd, ávallt greiða kílómetragjald út frá skráningu á akstursmæli við upphaf og lok tímabundinnar notkunar ökutækis hér á landi, en þegar svo ber undir skulu tollyfirvöld lesa af akstursmæli ökutækis og ákvarða kílómetragjald.
3.7. Innheimta daggjalds hjá ökutækjaleigum, 12. gr.
Gert er ráð fyrir að ökutækjaleigum verði heimilt að skila sérstöku daggjaldi í ríkissjóð þar sem miðað verði við tiltekinn akstur ökutækis á dag út frá ákveðinni fastri fjárhæð að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Í þeim tilvikum þegar ökutækjaleiga krefur leigutaka um greiðslu kílómetragjalds vegna aksturs getur verið erfiðleikum bundið að óska eftir greiðslu frá leigutaka eftir skil á ökutæki. Ökutækjum og lyklum af ökutækjum er oft á tíðum skilað utan opnunartíma og greiðslur leigutaka til ökutækjaleigna fara almennt fram við afhendingu ökutækis. Vegna þessa er lagt til að ökutækjaleiga geti óskað eftir því að tiltekin ökutæki falli undir fast daggjald. Upplýsingar um þau ökutæki í eigu eða umráðum ökutækjaleigu sem bera eiga daggjald skulu berast ríkisskattstjóra. Miða skal daggjald við fjölda seldra útleigudaga á greiðslutímabili. Álagt daggjald skal teljast endanleg álagning kílómetragjalds tiltekins ökutækis.
3.8. Gjalddagi og eindagi, 13. gr.
Í 13. gr. frumvarpsins er fjallað um gjalddaga og eindaga kílómetragjalds, þ.m.t. bráðabirgðagreiðslu þess, daggjald og dráttarvexti.
3.9. Boðun í álestur, 14. gr.
Í 14. gr. er að finna ákvæði um hvenær ríkisskattstjóri skuli boða gjaldskyldan aðila, þ.e. eiganda eða umráðamann ökutækis sem fellur undir 1. mgr. 3. gr., í álestur á stöðu akstursmælis ökutækis hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja.
3.10. Skil á upplýsingum, 15. gr.
Þrátt fyrir þá meginreglu að áætlun á meðalakstri og skráning á stöðu akstursmælis og önnur samskipti milli gjaldskylds einstaklings og stjórnvalda skuli fara fram rafrænt í gegnum miðlæga þjónustugátt hjá stjórnvöldum er talið rétt og í samræmi við vandaða stjórnsýslu að gjaldskyldir einstaklingar og umboðsmenn þeirra eigi kost á því að skila inn upplýsingum og gögnum skriflega á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Auk þess eigi gjaldskyldur einstaklingur ávallt kost á að skrá stöðu akstursmælis ökutækis hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja í stað þess að skrá stöðu akstursmælis í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda. Sú leið sem hér er farin tryggir m.a. að sá hópur fólks sem ekki hefur raunhæfa möguleika á að nýta sér rafræna stjórnsýslu geti nýtt sér skriflega málsmeðferð, m.a. um áætlaðan akstur, skráningu á stöðu akstursmælis o.fl., sbr. m.a. álit umboðsmanns Alþingis í máli nr. F118/2022.
3.11. Eigendaskipti eða breytt skráning umráðamanns og afskráning, 16. og 17. gr.
Þegar eigendaskipti eða breytt skráning umráðamanns á sér stað á ökutæki sem fellur undir 1. mgr. 3. gr. skal skrá stöðu akstursmælis á tilkynningu um eigenda- eða umráðamannaskipti ökutækis, samhliða skráningu eigendaskipta eða breytingu á umráðamanni í ökutækjaskrá. Gert er að skilyrði að kaupandi eða nýr umráðamaður samþykki skráða stöðu akstursmælis. Við eigendaskipti eða eftir atvikum breytingu á umráðamanni skal leggja kílómetragjald á seljanda eða fyrri umráðamann vegna liðinna gjaldtímabila sem ekki hefur áður verið lagt á. Gjaldskyldan færist í kjölfarið yfir á kaupanda eða nýjan umráðamann næsta dag á eftir skráningu eigendaskipta í ökutækjaskrá. Óheimilt er að skrá eigendaskipti eða breyta skráningu á umráðamanni nema seljandi hafi áður greitt kílómetragjald, og eftir atvikum vanskráningargjald, vegna þess ökutækis, þ.m.t. bráðabirgðagreiðslu þess. Við afskráningu gjaldskylds ökutækis skal á sama hátt skrá stöðu akstursmælis á tilkynningu til Samgöngustofu. Ríkisskattstjóri leggur í kjölfarið kílómetragjald á gjaldskyldan aðila vegna þeirra liðnu greiðslutímabila sem kílómetragjald hefur ekki hefur verið lagt á hann og yfirstandandi gjaldtímabil sem kílómetragjald hefur ekki verið lagt á hann fram að afskráningu. Óheimilt er að skrá eigendaskipti eða breytingu á umráðamanni ökutækis nema seljandi hafi greitt kílómetragjald, og eftir atvikum vanskráningargjald, vegna þess ökutækis, þ.m.t. bráðabirgðagreiðslu þess. Við afskráningu gjaldskylds ökutækis skal á sama hátt skrá stöðu akstursmælis á tilkynningu til Samgöngustofu. Ríkisskattstjóri leggur í kjölfarið kílómetragjald á gjaldskyldan aðila vegna þeirra liðnu gjaldtímabila sem kílómetragjald hefur ekki hefur verið lagt á hann og yfirstandandi gjaldtímabil sem kílómetragjald hefur ekki verið lagt á gjaldskyldan aðila fram að afskráningu.
3.12. Akstursmælir, virkni o.fl., 18. gr.
Þau ökutæki sem eru gjaldskyld samkvæmt frumvarpinu skulu vera búin virkum akstursmæli til ákvörðunar kílómetragjalds. Tekið er sérstaklega fram að eigandi eða umráðamaður ökutækis beri ábyrgð á að akstursmælir, þ.e. akstursmælir í mælaborði, ökuriti eða eftir atvikum nafmælir í tilviki eftirvagna telji rétt. Við mat á þeim kröfum sem gerðar eru til virkni og eiginleika akstursmæla í þeim ökutækjum sem falla undir ákvæði frumvarpsins skal m.a. hafa hliðsjón af þeim reglum sem innleiddar hafa verið hér á landi samkvæmt EES-samningnum og gilda um gerðarviðurkenningu ökutækja og virkni akstursmæla, sjá nánari umfjöllun í almennum athugasemdum um 18. gr. frumvarpsins. Faggilt skoðunarstofa ökutækja skal skoða virkni akstursmælis við skráningu á stöðu akstursmælis sem og við reglubundna skoðun þess og gera athugasemd og tilkynna inn á miðlægri þjónustugátt stjórnvalda ef akstursmælir er óvirkur eða telur ekki rétt.
3.13. Ýmis ákvæði, 19.–28. gr.
Í þessum greinum er að finna ýmis almenn ákvæði, svo sem um aðalskoðun, upplýsingaskyldu, eftirlit og endurákvörðun, kæruheimildir, vanskráningargjald, lögveð og fjárnám, refsingar, reglugerðarheimild og gildistöku.
3.14. Kolefnisgjald, 29. gr.
Kolefnisgjald er lagt á eldsneyti sem inniheldur kolefni af jarðefnauppruna og notað er í fljótandi eða loftkenndu formi. Með eldsneyti sem inniheldur kolefni af jarðefnauppruna í fljótandi eða loftkenndu formi er átt við gas- og dísilolíu, bensín, brennsluolíu og jarðolíugas og annað loftkennt vetniskolefni. Gjaldið tekur heildstætt á losun kolefnis frá jarðefnaeldsneyti, bæði frá samgöngum og öðrum uppsprettum. Kolefnisgjald kemur þannig til viðbótar öðrum almennum gjöldum á eldsneyti, þ.m.t. almennu og sérstöku vörugjaldi á bensín og olíugjaldi. Frá gildistöku laga um umhverfis- og auðlindaskatta, nr. 129/2009, sem tóku gildi 1. janúar 2010 hefur gjaldið farið hækkandi, en upphaflegt viðmið gjaldsins var söluverð losunarheimilda í viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir.
Markmið kolefnisgjalds er m.a. að hvetja bæði einstaklinga og fyrirtæki til að velja vistvæna tækni og orkugjafa, sem stuðlar að aukinni framleiðslu endurnýjanlegra orkugjafa. Skattlagning á losun koltvísýrings CO2, þ.m.t. kolefnisgjald, gerir stjórnvöldum fært að beina samfélaginu í átt að kolefnishlutleysi. Kolefnisgjald er þannig skilvirkt, hagkvæmt og áhrifaríkt stjórntæki til að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og þar með losun CO2. Tilgangur kolefnisgjalds snýst einnig um að neikvæð ytri áhrif losunar verði gjaldskyld svo að verð endurspegli raunkostnað losunar gróðurhúsalofttegunda. Álagning kolefnisgjalds hefur þannig skírskotun til mengunarbótareglunnar (e. polluter pays principle), þ.e. þá meginreglu að sá sem valdi mengun bæti umhverfistjón sem af henni hlýst og beri kostnað af því. Um leið gerir kolefnisgjald hreina orkugjafa samkeppnishæfari í verði við jarðefnaeldsneyti og hefur þann kost að leggja ríkissjóði til tekjur á sama tíma og ríkissjóður tekur á sig kostnað vegna markmiða í loftslagsmálum.
Fjárhæðir kolefnisgjalds eru nú 21,40 kr. á hvern lítra af gas- og dísilolíu, 18,60 kr. á hvern lítra af bensíni, 26,20 kr. á hvert kílógramm af brennsluolíu og 23,25 kr. á hvert kílógramm af jarðolíugasi og öðru loftkenndu kolvatnsefni.
Alþjóðastofnanir hafa lagt mat á hvert kolefnisgjald þurfi að vera fyrir árslok 2030 svo að ríki heims nái loftslagsmarkmiðum sínum ásamt því að leggja mat á samfélagslegan kostnað af losun gróðurhúsalofttegunda. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur til að mynda miðað við að kolefnisgjald í Evrópu sé á bilinu 150–200 dalir á hvert tonn af koltvísýringi CO2, þ.e. um það bil 20–30 þús. íslenskar krónur. Í samantekt frá Efnahags- og framfarastofnuninni (OECD) um skilvirkar fjárhæðir kolefnisgjalds (e. Effective Carbon Rates) er talin þörf á að kolefnisgjald verði um 120 evrur á hvert tonn af CO2, þ.e. um það bil 18 þús. kr., árið 2030 til að markmið um afkolun náist fyrir miðja öldina. Kolefnisgjald á Íslandi er nú um 8.000 kr. á hvert tonn af CO2.
Í fjármálaáætlun fyrir árin 2025–2029 kemur fram að kolefnisgjald verði hækkað til að viðhalda hvata til orkuskipta. Þá kemur fram að kolefnisgjald verði áfram lagt á jarðefnaeldsneyti til að fanga neikvæð ytri áhrif af notkun þess. Í fjárlögum fyrir árið 2025 er einnig kveðið á um áform stjórnvalda um hækkun kolefnisgjalds til að viðhalda hvötum til orkuskipta.
Í frumvarpinu er lagt til að kolefnisgjald verði hækkað um rúm 25%, sem leiðir til þess að kostnaður af brennslu jarðefnaeldsneytis verður í samræmi við söluverð losunarheimilda í viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir. Verð á losunarheimildum í viðskiptakerfi ESB var um 70 evrur á hvert tonn af CO2 árið 2024. Lagt er til í frumvarpinu að kolefnisgjald verði sambærilegt því, eða um 10.200 kr. á hvert tonn af CO2.
Mynd 3
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Heimild: International Carbon Action Partnership. ETS Prices. Sótt 15. október 2024.
icapcarbonaction.com/en/ets-prices.
4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.
Frumvarpið þykir ekki fela í sér álitaefni sem kalli á sérstaka umfjöllun um samræmi við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar. Við samningu frumvarpsins var þess gætt að efni þess og framsetning samrýmdist 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar.
Það kílómetragjald sem lagt er til að lögfest verði með frumvarpi þessu telst skattur en yfirlýstur tilgangur með innheimtu gjaldsins er m.a. sá að vera tekjuöflunarleið fyrir ríkissjóð. Kílómetragjald er þannig ekki markað til tiltekinna verkefna eða vegaframkvæmda, sbr. 51. gr. laga um opinber fjármál, nr. 123/2015, en ákvæðið endurspeglar þá meginreglu að skatttekjur skuli ekki eyrnamerktar verkefnum eða rekstraraðilum heldur sé það í verkahring Alþingis að ákveða til hvaða aðila og verkefna skatttekjum er ráðstafað. Í frumvarpinu er jafnframt lögð til hækkun á kolefnisgjaldi sem telst skattur líkt og kílómetragjald.
Innheimta skattanna uppfyllir skilyrði ákvæða stjórnarskrárinnar um skattheimtu. Í 40. gr. stjórnarskrárinnar segir að engan skatt megi á leggja né breyta né af taka nema með lögum. 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar gerir þann áskilnað að skattamálum skuli skipað með lögum og að stjórnvöldum megi ekki fela ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema. Þá mælir 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar fyrir um að enginn skattur verði lagður á nema heimild hafi verið fyrir honum í lögum þegar þau atvik urðu sem ráða skattskyldu. Með samþykkt frumvarps þessa telst framangreindum skilyrðum 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar fullnægt.
Skoðun fór fram á samspili EES-samningsins og ákvæða frumvarpsins í tengslum við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 1999/62/EB frá 17. júní 1999 um álagningu gjalda á þungaflutningabifreiðar fyrir notkun á tilteknum grunnvirkjum. Þá hefur jafnframt verið til skoðunar hvort ákvæði frumvarpsins falli undir tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2022/362 frá 24. febrúar 2022 um breytingu á tilskipunum 1999/62/EB, 1999/37/EB og 2019/520/EBE um gjald á ökutæki vegna notkunar tiltekinna grunnvirkja. Litið er svo á að ákvæði frumvarpsins falli ekki undir tilskipanirnar. Ef sú forsenda breytist má þó telja að engar vísbendingar séu um að ákvæði frumvarpsins stangist á við þær skuldbindingar sem fram koma í tilskipun 1999/62/EB og tilskipun 2022/362. Ekki er búið að taka tilskipun 2022/362 upp í EES-samninginn en gerðin er í skoðun hjá EES-EFTA ríkjunum.
5. Samráð.
Frumvarpið snertir eigendur og umráðamenn vegna aksturs gjaldskyldra ökutækja hér á landi. Jafnframt snertir frumvarpið Skattinn vegna innheimtu og álagningar kílómetragjalds og umsjón með skráningu á stöðu akstursmælis þyngri ökutækja. Auk þess snertir frumvarpið Samgöngustofu vegna umsjónar með skráningu á stöðu akstursmælis gjaldskyldra ökutækja í ökutækjaskrá. Þá hefur frumvarpið áhrif á faggiltar skoðunarstofur og aðila sem hafa með höndum sölu, ábyrgð og þjónustuskoðanir eða viðgerðir í atvinnuskyni og tryggingafélög vegna skráningar á stöðu akstursmælis gjaldskyldra ökutækja.
Frumvarp þetta er að miklu leyti óbreytt frá því það var lagt fram á 155. löggjafarþingi. Í aðdraganda þess var haft samráð við Fjársýsluna, Samgöngustofu og Skattinn. Þá hefur verkefnastofa um samgöngugjöld haft víðtækt samráð við fjölda hagsmunaaðila, en að henni standa fjármála- og efnahagsráðuneytið og innviðaráðuneytið auk þess sem forsætisráðuneytið á aðild að stýrihópi um verkefnið. Einnig hefur verkefnastofa um stafrænt Ísland unnið að undirbúningi að tæknilegum atriðum og viðmótshönnun með Fjársýslunni, Samgöngustofu og Skattinum.
Áform um lagasetningu voru til umsagnar í samráðsgátt stjórnvalda á vefnum Ísland.is dagana 11. júlí til 12. ágúst 2024 (mál nr. S-147/2024). Frumvarpsdrögin voru einnig kynnt almenningi í samráðsgátt stjórnvalda daganna 15.–20. október 2024 (mál nr. S-214/2024). Brugðist var við mörgum athugasemdum sem fram komu í umsögnum og tók frumvarpið breytingum í samræmi við það.
Teknar voru m.a. til skoðunar þær ábendingar sem bárust vegna kílómetragjalds bifhjóla og léttra bifhjóla. Við nánari skoðun á gjaldskyldu bifhjóla vegna aksturs í ýmsum Evrópulöndum kom í ljós að víða í Evrópu þekkist það að innheimt séu lægri gjöld af bifhjólum en t.d. af fólksbifreiðum, m.a. til að einfalda flokkun á gjaldtöku slíkra léttari ökutækja og til að auka skilvirkni við innheimtu. Vegna þessa var ákveðið að koma til móts við þau sjónarmið sem varða fjárhæð kílómetragjalds fyrir bifhjól og miða við að föst fjárhæð kílómetragjalds fyrir bifhjól og létt bifhjól verði 4 kr.
Hvað viðkemur þeim ábendingum sem varða samkeppnisstöðu landshluta í tengslum við þungaflutninga má benda á að áhrif af breyttu tekjuöflunarkerfi á notkun vörubifreiðar verða mjög sambærileg í nýju kerfi kílómetragjalds á árinu 2025 miðað við núverandi kerfi. Hér á eftir er tekið dæmi af 26 tonna vörubifreið með eyðslu upp á 35 lítra á 100 km sem ekið er 1.000 km. Þar má sjá að áhrifin munu verða sambærileg fyrir umrætt ökutæki í nýju kerfi kílómetragjalds og í eldra kerfi, sjá mynd nr. 12. Þá er bent á að gert er ráð fyrir tímabundinni aðlögun tiltekinna þungra ökutækja inn í nýtt kerfi kílómetragjalds til að milda áhrif kerfisbreytinganna á þau ökutæki og styðja um leið orkuskipti þyngri ökutækja.
Í kjölfar ábendinga sem bárust í samráðsgátt um akstur bílaleigubíla var daggjald ökutækjaleigna tekið til nánari skoðunar. Bent er á að samkvæmt gögnum frá Vegagerðinni hafi daglegur meðalakstur erlendra ferðamanna á bílaleigubílum á árinu 2017 verið 230–250 km yfir sumarið. Yfir veturinn hafi meðalaksturinn verið 190–210 km. Samkvæmt umræddri skýrslu fyrirtækisins Rannsóknir og ráðgjöf ferðaþjónustunnar, sem unnin var með stuðningi rannsóknasjóðs Vegagerðarinnar í júní 2018, kemur fram að meðalakstur ferðamanna hafi numið að meðaltali um 230 km á dag á árinu 2017. Í ljósi þessa er talið rétt að fjárhæð daggjalds verði miðað við 200 kílómetra akstur á dag og verði því 1.340 kr.
Þá tók ráðuneytið til skoðunar þær ábendingar sem bárust um fyrirhugaða hækkun kolefnisgjalds og áhrif hennar á sjávarútveg. Líkt og fram kemur í kafla 6.3 um áhrif á umhverfi og sjálfbæra þróun hafa breytingar á kolefnisgjaldi víðtækari áhrif en á ökutæki. Í því sambandi má ætla að fyrirtæki í sjávarútvegi greiði um 31% af kolefnisgjaldinu. Gert er ráð fyrir að tekjuauki kolefnisgjalds nemi um 3,1 milljörðum kr. á ári. Það má því ætla að um 1 milljarður kr. af kolefnisgjaldinu falli á fyrirtæki í sjávarútvegi. Hins vegar má vænta þess að lækkun tekjuskatts lögaðila og veiðigjalds muni nema yfir 50% af hækkun kolefnisgjaldsins. Af því leiðir að heildaráhrif á sjávarútveg munu væntanlega nema um 0,5 milljarði kr. af framangreindri hækkun kolefnisgjalds.
Í ljósi þess að þær breytingar og viðbætur sem hafa átt sér stað við vinnslu frumvarpsins vegna endurflutnings þess eru óverulegar þótti ekki ástæða til frekara samráðs áður en frumvarpið verður nú lagt fram að nýju.
6. Mat á áhrifum.
Síðastliðna áratugi hafa tekjur af umferð að stórum hluta runnið til ríkissjóðs í formi olíu- og bensíngjalda. Ljóst er að það kerfi er að renna sitt skeið á enda vegna orkuskipta og minnkandi eldsneytisnotkunar. Nú þegar hafa tekjur ríkissjóðs af umferð lækkað töluvert vegna þessara þátta. Til að bregðast við þeirri þróun hefur átt sér stað vinna við stefnumótun og innleiðingu á breyttu tekjuöflunarkerfi óháð orkugjafa.
Fyrsta skrefið í þeirri stefnumótun var tekið í ársbyrjun 2024 með nýju kílómetragjaldi á akstur rafmagns-, tengiltvinn- og vetnisbifreiða (fólks- og sendibifreiða). Gjaldið byggist á fjölda ekinna kílómetra og er nú 6 kr./km fyrir rafmagns- og vetnisbifreiðar en 2 kr./km fyrir tengiltvinnbifreiðar. Gjaldið er greitt mánaðarlega út frá áætlun um meðalakstur á gjaldtímabili og er gert upp þegar ný skráning á stöðu akstursmælis ökutækis er skráð í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda á vefsetrinu Ísland.is. Ákvörðun um að innleiða nýtt tekjuöflunarkerfi í tveimur skrefum þýðir að verkefnið var mun smærra í sniðum í upphafi en ella hefði orðið. Fyrsta skrefið náði einungis til hluta bílaflotans, eða 51 þúsund bifreiða, sem er um 18% af heildarfjöldanum. Með því móti hefur verið hægt að draga lærdóm af framkvæmd verkefnisins og endurbæta það með tilliti til reynslu og ábendinga gjaldskyldra aðila áður en kílómetragjald verður lagt á öll ökutæki frá og með 1. júlí 2025, verði frumvarpið samþykkt, en þá bætast við yfir 233 þúsund ökutæki.
Síðara skrefið, sem er meginefni frumvarpsins, felur í sér að öll veganotkun verði skattlögð miðað við notkun í stað þess að vera skattlögð miðað við eyðslu. Þá munu allir sem nota vegakerfið borga eftir fjölda ekinna kílómetra í samræmdu kerfi þar sem tekið verður tillit til fleiri þátta eins og þyngdar ökutækja umfram tiltekið lágmark og þar með tekið tillit til slits og niðurbrots vega sem þyngri ökutæki valda. Gjaldið mun því vera gagnsætt og endurspegla raunverulega notkun á vegasamgöngum. Samhliða því er gert ráð fyrir að kolefnisgjald verði sambærilegt verði á losunarheimildum með það markmið að leiðarljósi að styðja við loftslagstefnu stjórnvalda. Þannig verður áfram hvati í kerfinu til að vera á sparneytnum bifreiðum. Á mynd nr. 4 má sjá yfirlitsmynd um hvernig gert er ráð fyrir að gjöldum í núverandi tekjuöflunarkerfi verði fækkað og kerfið þannig einfaldað og gert gegnsærra frá og með 1. júlí 2025.
Mynd 4
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Á upplýsingavefnum vegirokkarallra.is er nánar fjallað um innleiðinguna á nýju og samræmdu tekjuöflunarkerfi vegna veganotkunar sem verkefnastofa um tekjur af ökutækjum og umferð leiðir fyrir hönd þriggja ráðuneyta, þ.e. fjármála- og efnahagsráðuneytis, innviðaráðuneytis og forsætisráðuneytis.
6.1. Mat á fjárhagslegum áhrifum fyrir ríkissjóð.
Þær lagabreytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu munu hafa jákvæð áhrif á tekjur ríkissjóðs og er áætlað að tekjuauki af breyttu tekjuöflunarkerfi verði tæplega 2,5 milljarðar kr. á ársgrundvelli eða 1,2 milljarðar kr. á árinu 2025. Meðtalið í því eru hliðaráhrif á virðisaukaskatt sem eru áætluð neikvæð um 2,7 milljarðar kr. á ársgrundvelli eða um 1,35 milljarðar kr. árið 2025 og koma til lækkunar á tekjum ríkissjóðs. Tekjur af ökutækjum og eldsneyti verða þá um 1,5% af VLF árið 2025. Auk þess eru hliðaráhrif á tekjuskatt og veiðigjald sem koma inn með tímatöf árin þar á eftir. Með breyttu tekjuöflunarkerfi af veganotkun verða tekjur ríkissjóðs sjálfbærari til lengri tíma. Skattur sem tekur mið af eknum kílómetrum tryggir ríkissjóði tekjur til framtíðar ólíkt núverandi bensín- og olíugjaldi þar sem sparneytnum bifreiðum og hreinorkubifreiðum fjölgar ár frá ári. Kerfisbreytingin er mikilvægt skref í þeim umbótum á skattlagningu ökutækja og eldsneytis sem leiða á til þess að skatttekjur af umferð og eldsneyti verði aftur um 1,7% af vergri landsframleiðslu (VLF) árið 2027 líkt og að jafnaði á árunum 2010–2017.
Samþykkt frumvarpsins mun fela í sér aukinn kostnað hjá Skattinum og Samgöngustofu vegna innleiðingar á nýju kílómetragjaldi á árinu 2025 og árlegum rekstrarkostnaði hjá stofnununum. Auk þess er gert ráð fyrir árlegum innheimtukostnaði í tengslum við innheimtu kílómetragjalds og stofnunar á kröfum.
Gert er ráð fyrir að kostnaður hjá Skattinum á árinu 2025 muni skiptast í stofnkostnað að fjárhæð 35 millj. kr. og rekstrarkostnað að fjárhæð 140 millj. kr., samtals 175 millj. kr. Skatturinn hefur nú þegar fengið 55 millj. kr. fjárveitingu vegna ársins 2025 vegna innleiðingar á kílómetragjaldi. Mismunurinn á fjárveitingu og endurmati á kostnaði hjá Skattinum vegna ársins 2025 er því 120 millj. kr. Áætlað er að árlegur rekstrarkostnaður og eftir atvikum stofnkostnaður hjá Skattinum frá árinu 2026 verði á bilinu 140–175 mill. kr.
Gert er ráð fyrir að kostnaður hjá Samgöngustofu á árinu 2025 verði 25–30 millj. kr. Þá er áætlað að árlegur rekstrarkostnaður hjá Samgöngustofu verði 15–20 mill. kr.
Gert er ráð fyrir að innheimtukostnaður og eftir atvikum stofnkostnaður hjá Fjársýslu ríkisins á árinu 2025 verði 80–100 millj. kr. Áætlað er að árlegur innheimtukostnaður frá árinu 2026 verði 110–150 millj. kr.
6.2. Mat á samfélagslegum áhrifum.
Verði frumvarpið samþykkt má gera ráð fyrir að það hafi ólík áhrif á samfélagshópa. Þeir sem reiða sig lítið á einkabílinn verða fyrir tiltölulega litlum áhrifum ásamt þeim sem geta auðveldlega nýtt sér annan samgöngumáta. Breytt tekjuöflunarkerfi mun leiða af sér töluverðar breytingar á skattlagningu veganotkunar, ýmist til hækkunar eða lækkunar, háð eyðslu ökutækja o.fl. Af meðalbensínbifreið, sem eyðir um 7,5 lítrum á hverja hundrað kílómetra, eru greiddir sambærilegir skattar fyrir veganotkun og mengun fyrir og eftir innleiðingu á breyttu tekjuöflunarkerfi. Samsetning skattlagningarinnar breytist þó líkt og sjá má á mynd nr. 5.
Mynd 5
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Skattlagning sem byggist nánast eingöngu á eyðslu bifreiða, líkt og nú er, leiðir til þess að þeir sem aka á eldri bifreiðum, sem menga að meðaltali meira en aðrar bifreiðar, greiða almennt meira fyrir veganotkun en eigendur nýrra og sparneytnari bifreiða. Breytt tekjuöflunarkerfi byggist hins vegar að stórum hluta á raunverulegri veganotkun, óháð gerð bifreiðar. Það stuðlar að jafnari skattlagningu bifreiða eftir tekjuhópum en almennt eiga einstaklingar í lægri tekjuhópum eldri bifreiðar og þar af leiðandi meira mengandi bifreiðar en einstaklingar í efri tekjuhópum, sbr. mynd nr. 6. Þar að auki er hlutdeild rafmagns- og tengiltvinnbifreiða meiri hjá einstaklingum í efri tekjuhópum. Af þessum upplýsingum má draga þá ályktun að áhrif skattlagningar á notkun bifreiða verði meiri hjá tekjuhærri hópum en tekjulægri hópum ef breytt tekjuöflunarkerfi verður samþykkt. Áhrif kerfisbreytinganna eru þannig í samræmi við markmið stjórnvalda um réttlát umskipti sem felur það í sér að allar aðgerðir stjórnvalda gegn loftslagsvánni tryggi um leið jöfnuð og réttlæti. Í því sambandi ber jafnframt að hafa í huga að mengun verður áfram skattlögð með hækkuðu kolefnisgjaldi og verða eyðslufrekari bifreiðar áfram skattlagðar meira en sparneytnar bifreiðar.
Myndir 6 og 7
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Fjölskyldutíund: Tíund miðast við tekjuskatts- og útsvarsstofn fjölskyldna.
Meðaleyðsla er reiknuð út frá uppgefinni koltvísýringslosun frá framleiðanda.
Heimild: Staðgreiðsluskrá einstaklinga 2024 (Skatturinn), ökutækjaskrá 2024 (Samgöngustofa), fjármála- og efnahagsráðuneytið og útreikningar verkefnastofu um samgöngumál.
Gera má ráð fyrir að skattlagning á notkun ökutækja hafi mismunandi áhrif á kynin. Ferðavenjukannanir og kannanir á ferðum innan vinnusóknarsvæða hafa sýnt fram á kynbundinn mun á ferðavenjum, en þær sýna að konur nota einkabílinn ekki síður en karlar. Umtalsverður kynjamunur er þó á eignarhaldi ökutækja þar sem karlar eru skráðir eigendur tæplega 2/ 3 fólks- og sendibifreiða. Þá eyða bifreiðar í eigu kvenna almennt minna eldsneyti en bifreiðar í eigu karla, sbr. mynd nr. 8. Af þeim sökum má gera ráð fyrir að áhrif skattlagningar á notkun bifreiða í eigu kvenna verði meiri en á notkun bifreiða í eigu karla ef breytt tekjuöflunarkerfi verður samþykkt. Þó skal tekið fram að konur og karlar munu greiða sama gjald fyrir veganotkun bifreiða en konur munu að jafnaði greiða lægra kolefnisgjald fyrir mengun þar sem bifreiðar í eigu þeirra eru almennt sparneytnari.
Myndir 8 og 9
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Meðaleyðsla er reiknuð út frá uppgefinni koltvísýringslosun frá framleiðanda bifreiðar.
Heimild: Staðgreiðsluskrá einstaklinga 2024 (Skatturinn), ökutækjaskrá 2024 (Samgöngustofa), fjármála- og efnahagsráðuneytið og útreikningar verkefnastofu um samgöngumál.
Áhrif af kerfisbreytingunni koma einnig til með að vera ólík eftir landshlutum enda samsetning ökutækjaflotans ólík eftir búsetu. Til að mynda eru hlutfallslega fleiri rafmagns- og tengiltvinnbifreiðar á höfuðborgarsvæðinu og nærliggjandi sveitarfélögum en annars staðar á landinu. Þá eru bifreiðar á höfuðborgarsvæðinu og á Suðurnesjum sparneytnari en annars staðar á landinu líkt og sjá má á mynd nr. 10. Þar af leiðandi má draga þá ályktun að áhrif skattlagningar á notkun bifreiða á þeim svæðum hækki umfram skattlagningu á öðrum svæðum landsins verði breytt tekjuöflunarkerfi samþykkt.
Myndir 10 og 11
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Meðaleyðsla er reiknuð út frá uppgefinni koltvísýringslosun frá framleiðanda.
Heimild: Staðgreiðsluskrá einstaklinga 2024 (Skatturinn), ökutækjaskrá 2024 (Samgöngustofa), fjármála- og efnahagsráðuneytið og útreikningar verkefnastofu um samgöngumál.
Breytingar frumvarpsins eru margþættar og eru áhrifin af þeim því fjölbreytt. Bein áhrif af afnámi eldsneytisgjalda ásamt hækkun kolefnisgjalds munu birtast einstaklingum og fyrirtækjum í lægra verði við kaup á eldsneyti. Í frumvarpinu er í bráðabirgðaákvæði V kveðið á um hvernig uppgjöri á óseldum tollafgreiddum birgðum af eldsneyti hjá gjaldskyldum aðilum skuli háttað 1. júlí 2025. Ákvæðið tekur á því að nýtt kílómetragjald taki gildi um 1. júlí 2025 og eldsneytisgjöld falli brott. Því má gera ráð fyrir því að ekki verði töf á því að þær skattbreytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu birtist í verði eldsneytislítra.
Hinn 1. janúar 2024 var tekið upp sams konar kílómetragjald fyrir hreinorku- og tengiltvinnbíla (fólksbíla og sendibíla) og stefnt er að samkvæmt frumvarpi þessu fyrir öll ökutæki. Hagstofa Íslands mat þá að það gjald skyldi ekki tekið inn í útreikning í vísitölu neysluverðs. Eftir skoðun á málinu út frá ýmsum hliðum hefur Hagstofa Íslands komist að þeirri niðurstöðu að þar sem gjaldið sé háð notkun á vegum og þar sem greiðsla fer fram í réttu hlutfalli við fjölda ekinna kílómetra skuli líta á kílómetragjaldið sem veggjöld og skuli það því tekið með í vísitölu neysluverðs. Kílómetragjaldið mun því hafa áhrif á vísitölu neysluverðs til hækkunar. Afnám olíugjalds og vörugjalda á eldsneyti mun hins vegar hafa áhrif til lækkunar á vísitölu neysluverðs. Gert er ráð fyrir að heildarbreytingin hafi óveruleg áhrif á vísitölu neysluverðs eða u.þ.b. 0–0,1% hækkun á vísitölunni.
Í breyttu tekjuöflunarkerfi verður tekið tillit til þyngdar ökutækja umfram tiltekið lágmark og þar með til slits og niðurbrots vega sem þyngri ökutæki valda. Fjárhæð kílómetragjalds verður stighækkandi með aukinni þyngd ökutækja og verður á bilinu 6,7–43,56 kr. á ekinn kílómetra. Þess háttar fyrirkomulag þekkist nú þegar í skattkerfinu en bifreiðar sem eru þyngri en 10 tonn greiða nú almennt kílómetragjald samkvæmt lögum um olíugjald og kílómetragjald, nr. 87/2004, sem er á bilinu 0,39–17,40 kr. háð þyngd, til viðbótar við eldsneytisskatta. Skattlagning á ekna kílómetra er því vel kunnug rekstraraðilum stærri bifreiða. Á mynd nr. 12 má sjá hvaða áhrif kerfisbreytingin hefur á skattlagningu veganotkunar hjá 26 tonna bifreið með eyðslu upp á 35 lítra á 100 km sem ekið er 1.000 km. Þá skal áréttað að kerfisbreytingin hefur ekki aðeins áhrif á eigendur eða eftir atvikum umráðamenn ökutækja heldur alla þá sem nýta jarðefnaeldsneyti þar sem tillagan felur í sér verulega hækkun á kolefnisgjaldi.
Mynd 12
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Að lokum er vert að nefna að breytt tekjuöflunarkerfi mun hafi ólík áhrif á einstaklinga og lögaðila þar sem virðisaukaskattur er lagður á bensín- og olíugjald en ekki á nýtt kílómetragjald. Það leiðir til þess að innskattsréttur minnkar hjá þeim lögaðilum sem geta talið virðisaukaskatt vegna rekstrar ökutækja til innskatts.
6.3. Áhrif á umhverfi og sjálfbær þróun.
Tillögur frumvarpsins fela í sér töluverðar breytingar á skattlagningu af veganotkun, sem tengist ekki eins eyðslu bifreiða og áður. Í núverandi kerfi, þar sem skattlagning tekur fyrst og fremst mið af eldsneytisnotkun, hvetur skattlagningin til kaupa á sparneytnum bifreiðum eða minni aksturs. Í nýju kerfi, þar sem kílómetragjald tekur mið af raunakstri, hvetur skattlagningin til minni aksturs og hærra kolefnisgjaldi er ætlað að hvetja til minni mengunar, t.d. með kaupum á sparneytnari bifreiðum og hreinorkubifreiðum. Engu að síður mun skattlagning á eldsneyti lækka á móti tilkomu nýs kílómetragjalds og má því ætla að hvatar til að velja sparneytnari bifreiðar umfram aðrar minnki þar sem skattlagning veganotkunar verður ekki lengur tengd eldsneytisnotkun heldur fjölda ekinna kílómetra. Kerfisbreytingin mun hins vegar tryggja að þeir sem menga borgi, sem hefur skírskotun til greiðslureglu umhverfisréttarins eða mengunarbótareglunnar. Í núverandi kerfi greiða bensínbifreiðar meira fyrir mengun en dísilbifreiðar þar sem bensíngjald er hærra en olíugjald þrátt fyrir að brennsla af hverjum lítra af dísilolíu losi meiri koltvísýring. Það verður leiðrétt með breyttu tekjuöflunarkerfi. Að sama skapi greiða rafmagnsbílar hærra gjald fyrir veganotkun en sparneytnari bensín- og dísilbílar eftir að byrjað var að innheimta kílómetragjald af þeim síðustu áramót. Fyrir lá við lögfestingu á kílómetragjaldi vegna notkunar hreinorku- og tengiltvinnbifreiða að kílómetragjald á öll ökutæki yrði innleitt. Því er mikilvægt að árétta að þessi vegferð við innleiðingu kílómetragjalds hófst um þarsíðustu áramót. Verði þetta frumvarp samþykkt mun það tryggja að það verði aftur skattalega hagkvæmast að velja hreinorkubifreið umfram aðrar bifreiðar, sem styður markmið stjórnvalda í loftslagsmálum. Í því sambandi má nefna að hreinorkubifreiðum hefur fjölgað á eftirmarkaði sem gerir tekjulægri hópum kleift í meira mæli að velja hreinorkubifreið umfram aðrar bifreiðar.
Mat á áhrifum kerfisbreytingarinnar á heildarlosun frá vegasamgöngum bendir til þess að losun verði nokkuð áþekk því sem yrði miðað við óbreytt kerfi. Þar vegast á lækkun á eldsneytissköttum, sem er líkleg til að auka eldsneytisnotkun þar sem kostnaður á hvern lítra lækkar, og nýtt kílómetragjald sem er líklegt til að draga úr akstri þar sem kostnaður á hvern kílómetra verður sýnilegri. Sé litið til framtíðar, með hlutfallslega fleiri sparneytnum bifreiðum, munu áhrif af breyttu tekjuöflunarkerfi á heildarlosun vera jákvæðar, þ.e. stuðla að auknum samdrætti samanborið við núverandi kerfi.
Í frumvarpinu er lögð til hækkun á kolefnisgjaldi, sem leiðir til þess að kostnaður af brennslu jarðefnaeldsneytis verður í samræmi við söluverð losunarheimilda (EU ETS). Verð á losunarheimildum sveiflast á mörkuðum en það hefur verið um 70 evrur á hvert tonn af CO2 árið 2024. Í frumvarpinu er miðað við að kolefnisgjald verði sambærilegt því, eða um 10.200 kr. á hvert tonn af CO2 sem nemur um 68 evrum á hvert tonn af CO2. Gjaldið tekur heildstætt á losun koltvísýrings frá jarðefnaeldsneyti, bæði frá samgöngum og öðrum uppsprettum.
Ljóst er að breytingar á kolefnisgjaldi hafa víðtækari áhrif en á ökutæki. Þar má helst nefna áhrif á sjávarútveg sem má áætla að greiði um 31% af kolefnisgjaldinu. Nú er gert ráð fyrir að tekjuauki vegna kolefnisgjalds nemi um 3,1 milljörðum kr. Því má ætla að um 1milljarður kr. af því falli á sjávarútveg. Þá hefur tillagan um hækkun kolefnisgjalds auk þess áhrif á tekjuskatt lögaðila ári síðar, sem og veiðigjald að tveimur árum liðnum. Töluverð óvissa er um nákvæm áhrif framangreindra breytinga á þessa skatta þar sem erfitt hefur reynst að áætla áhrif af uppsöfnuðu tapi, þróun fiskstofna og breytingum í rekstraraðstæðum fyrirtækja sem stunda fiskveiðar. Ef miðað er við einfaldar en markvissar forsendur milli ára má vænta þess að lækkun tekjuskatts lögaðila og veiðigjalds nemi yfir 50% af hækkun kolefnisgjalds. Því eru heildaráhrif á sjávarútveg væntanlega um 0,5 milljarður kr. af ofangreindri hækkun kolefnisgjalds.
Tilgangur kolefnisgjalds er að fanga neikvæð ytri áhrif losunar og að losunin verði gjaldskyld svo að verð endurspegli raunkostnað losunar gróðurhúsalofttegunda. Markmið hækkunarinnar er að stuðla að samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda og er beiting kolefnisgjalds skilvirk leið til þess.
Um einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Um 2. gr.
Í 2. mgr. er fjallað um þau tilvik þegar fjármögnunar-, eigna- eða ökutækjaleiga er eigandi að ökutæki og umráðamaður er leigjandi. Hér er um að ræða undantekningu frá meginreglu 1. mgr. Í málsgreininni er tekið fram að umráðamaður samkvæmt samningi við handhafa leyfis til að stunda eignaleigu eða fjármögnunarleigu samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, eða samningi við ökutækjaleigu með starfsleyfi til rekstrar ökutækjaleigu samkvæmt lögum um leigu skráningarskyldra ökutækja, sé gjaldskyldur þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. Umráðamaður skal þá bæði vera greiðsluskyldur vegna bráðabirgðagreiðslu áætlunar á kílómetragjaldi og gjaldskyldur vegna álagningar og uppgjörs vegna aksturs hlutaðeigandi ökutækis. Í því sambandi ber að hafa í huga að almennt hefur umráðamaður ökutækis í þessum tilvikum meiri vitneskju um akstur þess út frá umráðum og notkun hlutaðeigandi ökutækis en skráður eigandi. Eigandi ökutækis getur tilkynnt Samgöngustofu um umráðamann ökutækis og röð þeirra sem og niðurfellingu á umráðamanni. Með gjaldskyldum umráðamanni samkvæmt ákvæðinu er átt við umráðamann sem skráður er sem umráðamaður númer eitt hjá Samgöngustofu, þ.e. sá umráðamaður sem er aðalumráðamaður ökutækis hverju sinni. Í flestum tilfellum er umráðamaður sá aðili sem gert hefur samning við fjármögnunarfyrirtæki og er þá skráður umráðamaður ökutækisins í ákveðinn tíma. Sem dæmi má nefna að ef fjármögnunarfyrirtæki, sem skráður eigandi ökutækis, skráir einstakling eða fyrirtæki, til að mynda ökutækjaleigu, sem umráðamann ökutækis skal viðkomandi umráðamaður vera hinn gjaldskyldi aðili. Þá má nefna sem dæmi að ef ökutækjaleiga, sem skráður eigandi ökutækis, skráir leigutaka sem umráðamann ökutækis, til að mynda út frá samningi um langtímaleigu, skal leigutakinn vera hinn gjaldskyldi aðili. Gjaldskyldur umráðamaður er skráður umráðamaður á hverjum umráðatíma. Nýr umráðamaður verður þannig ekki gjaldskyldur vegna aksturs í tíð fyrri umráðamanns.
Í 3. mgr. kemur fram sú regla að skráður eigandi, þ.m.t. meðeigandi og umráðamaður, sbr. 1. og 2. mgr., skuli bera óskipta ábyrgð á greiðslu kílómetragjalds, þ.m.t. bráðabirgðagreiðslu þess, vanskráningargjaldi og sektum ásamt dráttarvöxtum og innheimtukostnaði af gjaldskyldum ökutækjum og að innheimtumaður geti gengið bæði að eiganda og umráðamanni fyrir greiðslu gjaldfallins kílómetragjalds. Ábyrgðin er því óskipt, einn fyrir alla og allir fyrir einn (in solidum). Þar sem skráður umráðamaður er ekki skráður eigandi ökutækis er talið rétt að ríkissjóður geti bæði gengið að eiganda og skráðum umráðamanni vegna gjaldfallinna krafna til þess að tryggja fjárkröfur sínar. Innheimtumaður skal ekki færa inneignir á milli kennitalna eftir því hver greiðandi er þar sem óskipt ábyrgð er til staðar vegna umræddra greiðslna og krafna.
Í 4. mgr. er kveðið á um að greiðsla kílómetragjalds af ökutæki sem fengið hefur heimild tollyfirvalda til tímabundinnar notkunar hér á landi hvíli á þeim aðila sem fengið hefur slíka heimild til tímabundinnar notkunar hér á landi. Líta skal til skráningar hjá farmflytjanda ef um innflutning á gjaldskyldu ökutæki er að ræða, skráðs innflytjanda í aðflutningsskýrslu eða til annarra tollaskjala, til að mynda yfirlýsingar um tímabundinn innflutning sem skilað er til tollyfirvalda, sbr. 7. gr. tollalaga, nr. 88/2005.
Um 3. gr.
Í inngangsmálslið 1. mgr. kemur fram að gjaldskyld ökutæki séu þau skráningar- og skoðunarskyldu ökutæki sem tilgreind eru í 1.–5. tölul. 1. mgr. Af því leiðir að þau ökutæki sem falla undir 1. mgr. þurfa að vera skráningar- og skoðunarskyld samkvæmt umferðarlögum svo þau falli undir gjaldskyldusvið ákvæðisins. Í 72. gr. umferðarlaga, nr. 77/2019, er kveðið á um skráningu ökutækis í ökutækjaskrá og í 74. gr. laganna er fjallað um reglubundna aðalskoðun ökutækis. Líta ber til umferðarlaga og reglugerða sem settar hafa verið á grundvelli þeirra laga, sbr. reglugerð um skráningu ökutækja, nr. 751/2003 og reglugerð nr. 414/2021 um skoðun ökutækja, við mat á skráningar- og skoðunarskyldu ökutækja samkvæmt málsgreininni.
Í 1. tölul. 1. mgr. er kveðið á um að gjaldskyldu bifhjóls. Með bifhjóli er átt við vélknúið ökutæki sem ekki telst bifreið, dráttarvél eða torfærutæki og er aðallega ætlað til farþega- eða farmflutninga, á tveimur hjólum, með eða án hliðarvagns, eða á þremur eða fleiri hjólum með sprengirými yfir 50 cm3 sé það búið brunahreyfli og hannað til hraðari aksturs en 45 km á klst. Sömu skilgreiningu á bifhjóli er að finna í 8. tölul. 1. mgr. 3. gr. umferðarlaga, nr. 77/2019.
Í 2. tölul. 1. mgr. er kveðið á um gjaldskyldu bifreiðar. Í a-lið kemur fram að með bifreið sé átt við vélknúið ökutæki sem aðallega er ætlað til farþega- eða farmflutninga, og eftir atvikum til að draga annað ökutæki, yfir 400 kg að eigin þyngd, án rafgeyma sé það rafknúið og hannað til hraðari aksturs en 30 km á klst. eða aka má svo hratt án verulegra breytinga. Í b-lið kemur fram að undir hugtakið falli jafnframt vélknúið ökutæki sem aðallega er ætlað til farþega- eða farmflutninga og/eða til að draga annað ökutæki, er búið beltum og eftir atvikum stýrimeiðum/stýrihjólum og er yfir 400 kg að eigin þyngd. Sömu skilgreiningu á bifreið er að finna í 9. tölul. 1. mgr. 3. gr. umferðarlaga, nr. 77/2019.
Í 3. tölul.1. mgr. kemur fram að dráttarvél skuli vera gjaldskyld samkvæmt frumvarpinu. Með dráttarvél er átt við vélknúið ökutæki á hjólum og/eða beltum sem aðallega er hannað til að draga annað ökutæki og draga, ýta, flytja og knýja vinnutæki. Sömu skilgreiningu á dráttarvél er að finna í 10. tölul. 1. mgr. 3. gr. umferðarlaga, nr. 77/2019. Dráttarvélar eru skráningarskyld ökutæki. Þá eru þær dráttarvélar skoðunarskyldar sem hannaðar eru til aksturs yfir 40 km á klst. og eru aðallega notaðar á opinberum vegum. Aftur á móti eru dráttarvélar sem hannaðar eru til aksturs 40 km/klst. eða minna, og dráttarvélar sem eru hannaðar til aksturs yfir 40 km/klst. og aðallega eru notaðar utan opinberra vega, undanþegnar skoðunarskyldu. Þær dráttarvélar sem falla hér undir eru því eingöngu þær dráttarvélar sem eru bæði skráningar- og skoðunarskyldar samkvæmt umferðarlögum, nr. 77/2019.
Í 4. tölul. 1. mgr. er kveðið á um gjaldskyldu eftirvagna. Með eftirvagni er átt við ökutæki sem hannað er til að vera dregið af öðru vélknúnu ökutæki og er meira en 3.500 kg að leyfðri heildarþyngd. Hér undir falla m.a. eftirvagnar sem aðallega eru ætlaðir til farþega- og vöruflutninga og eftirvagnar sem búnir eru áfestum vélum og tækjum. Þar sem gert er að skilyrði að gjaldskylda eftirvagna sé miðuð við leyfða heildarþyngd sem er 3.500 kg eða meira skulu léttari eftirvagnar ekki falla undir töluliðinn og falla þar með utan gjaldskyldusviðs kílómetragjalds.
Í 5. tölul. 1. mgr. kemur fram að létt bifhjól skuli vera gjaldskylt samkvæmt frumvarpinu. Hér undir falla þau léttu bifhjól sem skráð eru í flokki II í ökutækjaskrá samkvæmt umferðarlögum, nr. 77/2019, og eru þannig bæði skráningar- og skoðunarskyld. Með léttu bifhjóli er átt við vélknúið ökutæki á tveimur, þremur eða fjórum hjólum sem er hannað til hraðari aksturs en 25 km á klst., en þó ekki hraðari aksturs en 45 km á klst., og er með sprengirými sem er ekki yfir 50 cm3 sé það búið brunahreyfli eða með samfellt hámarksafl sem er ekki yfir 4 kW sé það búið rafhreyfli.
Í 2. mgr. er kveðið á um að þau ökutæki sem tilgreind eru í 1.–5. tölul. 1. mgr. skulu vera gjaldskyld ef ökutækið er skráð erlendis eða keypt nýtt og óskráð á Evrópska efnahagssvæðinu, í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum og er ætlað til tímabundinnar notkunar hér á landi, samkvæmt heimild tollyfirvalda. Hér er um að ræða ökutæki sem skráð eru erlendis með erlend skráningarmerki, eða ökutæki sem keypt hafa verið ný og óskráð á EES-svæðinu, í aðildarríki EFTA, eða í Færeyjum og hafa fengið heimild tollyfirvalda til tímabundinnar nýtingar hér á landi í allt að 12 mánuði út frá þeim kröfum tollalaga, nr. 88/2005, sem gilda um slík tímabundin not ökutækja hér á landi, sbr. 4. tölul. 1. mgr. 7. gr. þeirra laga.
Um 4. gr.
Í 1. tölul. er fjallað um undanþágu ökutækja sem ætluð eru fyrir starfsemi björgunarsveita, sem og viðurkenndra heildarsamtaka þeirra. Skilyrði undanþágunnar er að staðfesting landssamtaka björgunarsveita liggi fyrir um að viðkomandi tæki verði einungis notað í þágu björgunarsveita með því að auðkenna þau sem björgunartæki eða ökutæki sem einungis eru ætluð fyrir starfsemi björgunarsveita í ökutækjaskrá. Þá skal það skilyrði uppfyllt að björgunarsveit falli undir lög um björgunarsveitir og björgunarsveitarmenn, nr. 43/2003.
Í 2. tölul. kemur fram að ökutæki sem eru skráð með fyrstu skráningu 1. janúar 1965 eða fyrr skuli vera undanþegin gjaldskyldu kílómetragjalds ef umrætt ökutæki hefur aldrei verið með akstursmæli, ekki sé hægt að koma akstursmæli fyrir eða sýnt er fram á svo óyggjandi sé að ekki sé hægt að lagfæra akstursmæli ökutækis. Sú staða getur verið uppi að eldri ökutæki hafi ekki verið framleidd með akstursmæli eða að ógjörningur sé að koma akstursmæli fyrir í ökutæki eða lagfæra akstursmæli í eldra ökutæki, t.d. þar sem varahlutir eru ekki lengur til. Því er lagt til að ökutæki sem eru skráð með fyrstu skráningu 1. janúar 1965 eða fyrr skuli vera undanþegin frá gjaldskyldu kílómetragjalds í þeim tilvikum sem fjallað er um í töluliðnum.
Í 3. tölul. er fjallað um undanþágu ökutækja í eigu erlendra sendiráða eða erlendra sendiráðsmanna erlendra ríkja frá gjaldskyldu vegna notkunar hér á landi. Það skilyrði skal vera uppfyllt að ökutækið sé merkt með viðeigandi skráningarmerki eða auðkennt í ökutækjaskrá samkvæmt þeim kröfum sem Samgöngustofa gerir til skráningar og áletrunar slíkra ökutækja.
Í 4. tölul. kemur fram að ökutæki í eigu aðila sem eiga rétt á endurgreiðslu virðisaukaskatts samkvæmt lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, á grundvelli alþjóðasamninga eða tvíhliða samninga eða sérstakra laga þar um skuli vera undanþegnar gjaldskyldu kílómetragjalds. Hér undir falla til að mynda ökutæki í eigu erlends liðsafla og borgaralegra deilda hans, þ.m.t. Atlantshafsbandalagsins.
Um 5. gr.
Í 1. tölul. 1. mgr. er fjallað um undanþágu frá greiðsluskyldu vegna tímabundins útflutnings ökutækis. Mikilvægt er að skráning eigi sér stað á stöðu akstursmælis af hálfu gjaldskylds aðila eða faggiltrar skoðunarstofu við brottför ökutækis frá landinu og komu þess til landsins. Tollyfirvöldum er heimilt að staðreyna skráningu gjaldskylds aðila á skráningu á stöðu akstursmælis ökutækis. Tollyfirvöld skulu þó ávallt lesa af akstursmæli ökutækis við brottför þess og komu ef ökutæki er 10.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd og staðfesta rétta skráningu gjaldskylds aðila. Þá ber að tilgreina að um tímabundinn flutning úr landi sé að ræða á tilteknu ökutæki í eigu eða umráðum gjaldskylds aðila. Gjaldskyldur aðili skal einnig framvísa staðfestingu til sönnunar á tímabundnum útflutningi á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður, til að mynda brottfararspjöldum.
Í 2. tölul. 1. mgr. er fjallað um tímabundna skráningu ökutækis úr umferð í ökutækjaskrá, þ.e. með innlögn skráningarmerkja til varðveislu hjá skráningaraðila eða miða með áletruninni „notkun bönnuð“ sem límdur er yfir skoðunarmiða, sé ekki kostur að fjarlægja númeraplötur af ökutæki. Gjaldskyldur aðili skal skrá stöðu akstursmælis samhliða beiðni um skráningu ökutækis úr umferð. Ekki er heimilt að skrá ökutæki aftur í umferð nema búið sé að standa skil á gjaldföllnu kílómetragjaldi vegna þess ökutækis sem um ræðir hverju sinni, þ.e. því kílómetragjaldi sem komið er á gjalddaga, þ.m.t. bráðabirgðagreiðslu þess og vanskráningargjaldi ásamt dráttarvöxtum og innheimtukostnaði.
Í 3. tölul. 1. mgr. kemur fram að ekki skuli greiða kílómetragjald af gjaldskyldum ökutækjum, hvorki vegna bráðabirgðagreiðslu, álagningar né breytingum sem gerðar eru á bráðabirgðagreiðslu eða álagningu sem og leiðréttingu til hækkunar ef fjárhæðin er jöfn eða lægri en 100 kr. Fyrir liggur að tiltekinn kostnaður felst í stofnun krafna í heimabanka. Sá kostnaður getur í tilteknum tilvikum einnig verið hærri en undirliggjandi krafa hverju sinni. Þá liggur fyrir að ef ökutæki er lítið ekið verður álagning kílómetragjalds lág. Í slíkum tilvikum getur kostnaður vegna innheimtu kílómetragjaldsins verið mun hærri en ávinningur af innheimtu þess. Til aukins hagræðis bæði fyrir skattyfirvöld og gjaldskylda aðila er talið rétt að lögfesta ákvæði um undanþágu kílómetragjalds út frá tiltekinni viðmiðunarfjárhæð.
Í 2. mgr. er fjallað um skráningu á stöðu akstursmælis skv. 1. tölul. 1. mgr. vegna flutnings ökutækis úr landi og 2. tölul. 1. mgr. við skráningu ökutækis úr umferð. Þegar svo ber undir skal ríkisskattstjóri leggja kílómetragjald á gjaldskyldan aðila vegna þeirra liðnu greiðslutímabila sem ekki hefur verið lagt á sem og yfirstandandi greiðslutímabils frá upphafi þess fram að skráningu á stöðu akstursmælis.
Um 6. gr.
Í 2. mgr. er fjallað um gjaldþyngd og leyfða heildarþyngd ökutækis. Í 2. málsl. kemur fram að gjaldþyngd ökutækis sem er léttara en 10.000 kg skal vera sú heildarþyngd sem leyfð er við skráningu ökutækis. Samsvarandi skilgreiningu er að finna í 27. tölul. 1. mgr. 3. gr. umferðarlaga, nr. 77/2019. Í 3. málsl. kemur fram að gjaldþyngd ökutækis sem er 10.000 kg að leyfðri heildarþyngd eða meira skuli vera leyfð heildarþyngd þess, sbr. ákvæði reglugerðar um stærð og þyngd ökutækja, nr. 155/2007. Leyfð heildarþyngd þyngri ökutækja skal þannig endurspegla raunverulega heildarþyngd ökutækja á vegum landsins. Þá kemur fram í 4. málsl. að samanlögð gjaldþyngd samtengdra ökutækja skuli vera að hámarki 40.000 kg fyrir samtengt ökutæki til og með fimm ása og 49.000 kg fyrir samtengd ökutæki með sex ása eða fleiri.
Í 3. mgr. kemur fram að fjárhæð á hvern kílómetra vegna aksturs ökutækja sem falla undir 1. eða 5. tölul. 1. mgr. 3. gr. skuli vera fast gjald að fjárhæð 4 kr., á hvern kílómetra samkvæmt akstursmæli bifhjóls óháð þeim þyngdarviðmiðunum sem fram koma í 1. mgr. Hér undir falla bifhjól og létt bifhjól sem eru skráð í flokk II í ökutækjaskrá, en þau eru bæði skráningar- og skoðunarskyld samkvæmt umferðarlögum, nr. 77/2019. Víða í Evrópu þekkist það að innheimt séu lægri gjöld af bifhjólum en t.d. af fólksbifreiðum vegna aksturs á vegum, m.a. til að einfalda flokkun gjaldtöku slíkra léttari ökutækja og auka skilvirkni við innheimtu.
Í 4. mgr. kemur fram að fjárhæð daggjalds hjá ökutækjaleigum skv. 12. gr. skuli vera 1.340 kr. fyrir hvern hafinn útleigudag og skuli lagt á fjölda útleigudaga samkvæmt leigusamningi á greiðslutímabili, sbr. 1. mgr. 9. gr. Til staðfestingar á útleigudögum hjá ökutækjaleigu getur ríkisskattstjóri óskað eftir afriti af leigusamningi milli ökutækjaleigu og leigutaka.
Um 7. gr.
Samkvæmt 1. mgr. ber gjaldskyldum aðila, þ.e. eigandi eða eftir atvikum umráðamanni gjaldskylds ökutækis sem fellur undir 1. mgr. 3. gr., að skrá stöðu akstursmælis, sbr. 18. gr., að lágmarki einu sinni á hverju almanaksári. Með akstursmæli er átt við akstursmæli í mælaborði ökutækis, og jafnframt ökurita eða eftir atvikum nafmæli í eftirvögnum í tilviki þeirra þungu ökutækja sem falla undir 2. mgr. Nauðsynlegt er að hafa tímaviðmið um skráningu á stöðu akstursmælis einu sinni á hverju almanaksári svo að álagning og uppgjör vegna áætlunar og bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds á gjaldtímabili eigi sér stað að lágmarki einu sinni á ári. Skráning á stöðu akstursmælis skal því ávallt vera framkvæmd innan ársins. Slík skráning skal framkvæmd af gjaldskyldum aðila eða hjá faggiltri skoðunarstofu eða öðrum álestraraðila. Faggilt skoðunarstofa skal falla undir reglugerð nr. 414/2021, um skoðun ökutækja, og vera viðurkennd sem slík hjá Samgöngustofu. Skráning á stöðu akstursmælis skal ávallt fara fram við reglubundna skoðun ökutækis. Rafræn skráning, t.d. með skráningu í smáforriti eða á vefsetrinu Ísland.is í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda, er í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar að stafræn þjónustu skuli vera meginleið samskipta á milli hins opinbera, (ríkis og sveitarfélaga, almennings og fyrirtækja. Öllum gjaldskyldum aðilum er þannig heimilt að skrá stöðu akstursmælis á ökutæki á miðlægri þjónustugátt stjórnvalda. Þó skulu eigendur eða umráðamenn ökutækja sem eru 10.000 kg að leyfðri heildarþyngd eða þyngri jafnframt skrá stöðu akstursmælis einu sinni á hverju almanaksári hjá álestraraðila, þ.e. faggiltri skoðunarstofu ökutækja, tollyfirvöldum við inn- og útflutning eða Vegagerðinni, sbr. 2. mgr. Þá er farið fram á að þyngri ökutæki sem falla undir 2. mgr. og ökutækjaleigur skrái stöðu á akstursmæli gjaldskylds ökutækis sem fellur undir 1. mgr. 3. gr. í síðasta lagi sex mánuðum eftir síðustu skráningu á stöðu akstursmælis. Ekki er gerð krafa um að akstursmælir sé löggildur nema í þeim tilvikum þegar ökutæki fellur undir 2. mgr. og skylt er samkvæmt umferðarlögum að ökutæki sé búið löggildum akstursmæli (ökurita) eða þegar um er að ræða eftirvagn sem búinn er sérstökum akstursmæli (nafmæli), sbr. nánar 1. og 2. mgr. 18. gr.
Í 2. mgr. er kveðið á um að önnur skráningin á stöðu akstursmælis á þeim gjaldskyldu ökutækjum sem falla undir 1. mgr. 3. gr. og eru 10.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd eða 5.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd og eru skráð í ökutækjaskrá sem ökutæki til sérstakra nota eða eftirvagn sem dreginn er af dráttarvél skuli vera rafræn og framkvæmd af álestraraðila t.d. við árlega aðalskoðun ökutækis. Hér undir fellur álestur á akstursmæli ökutækis í mælaborði þess, eða eftir atvikum álestur á akstursmæli sem hlotið hefur löggildingu, þ.e. ökurita eða nafmæli sem settur er á hjólnaf ökutækis. Hér undir falla einnig ökutæki sem eru 5.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd og eru til sérstakra nota, þ.e. ökutæki með varanlegum áföstum búnaði til þeirra nota, t.d. kranabifreiðar og steypuhræribifreiðar, og eftirvagnar. Ef skylt er að búa ökutæki ökurita, skv. reglugerð nr. 605/2010, um aksturs- og hvíldartíma ökumanna, notkun ökurita og eftirlit, skal skrá stöðu aksturs samkvæmt ökurita og skal þá ökuritinn notaður sem akstursmælir. Talið er rétt að aukið eftirlit með skráningu á stöðu akstursmælis sé til staðar á þyngri ökutækjum vegna greiðslu kílómetragjalds.
Í 3. mgr. er mælt fyrir um þau tilvik sem skráning á stöðu akstursmælis skuli ávallt fara fram vegna breytinga á stöðu ökutækis út frá skráningu í ökutækjaskrá. Í 2. málsl. 1. tölul. kemur fram að þrátt fyrir 1. málsl. skuli skráning á stöðu akstursmælis ekki fara fram þegar um er að ræða innlögn skráningarmerkis af hálfu lögreglu sem skilað er til Samgöngustofu. Sú aðstaða að lögregla taki skráningarmerki af ökutæki getur t.d. átt sér stað þegar ökutæki veldur hættu fyrir umferðaröryggi, hefur verið skráð á fölskum forsendum eða er eigi fært til skoðunar þegar krafist er, sbr. 75. gr. umferðarlaga, nr. 77/2019. Þar sem lögregla er oftast ekki í aðstöðu til þess að lesa af akstursmæli ökutækis þegar skráningarmerki er tekið af tilteknu ökutæki og skilað til Samgöngustofu er lagt til að ekki þurfi að lesa af akstursmæli ökutækis í slíkum tilvikum. Í 3. tölul. er kveðið á um að þegar tilkynnt er um eigendaskipti á ökutæki eða breyting er gerð á umráðamanni skuli skráning á stöðu akstursmælis eiga sér stað. Sú regla á einnig við þegar eigendaskipti verða á ökutæki við nauðungarsölu.
Í 4. mgr. er kveðið á um heimild gjaldskylds aðila til að skrá nýja stöðu akstursmælis ökutækis í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda þegar 30 dagar eru liðnir frá síðustu skráningu gjaldskylds aðila. Talið er rétt að ákveðinn tími líði frá síðustu skráningu vegna þess umstangs og kostnaðar sem hlýst af skráningum, til að mynda vegna útsendingar greiðsluseðla. Þó skal gjaldskyldum aðila sem fellur undir 2. mgr., ökutækjaleigu og aðila sem fellur undir 1. tölul. 1. mgr. 5. gr. ávallt heimilt að skrá stöðu á akstursmæli ökutækis í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda. Breyting á skráningu gjaldskylds aðila á stöðu akstursmælis er þó ávallt heimiluð innan sama dags og skráning fór fram. Rétt er að gjaldskyldir aðilar skv. 1. mgr. hafi svigrúm til þess að leiðrétta rangfærslur í skráningu á þeim degi þegar skráning á sér stað. Þá er kveðið á um það að gjaldskyldir aðilar skv. 1. mgr. geti ávallt skráð stöðu akstursmælis hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja og aðilar skv. 2 mgr. geti jafnframt látið skrá stöðu akstursmælis hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja eða öðrum álestraraðilum, þ.e. tollyfirvöldum vegna inn- og útflutnings og eftir atvikum Vegagerðinni vegna þyngri ökutækja sem falla undir 2. mgr. Þó gildir sú regla að skráning á stöðu akstursmælis á síðasta degi mánaðar taki ekki gildi fyrr en næsta dag. Faggiltri skoðunarstofu, eða öðrum álestraraðila, er skylt að framkvæma skráninguna og skal skila henni til ökutækjaskrár Samgöngustofu svo fljótt sem auðið er. Skráning á stöðu akstursmælis á síðasta degi mánaðar tekur ekki gildi fyrr en næsta dag. Sem dæmi má nefna að skráning sem fer fram þann 31. desember tekur gildi 1. janúar árið eftir.
Í 5. mgr. segir að skráning á kílómetrastöðu akstursmælis skv. 1. eða 2. mgr. skuli vera grundvöllur að álagningu kílómetragjalds skv. 10. gr.
Í 6. mgr. er sett fram það skilyrði að gjaldskyldur aðili skv. 1. mgr. skuli skrá stöðu akstursmælis hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja ef engin skráning liggur fyrir á stöðu akstursmælis á almanaksárinu.
Í 7. mgr. er gert að skilyrði að þrátt fyrir 1.–6. mgr. skuli þeir aðilar sem hafa með höndum sölu bifreiða, ábyrgðar- og þjónustuskoðanir, eða viðgerðir í atvinnuskyni á þeim ökutækjum sem falla undir 1. mgr. 3. gr. láta lesa af og senda Samgöngustofu upplýsingar um stöðu akstursmælis á álestrardegi á því formi sem Samgöngustofa ákveður. Um er að ræða atvinnurekstraraðila sem hafa með höndum atvinnustarfsemi í formi bílasölu, ábyrgðar- og þjónustuskoðana eða viðgerða á slíkum bifreiðum. Talið er nauðsynlegt að slík skráning eigi sér stað til að tryggja áreiðanleika upplýsinga um stöðu akstursmælis eins og kostur er með það að markmiði að auðvelda eftirlit. Slík skráning skal til að mynda ávallt eiga sér stað þegar um er að ræða sölu nýrra eða notaðra ökutækja í atvinnuskyni, ábyrgðar- og þjónustuskoðun gjaldskyldra ökutækja hjá bílaumboðum og tjónaviðgerðir út frá skilmálum vátryggingafélaga. Skráningin skal eiga sér stað rafrænt á því formi sem Samgöngustofa ákveður. Þá skulu vátryggingafélög jafnframt senda Samgöngustofu upplýsingar um stöðu akstursmælis rafrænt þegar um er að ræða tjón á þeim ökutækjum sem falla undir málsgreinina, til að mynda í kjölfar skráningar á stöðu akstursmælis á tjónstilkynningar.
Í 8. mgr. er kveðið á um að staða akstursmælis skuli ávallt skráð samkvæmt þeirri mælieiningu sem fram kemur á akstursmæli. Mikill meirihluti ökutækja hér á landi er með akstursmæli sem mælir ekna vegalengd í kílómetrum. Þó mæla tiltekin ökutæki akstur í annarri mælieiningu, þá aðallega í mílum. Ef svo ber undir skal gjaldskyldur aðili eða álestraraðili, þ.m.t. faggilt skoðunarstofa ökutækja tilgreina í miðlægri þjónustugátt til Skattsins ef akstur er mældur samkvæmt annarri mælieiningu en í kílómetrum. Skatturinn skal þegar svo ber undir umreikna akstur ökutækis eins og akstur hefði verið mældur í kílómetrum. Upplýsingar um akstur ökutækis skulu vistaðar í ökutækjaskrá.
Í 9. mgr. er fjallað um heimild ríkisskattstjóra til að skrá stöðu akstursmælis samkvæmt beiðni gjaldskylds aðila vegna skráningarskekkju ef óviðráðanleg atvik eða aðrar gildar ástæður að mati hans standa í vegi fyrir skráningu á stöðu akstursmælis. Sú meginregla skal viðhöfð að gjaldskyldum aðila beri að skrá stöðu akstursmælis vegna skráningarskekkju hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja, eða eftir atvikum öðrum álestraraðilum. Þó er talið rétt að gjaldskyldum aðila sé heimilt að beina beiðni um skráningu á stöðu akstursmælis vegna skráningarskekkju í ákveðnum tilvikum til ríkisskattstjóra í stað faggiltrar skoðunarstofu ökutækja, eða annarra álestraraðila. Ríkisskattstjóri metur það í hverju tilviki fyrir sig hvort óviðráðanleg atvik eða aðrar gildar ástæður að mati ríkisskattstjóra leiði til þess að rétt sé að skrá stöðu akstursmælis samkvæmt ákvæðinu. Með óviðráðanlegum atvikum er fyrst og fremst átt við utanaðkomandi og óviðráðanleg atvik sem gjaldskyldur aðili ber ekki ábyrgð á, til að mynda náttúruhamfarir og styrjaldir (e. force majeure), þ.e. slík utanaðkomandi atvik sem aðili fær engu um ráðið. Sem dæmi um aðrar gildar ástæður sem leiða til skráningar ríkisskattstjóra á stöðu akstursmælis má nefna þá aðstöðu þegar einstaklingur hefur ekki aðgang að rafrænum skilríkjum og þarfnast aðstoðar hjá ríkisskattstjóra við skráningu á stöðu akstursmælis.
Fram kemur í 10. mgr. að lögreglu skuli ávallt vera heimilt að skrá stöðu á akstursmæli ökutækis, þ.m.t. ef ökumaður hefur verið stöðvaður við umferðareftirlit.
Þá er kveðið á um það í 11. mgr. að Samgöngustofa skuli hafa umsjón með rafrænni móttöku, varðveislu og miðlun gagna um skráningu á stöðu akstursmælis, þ.m.t. akstursstöðu samkvæmt ökurita, þar sem eðlilegt er að slíkar upplýsingar séu geymdar í ökutækjaskrá. Hlutverk Samgöngustofu er að meginstefnu til tæknilegt og lýtur að miðlun gagna um stöðu og skráningu akstursmælis samkvæmt lögunum, þ.m.t. til ríkisskattstjóra. Í því felst að Samgöngustofa skal tryggja eins vel og unnt er áreiðanleika þeirra gagna sem safnað er saman um skráningu á stöðu akstursmælis og miðlað er hverju sinni.
Um 8. gr.
Í 2. mgr. segir að við kaup gjaldskylds ökutækis eða ef eingöngu ein þekkt skráð staða á akstursmæli liggur fyrir skuli áætlun á hverju greiðslutímabili þó miðuð við tiltekinn kílómetrafjölda út frá fyrirframgefnum forsendum, þ.e. tilteknum akstri á dag margfaldað með fjölda daga á hverju greiðslutímabili, sbr. 9. gr. Umrædd regla er sett m.a. vegna kaupa á nýju eða notuðu ökutæki þegar skráð staða akstursmælis út frá akstri hjá kaupanda sem grundvöllur að akstri nýs eiganda eða umráðamanns að ökutæki liggur ekki fyrir. Í því ljósi er talið rétt að áætlunin sé í slíkum tilvikum miðuð við fyrirframákveðinn kílómetrafjölda sem tekur mið af því hvort um sé að ræða einstakling, fyrirtæki, ökutækjaleigu, rekstrarleyfishafa leigubifreiðar eða eiganda eða umráðamann bifhjóls eða létts bifhjóls.
Í 3. mgr. kemur fram að ef staða akstursmælis ökutækis er ekki skráð innan þeirra tímamarka sem fram koma í 1. og 2. mgr. 7. gr. skuli ríkisskattstjóri áætla akstur hjá gjaldskyldum aðila út frá fyrirliggjandi upplýsingum um akstur hans. Ef slíkar upplýsingar liggja ekki fyrir skal áætlunin þó að lágmarki miðuð við skilgreindan akstur á dag margfaldað með fjölda daga á hverju greiðslutímabili, þar sem tekið er mið af því hvort um sé að ræða einstaklinga, fyrirtæki, ökutækjaleigu, rekstrarleyfishafa leigubifreiðar eða eiganda eða umráðamann bifhjóls eða létts bifhjóls. Áætlun um meðalakstur skal þó ávallt vera svo rífleg að ekki sé hætt við að hann sé áætlaður minni en hann var í raun. Ólíkt því sem fram kemur í 1. og 2. mgr. er gjaldskyldum aðila ekki heimilt að gera breytingar á áætlun um meðalakstur skv. 3. mgr. og skal láta skrá stöðu akstursmælis hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja ef ökutæki er minna en 10.000 kg að leyfðri heildarþyngd eða eftir atvikum faggiltri skoðunarstofu ökutækja og öðrum álestraraðilum ef ökutæki er 10.000 kg að leyfðri heildarþyngd eða þyngra.
Í 4. mgr. kemur fram að áætlaður akstur á greiðslutímabili skuli vera forsenda útreiknings á bráðabirgðagreiðslu skv. 9. gr. Áætlun skv. 1. málsl. skal nýtt sem forsenda fyrir bráðabirgðagreiðslu þar til breyting verður á forsendum áætlunar. Slík breyting getur t.d. orðið við skráningu gjaldskylds aðila, faggiltrar skoðunarstofu ökutækja eða annars álestraraðila á stöðu akstursmælis.
Um 9. gr.
Í 2. mgr. er fjallað um bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds. Fram kemur að gjaldskyldum aðila skv. 1.–3. mgr. 2. gr. skuli gert að greiða bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds upp í álagningu þess skv. 10. gr., miðað við áætlun um þann meðalakstur sem fundinn er út skv. 8. gr. Fjárhæðin skal reiknuð út frá meðalakstri ökutækis á dag að teknu tilliti til þeirra fjárhæða sem fram koma í 1. og 3. mgr. 6. gr. Bráðabirgðagreiðsla kílómetragjalds skal innheimt mánaðarlega fram að álagningu þess. Ekki er um að ræða tvö aðskilin gjöld heldur skal litið á bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds og álagningu kílómetragjalds sem eitt og sama gjaldið í fjárhagskerfi ríkissjóðs. Bráðabirgðagreiðsla kílómetragjalds felur þannig í sér greiðslu upp í endanlegt kílómetragjald gjaldskylds ökutækis sem lagt er á gjaldskyldan aðila skv. 10.
Í 3. mgr. er mælt fyrir um að ríkisskattstjóra skuli ávallt vera heimilt að lækka bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds hjá gjaldskyldum aðila fyrir álagningu ef í ljós kemur við skoðun ríkisskattstjóra að bráðabirgðagreiðslan hafi augljóslega byggst á röngum forsendum og ákvörðuð bráðabirgðagreiðsla kílómetragjalds sem er önnur en sú greiðsla sem ætla mætti að rétt væri. Um er að ræða ívilnandi breytingu fyrir gjaldskyldan aðila þar sem heimild ríkisskattstjóra er bundin við augljósar rangfærslur sem áhrif hafa á fjárhæð bráðabirgðagreiðslu til hækkunar.
Um 10. gr.
Í 2. mgr. kemur fram að ríkisskattstjóri leggi kílómetragjald á þegar skráning á stöðu akstursmælis, þ.m.t. á stöðu ökurita eða nafmælis, er framkvæmd annaðhvort af gjaldskylda aðilanum sjálfum eða eftir atvikum álestraraðila, þ.m.t. faggiltri skoðunarstofu ökutækja. Samkvæmt ákvæðinu leggur ríkisskattstjóri á kílómetragjald vegna þeirra liðnu gjaldtímabila sem gjald hefur ekki verið lagt á. Hafi álestur t.d. farið fram 5. mars verður það til þess að ríkisskattstjóri leggur á gjaldtímabilin febrúar og fyrr sem ekki hefur verið lagt á þá þegar. Þeir dagar sem eru frá 1. til og með 5. mars eru gerðir upp við næstu álagningu. Skráning á stöðu akstursmælis skv. 7. og 10. mgr. 7. gr. leiðir ekki til álagningar kílómetragjalds, enda er skráning eingöngu í eftirlitsskyni.
Í 3. mgr. er kveðið á um hvernig stofn kílómetragjalds er ákvarðaður. Stofn kílómetragjalds við álagningu þess er reiknaður út frá meðalakstri á dag margfaldað með fjölda daga á greiðslutímabili (almanaksmánuði) eða hlutum af greiðslutímabili. Meginreglan er sú að meðalakstur er fundinn út frá tveimur síðustu skráningum á stöðu akstursmælis viðkomandi ökutækis, á meðan það er í eigu eða umráðum gjaldskylds aðila. Þannig getur meðalakstur verið mismunandi á milli fyrri og seinni hluta greiðslutímabils í þeim almanaksmánuði þegar skráning á stöðu akstursmælis á sér stað. Sjá nánari skýringar í kafla 3.5.
Í 4. mgr. er mælt fyrir um að á stofn skv. 3. mgr. skuli reikna kílómetragjald skv. 6. gr. Þá skuli bráðabirgðagreiðsla kílómetragjalds skv. 9. gr. sem skilað hefur verið í ríkissjóð vegna tiltekins ökutækis koma til frádráttar kílómetragjaldi sem lagt hefur verið á við álagningu gjaldsins.
Í 5. mgr. segir að álagning kílómetragjalds skuli tilheyra því greiðslutímabili sem næst er á undan síðustu skráningu á stöðu akstursmælis. Við álagningu skal þannig gera upp í einu lagi öll þau greiðslutímabil bráðabirgðagreiðslu sem næst eru undan síðustu skráningu á stöðu akstursmælis. Hækkun eða eftir atvikum lækkun kílómetragjalds skal því bókfærast á því tímabili þegar álagning fer fram, þ.e. á gjalddaga álagningar að teknu tilliti til þessa.
Fram kemur í 6. mgr. að tilkynna skuli um niðurstöðu álagningar í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda.
Um 11. gr.
Í 1. mgr. er lagt til að gjaldskyldur aðili sem fellur undir 4. mgr. 2. gr. og fær þannig heimild tollyfirvalda til að nota ökutæki tímabundið hér á landi í allt að 12 mánuði skuli greiða kílómetragjald samkvæmt föstu akstursgjaldi eða eftir atvikum kílómetragjaldi samkvæmt skráningu á akstursmæli af ökutæki sem skráð er erlendis eða keypt nýtt og óskráð á Evrópska efnahagssvæðinu, í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópa eða Færeyjum og heimilt er að nýta tímabundið á Íslandi, sbr. 2. mgr. 3. gr. Þá er lagt til að gjaldskyldur aðili samkvæmt ákvæðinu skuli ávallt skrá stöðu akstursmælis ökutækis á komudegi þess til landsins og senda tollyfirvöldum stöðu akstursmælis á því formi sem þau ákveða. Slík skráning getur t.d. farið fram samhliða skilum innflytjanda ökutækis á yfirlýsingu um tímabundinn innflutning ökutækis með erlend skráningarmerki (E9).
Í 2. mgr. eru fjárhæðir akstursgjalds skv. 1. mgr. tilgreindar vegna ökutækja sem eru léttari en 10.000 kg að leyfðri heildarþyngd. Lagt er til að fast akstursgjald verði lagt á í sjö gjaldbilum og taki mið af leyfðri heildarþyngd ökutækis og þeim tíma sem það er hér á landi. Lagt er til að akstursgjaldið verði stighækkandi með aukinni þyngd ökutækis og verði á bilinu 13.400–44.485 kr. þegar um er að ræða bifreiðar, dráttarvélar og eftirvagna. Í hverjum gjaldflokki skal greiða akstursgjald eftir því hvort ökutæki er 10 daga eða skemur, í 11–20 daga, eða í tuttugu og einn til þrjátíu daga hér á landi. Ef ökutæki er 10 daga eða skemur hér á landi er viðmið fasts akstursgjalds 200 km akstur á tímabili samkvæmt þeim fjárhæðum sem fram koma í 1. mgr. 6. gr. Gert er ráð fyrir minni akstri eftir það og miðað við 100 km akstur á næsta tímabili og 50 km akstri eftir það upp að 30 dögum. Ef um er að ræða bifhjól eða létt bifhjól, skal greiða fast akstursgjald samkvæmt 2. málsl. Gjaldskyldur aðili skal ávallt gera upp fast akstursgjald fyrir eða við komu ökutækis til landsins á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður.
Í 3. mgr. kemur fram að ef ökutæki er lengur en 30 daga hér á landi í hvert sinn skuli gjaldskyldur aðili sem fengið hefur heimild tollyfirvalda til tímabundinnar notkunar ökutækis hér á landi greiða kílómetragjald út frá skráningu hans á stöðu akstursmælis á ökutæki við komu til landsins og við brottför frá landinu. Gjaldskyldur aðili skal gera upp kílómetragjald sem lagt hefur verið á við brottför ökutækis frá landinu á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Ef innheimtu á föstu akstursgjaldi vegna ökutækis hefur verið skilað í ríkissjóð skal það koma til frádráttar gjaldinu. Kílómetragjald samkvæmt ákvæðinu skal þó aldrei ákvarðað lægra en sem nemur föstu akstursgjaldi miðað við að akstur hafi staðið yfir í 10 daga eða skemur skv. 2. mgr.
Í 4. mgr. segir að hafi skráning gjaldskylds aðila sem fellur undir 1. mgr. ákvæðisins á stöðu akstursmælis ekki farið fram við upphaf tímabundinnar notkunar ökutækis skuli gjaldskyldur aðili greiða akstursgjald miðað við hvert hafið 10 daga tímabil ef ökutæki er 30 daga eða skemur hér á landi. Ef ökutæki er lengur en 30 daga hér á landi skal greiðsla miðuð við fast akstursgjald skv. 1. málsl. og 300 kr. fyrir hvern hafinn dag eftir það. Nauðsynlegt er að skráning á stöðu akstursmælis fari fram við upphaf tímabundinna nota ökutækis hér á landi til þess að tryggja álagningu kílómetragjalds, t.d. ef að ökutæki er lengur en 30 daga hér á landi. Sem dæmi má nefna að ef ökutæki er 60 daga hér á landi og skráning á stöðu akstursmælis hefur ekki átt sér stað, skal gjaldskyldur aðili greiða fast akstursgjald út frá þyngdarviðmiðum 2. mgr. miðað við að ökutæki hafi verið 21–30 daga hér á landi. Jafnframt skal gjaldskyldur aðili greiða 300 kr. í kílómetragjald á dag fyrir hvern hafinn dag eftir þann tíma.
Í 5. mgr. er fjallað um gjaldskyldu ökutækja sem eru 10.000 kg eða meira að leyfðri heildarþyngd. Þegar svo ber undir skal gjaldskyldur aðili skv. 1. mgr. greiða kílómetragjald út frá skráningu á stöðu akstursmælis við upphaf og lok tímabundinnar notkunar ökutækis skv. þeim fjárhæðum og þyngdarviðmiðum sem fram koma í 1. mgr. 6. gr. Gjaldskyldur aðili skal gera upp kílómetragjald sem lagt hefur verið á við lok tímabundinnar notkunar þess hér á landi á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Tollyfirvöld skulu við lok tímabundinnar notkunar ökutækis lesa af akstursmæli þess og ákvarða kílómetragjald í samræmi við ekinn kílómetrafjölda.
Í 6. mgr. kemur fram að heimilt sé að skrá akstursmæli ökutækis sem dregur eftirvagn, fyrir bæði ökutækinu og eftirvagninum. Þegar svo ber undir skal líta til akstursmælis ökutækis við ákvörðun á akstri annars vegar ökutækis og hins vegar við ákvörðun á akstri eftirvagns. Með akstursmælinum er þá ákvarðaður akstur ökutækis og eftirvagns og er þá ekki skylt að setja akstursmæli í eftirvagninn, sbr. 2. mgr. 18. gr.
Fram kemur í 7. mgr. að ákvörðun tollyfirvalda um álagningu á föstu akstursgjaldi og kílómetragjaldi sæti kæru til ríkisskattstjóra. Úrskurður ríkisskattstjóra um kæru skal vera endanlegur úrskurður á stjórnsýslustigi.
Í 8. mgr. er fjallað um upplýsingaskil til ríkisskattstjóra. Fram kemur að farmflytjandi skuli skila upplýsingum um þau ökutæki sem falla undir ákvæðið til tollyfirvalda. Hér undir falla m.a. upplýsingar um komu ökutækja til landsins, þ.m.t. bókunarupplýsingar í tengslum við tímabundinn innflutning ökutækja til landsins. Þeim upplýsingum sem skila ber samkvæmt ákvæðinu, skal skilað á því formi sem að ríkisskattstjóri ákveður.
Um 12. gr.
Þau skilyrði sem þurfa að vera fyrir hendi til þess að framangreind heimild fáist eru talin upp í fjórum stafliðum. Meginskilyrði fyrir slíkri heimild, sbr. a-lið er að ökutæki sé í eigu eða umráðum ökutækjaleigu sem hefur starfsleyfi til rekstrar ökutækjaleigu skv. 3. gr. laga um leigu skráningarskyldra ökutækja, nr. 65/2015, og uppfyllir að öðru leyti skilyrði frumvarpsins.
Í b-lið er kveðið á um að leyfð heildarþyngd ökutækis sé 3.500 kg eða minna. Undir heimildina falla því m.a. fólksbifreiðar í flokki (M1) og sendibifreiðar í flokki (N1) sem eru 3.500 kg eða minna að leyfðri heildarþyngd.
Í c-lið er kveðið á um afmörkun á leigutíma ökutækis. Undir ákvæðið fellur eingöngu leiga sem afmörkuð er til 30 daga eða skemmri tíma. Markmið ákvæðisins er að einfalda leiguferlið fyrir ökutækjaleigur þegar leiga stendur samfellt yfir í skamman tíma. Undir heimildina fellur því ekki leiga sem ætlað er að standa yfir í lengri tíma en 30 daga samfellt.
Í d-lið er finna ákvæði til að fyrirbyggja misnotkun milli tengdra aðila á heimildinni til skila á sérstöku daggjaldi. Þar kemur fram að ökutækjaleiga og leigutaki ökutækis skulu ekki vera tengdir aðilar, sbr. 4. mgr. 57. gr. tekjuskattslaga, nr. 90/2003, og leigutaki, maki hans, barn eða nákomnir ættingjar hafi ekki ráðandi stöðu í ökutækjaleigu vegna eigna- eða stjórnunaraðildar, sbr. 4. mgr. 58. gr. tekjuskattslaga, nr. 90/2003.
Í 2. mgr. segir að ökutækjaleiga skuli skrá hjá ríkisskattstjóra þau ökutæki sem óskað er að daggjald verði greitt af sem og breytingar þar á. Við breytingu á skráningu ökutækis, t.d. ef ökutækjaleiga ákveður að breyta skráningu ökutækis frá hefðbundnum álestri akstursmælis yfir í daggjald, skal ávallt skrá stöðu akstursmælis. Skráning skal fara fram á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Tekið er fram að upplýsingar skuli berast ríkisskattstjóra eigi síðar en sjö virkum dögum fyrir gjalddaga bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds, sbr. 1. mgr. 13. gr. Nauðsynlegt er að ríkisskattstjóri fái upplýsingar í tæka tíð fyrir gjalddaga bráðabirgðagreiðslu til þess að getað skráð upplýsingar um þau ökutæki sem greiða ber daggjald af. Þá kemur fram það skilyrði að lágmarkstímabil daggjalds vegna hvers og eins ökutækis skuli vera þrír almanaksmánuðir, þ.e. þrjú greiðslutímabil. Slíkur lágmarkstími skráningar er nauðsynlegur til þess að stuðla að aukinni skilvirkni í skráningum og minnka fyrirhöfn og kostnað við skráningar ökutækja hjá ríkisskattstjóra.
Í 3. mgr. kemur fram að ökutækjaleiga skuli skila ríkisskattstjóra skýrslu vegna daggjalds á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Skýrslu skuli skilað eigi síðar en á fimmtánda degi næsta mánaðar eftir lok greiðslutímabils. Þar skuli greint frá fjölda selda útleigudaga á greiðslutímabili. Ef ökutækjaleiga skilar ekki skýrslu vegna daggjalds innan tímamarka skal við álagningu miðað við að ökutæki hafi verið samfellt í útleigu á greiðslutímabili.
Í 4. mgr. kemur fram að álagt daggjald samkvæmt ákvæðinu skuli teljast endanleg álagning kílómetragjalds vegna tiltekins ökutækis. Ekki er greidd bráðabirgðagreiðsla upp í álagningu daggjalds og ekin vegalengd er ekki lögð til grundvallar álagningu gjaldsins.
Um 13. gr.
Í 1. mgr. er fjallað um gjalddaga og eindaga bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds, sbr. 9. gr. Fram kemur að gjalddagi bráðabirgðagreiðslu kílómetragjalds sé fyrsti dagur næsta mánaðar eftir lok greiðslutímabils og eindagi 14 dögum síðar. Til nánari skýringar má nefna að vegna greiðslutímabils fyrir janúarmánuð skal gjalddagi bráðabirgðagreiðslu vera 1. febrúar og eindagi 14 dögum síðar.
Fram kemur í 2. mgr. að gjalddagi álagningar sé fyrsti dagur annars mánaðar eftir lok síðasta greiðslutímabils álagningar kílómetragjalds og eindagi 14 dögum síðar. Sem dæmi má nefna að ef síðasta greiðslutímabil sem lagt er á er febrúar, svo sem á við ef skráning á stöðu akstursmælis fer fram í marsmánuði, er gjalddagi 1. apríl. Í greininni kemur fram að eindagi skuli vera 14 dögum eftir gjalddaga. Þá segir að við eigendaskipti eða breytta skráningu umráðamanns skv. 16 gr., tímabundinn flutning úr landi skv. 1. tölul. 1. mgr. 5. gr., þegar skráningarmerki eru sett í varðveislu skráningaraðila skv. 2. tölul. 1. mgr. 5. gr. og afskráningu ökutækis skv. 17 gr. er, þrátt fyrir 1. málsl., gjalddagi álagningar fyrsti dagur næsta mánaðar og eindagi 14 dögum síðar.
Fjallað er um gjalddaga og eindaga kílómetragjalds í formi daggjalds hjá ökutækjaleigum í 3. mgr. Þar kemur fram að gjalddagi daggjalds sé fyrsti dagur annars mánaðar eftir lok greiðslutímabils, sbr. 1. mgr. 9. gr., og eindagi 14 dögum síðar. Sem dæmi má nefna að vegna daggjalds fyrir janúar mánuð skal gjalddagi vera 1. mars og eindagi 14 dögum síðar.
Samkvæmt 4. mgr. skal lögregla, eftir kröfu ríkisskattstjóra sem hefur með höndum innheimtu kílómetragjalds, sbr. 1. mgr. 10. gr., taka af ökutæki skráningarmerki til geymslu ef gjöld skv. 1.–3. mgr. eru ekki greidd á eindaga. Lögregla skal ekki afhenda þau aftur fyrr en færðar hafa verið sönnur á greiðslu gjaldsins. Mikilvægt er að beitt sé meðalhófi og að slík aðgerð fari ekki fram fyrr en sýnt er fram á að ítrekaðar innheimtutilraunir hafa ekki skilað árangri.
Í 5. mgr. kemur fram að beri eindaga upp á helgidag eða almennan frídag skuli eindagi færast yfir á næsta virka dag á eftir. Þá kemur fram að ef gjaldskyldur aðili hefur ekki greitt á eindaga skuli hann greiða ríkissjóði dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, af þeirri fjárhæð sem gjaldfallin er frá gjalddaga.
Um 14. gr.
Um 15. gr.
Um 16. gr.
Í 3. mgr. er kveðið á um að ef tilkynning á eigendaskiptum eða breyting á umráðamanni hafi orðið á gjaldskyldu ökutæki án þess að tilkynning um skráningu hjá Samgöngustofu hafi átt sér stað skuli miða uppgjör við stöðu akstursmælis við eigendaskipti eða breytingu á umráðamanni. Ef sú staða liggur ekki fyrir skuli reikna meðalakstur á dag miðað við síðustu þekktu stöðu akstursmælis fyrir eigenda- eða umráðaskipti og fyrsta álestur eftir eigenda- eða umráðaskipti og leggja á kílómetragjald í samræmi við eignarhalds- eða umráðatíma hvors aðila fyrir sig. Taki kílómetragjald ekki mið af akstri samkvæmt skráningu á stöðu akstursmælis skal álagning hjá seljanda ákvarðast eftir atvikum skv. 11. eða 12. gr.
Þá segir í 4. mgr. að óheimilt sé að skrá eigendaskipti eða breytingu á umráðamanni ökutækis nema kílómetragjald seljanda vegna ökutækisins, þ.m.t. bráðabirgðagreiðsla þess, og eftir atvikum vanskráningargjald hafi áður verið greitt. Tilgangurinn er fyrst og fremst að tryggja innheimtu kílómetragjalds á gjaldföllnu kílómetragjaldi seljanda vegna þess tiltekna ökutækis sem selt er hverju sinni. Ef óskað er eftir skráningu á eigendaskiptum eða breyttri skráningu umráðamanns að ökutæki og fyrir liggur, út frá upplýsingum frá gjaldskyldum aðila eða upplýsingum um vanskil hjá gjaldskyldum aðila sem innheimtumenn ríkissjóðs hafa miðlað til Samgöngustofu, að kílómetragjald eða eftir atvikum vanskráningargjald er gjaldfallið, skal Samgöngustofa hafna skráningu.
Um 17. gr.
Í 2. mgr. er mælt fyrir um að ef ekki er hægt að lesa af akstursmæli, t.d. vegna bilunar eða af öðrum ástæðum, svo sem ef ökutæki er týnt eða ónýtt, skuli við útreikning á kílómetragjaldi taka mið af síðustu fyrirliggjandi upplýsingum um akstur gjaldskylds aðila en annars skuli miða álagningu við hlutfallslegan akstur samkvæmt viðmiði skv. 2. mgr. 8. gr. frumvarpsins.
Um 18. gr.
Í 2. mgr. segir að heimilt sé að skrá akstursmæli ökutækis sem að dregur eftirvagn, fyrir bæði ökutækinu og eftirvagninum. Í slíkum tilvikum ákvarðar akstursmælirinn akstur ökutækisins og eftirvagnsins og er þá ekki skylt að setja akstursmæli í eftirvagninn (nafmæli). Ef sérstaklega stendur á getur ríkisskattstjóri veitt undanþágu frá því að akstursmælisskylt ökutæki sé útbúið akstursmæli, enda fari ákvörðun kílómetragjalds fram á annan jafntryggan hátt.
Í 3. mgr. kemur fram að það sé á ábyrgð eiganda eða umráðamanns ökutækis að akstursmælir ökutækis telji rétt. Ef fyrir liggur að talning akstursmælis, þ.m.t. ökurita eða nafmælis, er röng eða engin skal ákvörðun um bráðabirgðagreiðslu og álagningu, þ.m.t. álagningu kílómetragjalds vegna óuppgerðra greiðslutímabila, taka mið af fyrri skráningu álestraraðila, þ.m.t. faggiltrar skoðunarstofu ökutækja á akstri ökutækis gjaldskylds aðila. Ef slíkar upplýsingar liggja ekki fyrir skal akstur ákvarðaður í samræmi við þær forsendur um akstur á greiðslutímabili sem fram koma í 2. mgr. 8. gr.
Í 4. mgr. er fjallað um tilkynningarskyldu gjaldskylds aðila vegna bilaðra akstursmæla, þ.m.t. ökurita og nafmæla. Gjaldskyldur aðili skal tilkynna um slíkt svo fljótt sem verða má í miðlæga gátt stjórnvalda. Þá skal gjaldskyldur aðili fara með mæli á viðurkennt verkstæði, þ.e. verkstæði sem hlotið hafa viðurkenningu hjá Samgöngustofu, til viðgerðar innan 15 virkra daga frá því bilun í mæli kom fram. Lesa skal af akstursmæli áður en hann er tekinn úr ökutæki og annar settur í stað hins bilaða. Tilkynna skal um slík skipti í miðlægri gátt stjórnvalda sem og ef nýr akstursmælir er settur í ökutæki og um lok viðgerðar og skipti á akstursmæli. Tilkynning skal bæði eiga sér stað þegar nýr akstursmælir er settur í ökutæki í upphafi og þegar hann er endurnýjaður, t.d. vegna viðgerðar. Skrá skal stöðu nýs akstursmælis sem skal þá vera grundvöllur bráðabirgðagreiðslu og álagningar kílómetragjalds viðkomandi ökutækis eftir ísetningu.
Í 5. mgr. er kveðið á um þá skyldu faggiltra skoðunarstofa ökutækja að skoða virkni akstursmælis við skráningu á stöðu hans sem og eftir atvikum við reglubundna skoðun ökutækis. Ef í ljós kemur við skoðun faggiltrar skoðunarstofu ökutækja að akstursmælir telur ekki rétt skal skoðunarstofa upplýsa eiganda um það og skrá athugasemd í ferilskrá. Ef faggilt skoðunarstofa ökutækja verður þess áskynja við álestur á akstursmæli að augljóslega hafi verið átt við mælinn, til að stytta skráða vegalengd ökutækis eða gefa rangar upplýsingar um hana, eða ef grunur er uppi um sviksamlegt athæfi hjá eiganda eða umráðamanni gjaldskylds ökutækis, t.d. fölsun á stöðu akstursmælis, skal skoðunarstofa umsvifalaust tilkynna um slíkt til ríkisskattstjóra án ástæðulauss dráttar.
Í 6. mgr. kemur fram að heimilt sé að kveða nánar á um tegundir og útbúnað löggiltra akstursmæla í þeim þungu ökutækjum sem falla undir 2. mgr. 7. gr. og skulu hafa löggilda akstursmæla. Fram kemur að ef skylt er að búa ökutæki ökurita til eftirlits með aksturs- og hvíldartíma ökumanna samkvæmt X. kafla umferðarlaga, nr. 77/2019, þar sem fjallað er um aksturs- og hvíldartíma ökumanna þungra ökutækja í farþega- og farmflutningum í atvinnuskyni skuli ökuritinn notaður sem akstursmælir og er þá ökumanni skylt að hafa skráningarblað, skífu eða kort í ökuritanum.
Um 19. gr.
Um 20. gr.
Um 21. gr.
Um 22. gr.
Um 23. gr.
Um 24. gr.
Um 25. gr.
Um 26. gr.
Um 27. gr.
Um 28. gr.
Í 1. mgr. kemur fram að lögin öðlist gildi 1. júlí 2025.
Fram kemur í 1. tölul. 2. mgr. að við gildistöku laganna, verði frumvarpið samþykkt, skuli lög um olíugjald og kílómetragjald, nr. 87/2004, falla brott. Ákvæði þeirra laga skulu þó gilda um olíu- og kílómetragjald sem gjaldfallið er eða greiða á til og með 1. júlí 2025. Af því leiðir að ef olíu- eða kílómetragjald er gjaldfallið en ógreitt við gildistöku skulu ákvæði laga nr. 87/2004 gilda vegna þeirra gjalda.
Í 2. tölul. 2. mgr. er mælt fyrir um að lög um kílómetragjald vegna notkunar hreinorku- og tengiltvinnbifreiða, nr. 101/2023, skuli falla brott við gildistöku laganna, verði frumvarpið samþykkt. Þó skulu lagaákvæðin gilda um kílómetragjald sem gjaldfallið er eða greiða á til og með 1. júlí 2025.
Í 3. mgr. er kveðið á um að ákvæði til bráðabirgða I–IV skuli öðlast þegar gildi.
Í 4. mgr. er kveðið á um að þrátt fyrir b-lið 1. tölul. 29. gr., þar sem fjallað er um brottfall III. kafla laga um vörugjald af ökutækjum og eldsneyti, nr. 29/1993, skuli ákvæði kaflans þó gilda um það vörugjald af eldsneyti sem er gjaldfallið eða greiða á til og með 1. júlí 2025.
Um 29. gr.
Í 2. tölul. eru lagðar til breytingar á lögum um umhverfis- og auðlindaskatta, nr. 129/2009.
Í a-lið eru lagðar til breytingar á fjárhæðum kolefnisgjalds þar sem lagt er til að þær fjárhæðir kolefnisgjalds sem tilgreindar eru í 2. mgr. 1. gr. laganna verði hækkaðar. Um frekari skýringar vísast til umfjöllunar í kafla 3.14.
Í b-lið er lagt til að nýju ákvæði verði bætt við lögin þar sem kveðið verði á um að endurgreiða skuli skipafélagi fjárhæð sem sannanlega hefur verið greidd vegna kaupa á losunarheimild skips í sjóflutningum milli hafna hér á landi samkvæmt lögum um viðskiptakerfi Evrópusambandsins (ESB) með losunarheimildir, nr. 96/2023, vegna losunar frá og með 1. júlí 2025 að þeim skilyrðum uppfylltum sem fram koma í a–c-lið 1. mgr. Fyrir liggur að kolefnisgjald er lagt á aðföng í formi kolefnis en í viðskiptakerfi ESB er lagt gjald á útblástur gróðurhúsalofttegunda vegna sama kolefnis. Markmið endurgreiðslunnar er að koma til móts við þau skipafélög sem þurfa að greiða kolefnisgjald af keyptu eldsneyti í sjóflutningum milli hafna hér á landi (strandflutningar) og einnig að greiða losunarheimildir af sömu sjóflutningum, sbr. lög um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir, nr. 96/2023. Í ákvæðinu er þannig lagt til að skipafélag geti fengið endurgreiðslu hjá ríkisskattstjóra vegna kaupa á losunarheimildum sem nemur að hámarki þeirri fjárhæð sem umrætt skipafélag hefur greitt í kolefnisgjald vegna sjóflutninga skips milli hafna hér á landi. Heimildin verður fyrst virk á árinu 2026 vegna losunar á árinu 2025 þar sem skipafélög skulu standa skil á losunarheimildum fyrir 70% losunar á árinu 2025, í síðasta lagi 30. september árið 2026, sbr. 2. mgr. 12. gr. og bráðabirgðaákvæði V laga nr. 96/2023. Sem dæmi má nefna að ef greiðsla skipafélags vegna kaupa á losunarheimildum að fjárhæð 1.000.000 kr. fer fram 30. september árið 2026 vegna losunar frá 1. júlí 2025, og greitt kolefnisgjald vegna keyptra lítra af sama magni eldsneytis vegna sjóflutninganna nemur einnig 1.000.000 kr., skal ríkisskattstjóri endurgreiða skipafélaginu þá fjárhæð. Hámark endurgreiðslu skal hins vegar ávallt miðað við greiðslu kolefnisgjalds vegna sama magns eldsneytis. Til nánari skýringar má nefna að ef greiðsla skipafélags vegna kaupa á losunarheimildum nemur 1.000.000 kr., en greitt kolefnisgjald af sama magni eldsneytis vegna sjóflutninganna nemur 800.000 kr., skal endurgreiðslan að hámarki vera 800.000 kr.
Um ákvæði til bráðabirgða I.
Í ákvæði til bráðabirgða I er kveðið á um að þrátt fyrir 7. gr. skuli rafræn skráning á stöðu akstursmælis gjaldskylds ökutækis sem fellur undir 1. mgr. 3. gr. eiga sér stað fyrir 20. júlí, eða í síðasta lagi þann dag, hvort heldur skráningin er framkvæmd af gjaldskyldum aðila eða hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja. Ekki er þó gerð krafa um skráningu samkvæmt ákvæðinu ef skráning gjaldskylds eiganda eða umráðamanns á stöðu akstursmælis vegna greiðslu kílómetragjalds hefur áður farið fram á árinu hjá gjaldskyldum aðila, þ.e. sama eiganda og umráðamanni, þ.m.t. á grundvelli laga um kílómetragjald vegna notkunar hreinorku- og tengiltvinnbifreiða, nr. 101/2023. Ef skráning á stöðu akstursmælis hefur ekki farið fram þann 20. júlí eða fyrr kallar ríkisskattstjóri eftir skráningu. Ef skráning liggur ekki fyrir 1. október 2025 eru þær skyldur lagðar á gjaldskyldan aðila að mæta á faggilta skoðunarstofu ökutækja og láta skrá stöðu akstursmælis. Við sama tímamark fellur á vanskráningargjald. Vanskráningargjaldið skal þó fellt niður ef aðili mætir í skráningu hjá faggiltri skoðunarstofu ökutækja innan 20 daga. Þá má fella niður vanskráningargjald hafi óviðráðanleg atvik staðið í vegi fyrir skráningu á stöðu akstursmælis eða ef gjaldskyldur aðili færir að mati ríkisskattstjóra gildar ástæður fyrir því að skráning hafi ekki átt sér stað. Með óviðráðanlegum atvikum er, líkt og fram kemur í skýringum við 7. gr., fyrst og fremst átt við utanaðkomandi og óviðráðanleg atvik sem gjaldskyldur aðili ber ekki ábyrgð á, til að mynda náttúruhamfarir og styrjaldir (force majeure), þ.e. slík utanaðkomandi atvik sem aðili fær engu um ráðið. Þá er ríkisskattstjóra einnig heimilt að fella niður vanskráningargjald ef gjaldskyldur aðili færir gildar ástæður fyrir því að skráning hafi ekki átt sér stað. Ríkisskattstjóri metur í hverju tilviki hvað telja skuli gildar ástæður í þessu sambandi. Faggilt skoðunarstofa ökutækja skal senda Samgöngustofu upplýsingar um stöðu akstursmælir á álestrardegi rafrænt.
Um ákvæði til bráðabirgða II.
Um ákvæði til bráðabirgða III.
Um ákvæði til bráðabirgða IV.
Um ákvæði til bráðabirgða V.
Í 1. mgr. ákvæðisins er kveðið á um að gjaldskyldir aðilar skv. 18. gr. laga nr. 29/1993 sem greiða eiga vörugjöld af eldsneyti skv. III. kafla laganna og þeir aðilar sem eru gjaldskyldir skv. 3. gr. laganna, sbr. I. kafla laganna, skuli senda ríkisskattstjóra upplýsingar um þær tollafgreiddu birgðir af eldsneyti sem fellur undir gildissvið þeirra laga og er í þeirra eigu eða vörslu 30. júní 2025. Hér undir falla óseldar birgðir gjaldskyldra aðila sem eru í vörslu þeirra, þ.m.t. á innlendum birgða- og sölustöðum þann 30. júní 2025. Upplýsingar samkvæmt málsgreininni skulu berast ríkisskattstjóra eigi síðar en 25. júlí 2025.
Fram kemur í 2. mgr. að gjaldskyldir aðilar skuli greiða kolefnisgjald af vörubirgðum eldsneytis skv. 1. mgr. til viðbótar því kolefnisgjaldi sem lagt hefur verið á gjaldskylda aðila. Fjárhæð kolefnisgjalds sem leggja skal á til viðbótar því kolefnisgjaldi sem þegar hefur verið lagt á tollafgreiddar óseldar birgðir gjaldskyldra aðila í lok árs skal vera 5,90 kr. á hvern lítra af gas- og dísilolíu, 4,80 kr. á hvern lítra af bensíni, 5,70 kr. á hvert kílógramm af brennsluolíu og 4,20 kr. á hvert kílógramm af jarðolíugasi og öðru loftkenndu kolvatnsefni. Greiða skal kolefnisgjaldi til innheimtumanns ríkissjóðs eigi síðar en 15. ágúst 2025.
Samkvæmt 3. mgr. skal ríkisskattstjóri ákvarða að það almenna vörugjald, sbr. 14. gr. laga um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., nr. 29/1993, sem þegar hefur verið lagt á vörubirgðir eldsneytis skv. 1. mgr. verði fellt niður miðað við gildisdaginn. 15. ágúst 2025.
Ólíkt sérstöku vörugjaldi af eldsneyti, sem lagt er á við tollafgreiðslu en er síðan fellt niður og innheimt við sölu á eldsneyti, er almennt vörugjald lagt á við tollafgreiðslu og veittur gjaldfrestur samkvæmt tilteknum reglum, sbr. reglugerð um vörugjöld af eldsneyti, nr. 255/1993. Í því ljósi er talið rétt að ríkisskattstjóri taki nýja ákvörðun og ákvarði þann 15. ágúst 2025 að vörugjald sem þegar hefur verið lagt á tollafgreiddar óseldar vörubirgðir eldsneytis í lok árs, skv. 1. mgr., verði fellt niður miðað við gildisdaginn 15. ágúst 2025. Markmið málsgreinarinnar er stuðla að því að bensínverð til neytenda frá 1. júlí 2025 taki mið af þeim kerfisbreytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu með upptöku kílómetragjalds og brottfalls olíu- og bensíngjalda og fyrirbyggja þannig hærra verð á eldsneyti á innlendum sölustöðum olíufélaga eftir gildistöku frumvarpsins, vegna óseldra tollafgreiddra eldsneytisbirgða.
Í 4. mgr. er mælt fyrir um ráðstöfun inneignar skv. 3. mgr. Inneign skal fyrst ráðstafað til greiðslu á almennu vörugjaldi eldsneytis sem er á greiðslufresti skv. 2. gr. reglugerðar nr. 255/1993, um vörugjald af eldsneyti, en þar kemur fram að vegna almenns vörugjalds skuli greiða 36% við tollafgreiðslu, 20% innan 60 daga og 44% innan 90 daga talið frá komudegi flutningsfars. Að öðru leyti skulu ákvæði laga um innheimtu opinberra skatta og gjalda, nr. 150/2019, gilda, þ.m.t. ákvæði laganna um skuldajöfnun.
Um ákvæði til bráðabirgða VI.
Um ákvæði til bráðabirgða VII.
