Ferill 232. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Microsoft Word.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 295 — 232. mál.
Stjórnarfrumvarp.
Frumvarp til laga
um breytingu á lögum um grunnskóla, nr. 91/2008 (símar og snjalltæki).
Frá mennta- og barnamálaráðherra.
1. gr.
2. gr.
3. gr.
Greinargerð.
Frumvarp þetta er samið í mennta- og barnamálaráðuneyti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins kemur fram að ríkisstjórnin hyggist ná markmiðum sínum með því að hefja sókn í menntamálum og bæta umhverfi nemenda og kennara. Þar segir m.a. að skoðað verði hvort setja eigi samræmdar reglur um notkun snjalltækja og samfélagsmiðla í skólum. Með frumvarpinu er lagt til að mennta- og barnamálaráðherra fái skýrar heimildir til að kveða á um notkun síma og snjalltækja í grunnskólum og í frístundastarfi með það m.a. að markmiði að samræma reglur í grunnskólum, búa nemendum náms- og félagsumhverfi sem styður við farsælt nám þeirra og vellíðan og stuðla um leið að ábyrgri nethegðun og öruggari stafrænum samskiptum.
2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.
2.1. Menntastefna til 2030.
Árið 2021 samþykkti Alþingi þingsályktun um menntastefnu fyrir árin 2021–2030, nr. 16/151, sem endurspeglar það markmið íslenskra stjórnvalda að veita framúrskarandi menntun í umhverfi þar sem allir geta lært og allir skipta máli. Menntastefnan byggist á fimm eftirfarandi stoðum: jöfnum tækifærum, kennslu, hæfni fyrir framtíðina, vellíðan og gæðum menntakerfisins. Eitt af áherslusviðum undir þriðju stoð stefnunnar, hæfni fyrir framtíðina, er stafræn tilvera. Þar er lögð áhersla á að nemendur skilji bæði tækifæri og áskoranir stafrænnar tilveru og að nemendur fái þjálfun í upplýsinga-, miðla- og tæknilæsi. Samhliða hagnýtingu stafrænnar tækni eiga nemendur að fá tækifæri til að auka þekkingu sína á persónuvernd og meðferð og greiningu upplýsinga. Huga skal að notkun nemenda á samfélagsmiðlum og þeim kennd ábyrg nethegðun og helstu reglur um örugg stafræn samskipti.
Á grundvelli þingsályktunarinnar hefur verið unnin önnur aðgerðaáætlun um menntastefnu fyrir árin 2025–2027. Þar á meðal er ein aðgerð um námsumhverfi barna og ungmenna sem er ætlað að styðja við farsælt nám og vellíðan, sem m.a. lýtur að þáttum eins og félagslegu og huglægu umhverfi, þ.m.t. skólabrag, kennsluháttum og viðmóti kennara og starfsfólks. Aðgerðin á að stuðla að mikilvægi þess að skoða þætti sem hafa áhrif á náms- og félagsumhverfi með því m.a. að samræma reglur um notkun síma, snjalltækja og samfélagsmiðla í skóla- og frístundastarfi. Einnig er lögð áhersla á stafræna borgaravitund í menntun og skólastarfi með sérstaka áherslu á börn og ungmenni og að innleiða þær breytingar sem gerðar hafa verið á aðalnámskrá grunnskóla um stafræna borgaravitund og miðlalæsi, og gefa út verkfæri fyrir skóla til að vinna gegn stafrænu ofbeldi og upplýsingaóreiðu til að stuðla að jákvæðri og öruggri virkni og upplifun barna og ungmenna af netheimum.
2.2. Önnur stefnumótun.
Árið 2023 var skipaður starfshópur á vegum mennta- og barnamálaráðuneytis sem hafði það hlutverk að móta leiðbeiningar um viðeigandi og örugga farsímanotkun í grunnskólum með fulltrúum ýmissa haghafa. Í starfshópnum sátu, ásamt formanni án tilnefningar, fulltrúar frá Miðstöð menntunar og skólaþjónustu, Samfés, Grunni – félagi fræðslustjóra og stjórnenda á skólaskrifstofum, Fjölmiðlanefnd, Heimili og skóla, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambandi Íslands.
Þrátt fyrir að starfshópurinn hafi ekki náð saman um að skila sameiginlegri niðurstöðu í skýrslu kom ýmislegt fram í þeirri vinnu sem m.a. varpaði ljósi á valkosti og ólík sjónarmið um notkun farsíma í skólastarfi, svo sem mikilvægi fræðslu og samráðs en önnur álitaefni voru talin þarfnast frekari umfjöllunar og lutu m.a. að tækjakosti og framþróun í tækni.
2.3. Rannsóknir, skýrslur og kannanir.
Aukin notkun snjalltækja meðal barna og ungmenna hefur vakið áhuga stjórnvalda og rannsakenda á áhrifum notkunarinnar á vitsmunalegan, líkamlegan, félagslegan og tilfinningalegan þroska ungs fólks. Ýmsar rannsóknir, skýrslur og kannanir hafa verið gerðar og ljóst er að álitaefnin eru margs konar og sjónarmið ólík, þar á meðal um áhrif á snjalltækja á vitsmunalega getu. Mikilvægt er að þau álitaefni og sjónarmið verði höfð til hliðsjónar við útfærslu þeirrar reglugerðar sem lögð er til með frumvarpi þessu.
Þegar kemur að ríkjum sem eru aðilar að Efnahags- og framfarastofnuninni (Organization for Economic Co-operation and Development, OECD), hafa höfundar rits OECD, Children & Young People's Mental Health in the Digital Age frá árinu 2018, bent á að í OECD-ríkjum segjast meira en 90% ungmenna eiga eða hafa aðgang að farsíma og verja þau að meðaltali þremur klukkustundum á netinu daglega utan skóla.
Í nýlegri greiningu OECD frá árinu 2024 (Pisa in Focus #124. Managing screen time: How to protect and equip students against distraction) sem byggist á niðurstöðum PISA rannsóknarinnar frá árinu 2022 er leitast við að skýra samband skjátíma og námsárangurs í stærðfræði. Helstu áskoranir felast í tíðni truflana en um 30% nemenda segjast verða fyrir truflun frá eigin tækjum í stærðfræðitímum í skólanum og 25% frá tækjum bekkjarfélaga. Þessi truflun tengist lakari frammistöðu í læsi á stærðfræði í PISA. Nemendur sem nota stafræna tækni við nám, 1–5 klukkustundir á dag, skora að meðaltali 20 PISA stigum hærra í læsi á stærðfræði en þeir sem ekki nota þau. Nemendum sem nota stafræna tækni til afþreyingar í skólanum í meira en eina klukkustund á dag gengur verr í stærðfræði og finnst þeir síður tilheyra innan skólans. Í greiningunni kemur einnig fram að um mjög mikla samþættingu tæknilausna er að ræða í íslensku menntakerfi og bent á að þótt símabann í skólum gæti minnkað truflun við kennslu þá gætu fylgt óvæntar hliðarverkanir svo sem að nemendur bæti upp „tapaðan skjátíma“ heima við. Slíkt gæti haft truflandi áhrif á svefn og almenna vellíðan sé ekki að gætt.
Þá má nefna að árið 2024 kynnti Kristján Ketill Stefánsson, dósent við Háskóla Íslands, á Menntakviku rannsókn á virkri þátttöku í lestri á mið- og unglingastigi (Tengsl við snjallsímanotkun á skólatíma). Rannsókn á gögnum frá ríflega 15.000 nemendum í 6.–10. bekk í 120 grunnskólum um land allt sýndi að nemendur sem verja miklum tíma í snjallsímanotkun á skólatíma hafa minni áhuga á lestri en aðrir. Rannsóknin sýnir ekki orsakatengsl þannig að ekki er hægt að fullyrða að snjallsímanotkun valdi minni lestri, en tengslin virðast vera til staðar.
Þegar skoðaðar eru rannsóknir, skýrslur, kannanir eða leiðbeiningar sem gerðar hafa verið annars staðar á Norðurlöndum má finna áherslu á bætt námsumhverfi, betri líðan nemenda og hvort draga megi úr truflunum með banni eða strangari reglum um notkun snjallsíma.
Í Noregi var gerð rannsókn á áhrifum snjallsíma á námsárangur og heilsu ungmenna en niðurstöður virðast benda til þess að bann við notkun snjallsíma geti t.d. bætt námsárangur (Smartphone Bans, Student Outcomes and Mental Health). Skýrslur á vegum OECD frá árinu 2024 (e. Students, digital devices and success, og Pisa in Focus #124. Managing screen time: How to protect and equip students against distraction) sýna að 30% nemenda upplifi truflun af síma eða snjalltækjum í kennslu. Meðaltalið í Svíþjóð er hærra og er markmið stjórnvalda að stemma stigu við þeirri þróun, auka námsárangur og bæta einbeitingu nemenda (Serious issue that 30% of pupils distracted by mobile phones during lessons). Í Danmörku hafa verið gefnar út leiðbeiningar um skjánotkun í grunnskólum en til að mynda upplifa 31% nemenda truflun frá eigin tækjum í tíma. Í leiðbeiningunum kemur fram það sjónarmið að reglur um takmörkun á notkun síma og snjalltækja geti leitt til meiri hreyfingar og minni árekstra meðal nemenda (Skærmbrug i grundskolen – Anbefalinger om begrænsning af digital distraktion og balanceret brug af skærme). Í hluta af rannsóknum sem gerðar hafa verið annars staðar á Norðurlöndum kemur fram að yngri grunnskólanemendur séu oft jákvæðari gagnvart símatakmörkunum en eldri nemendur og þá leiða rannsóknir í ljós að aðgerðir ná marktækum árangri ef reglur eru skýrar, rétt framkvæmdar og nemendur fái rödd í ferlinu.
2.4. Aðalnámskrá grunnskóla.
Í kafla 26 í aðalnámskrá grunnskóla er fjallað um upplýsinga- og tæknimennt. Þar kemur fram að þjálfa skuli nemendur markvisst í upplýsinga- og miðlalæsi, sköpun og miðlun, stafrænni borgaravitund og lausnaleit. Góð hæfni í öllum þáttum upplýsinga- og tæknimenntunar verður sífellt mikilvægari þar sem kröfur um tæknifærni og upplýsingalæsi eru mikilvægur þáttur í námi, atvinnulífi og daglegu lífi fólks. Þekking á tækni, hvernig hún mótast og breytist getur stuðlað að þróun nýrra lausna á áskorunum samtímans. Hún getur jafnframt stuðlað að ábyrgri umgengni við tæknina og allar upplýsingar sem tæknin nýtir sér. Kennsla í upplýsinga- og tæknimennt þarf þannig að eiga sér stað alla skólagönguna og miða að því að nemendur þrói með sér jákvætt viðhorf til námsgreinarinnar og því sé viðhaldið, átti sig á notagildi hennar og öðlist trú á eigin getu, sbr. t.d. kafla 26.2 þar sem fjallað er um jafnvægi í stafrænni notkun og vellíðan í greinasviðum aðalnámskrár grunnskóla.
2.5. Núverandi staða og helstu áskoranir.
Hröð tækniþróun hefur haft töluverð áhrif á skólastarf en á sama tíma skapað margs konar áskoranir og ný tækifæri. Grunnskóli er vinnustaður nemenda og skal grunnskóli haga störfum sínum þannig að nemendur finni til öryggis. Undanfarið hefur átt sér stað umræða í samfélaginu um hvort banna eða takmarka eigi notkun síma og snjalltækja í skóla- og frístundastarfi og útfærslu á banni eða takmörkun.
Árið 2023 lögðu Fjölmiðlanefnd og Menntavísindastofnun Háskóla Íslands spurningakönnun fyrir grunn- og framhaldsskólanema á aldrinum 9–18 ára um allt land. Þar kemur m.a. fram að nánast öll íslensk börn eiga farsíma, eða 87% barna í 4.–7. bekk og 97% barna í 8.–10. bekk. Ýmsar ástæður eru fyrir því að börn hafa farsíma með sér í skólann. Börn nota almenningssamgöngur þar sem aðgangskort og upplýsingar um ferðir eru að mestu leyti stafræn og nota farsíma á ferðum til og frá skóla þar sem er skólaakstur. Börn með fjölbreyttan tungumálabakgrunn nota þýðingarmöguleika farsíma til að eiga samskipti auk þess sem möguleikar farsíma geta stutt fötluð börn og börn með fjölbreyttar stuðningsþarfir í skólastarfi. Börn nota einnig farsíma til að eiga samskipti við foreldra eða forsjáraðila. Í auknum mæli nota börn gervigreind í farsímum til að afla sér upplýsinga eða fá aðstoð við nám. Þrátt fyrir gagnsemi farsíma við ýmsar aðstæður hefur notkun þeirra einnig leitt til áskorana innan og utan skóla, svo sem valdið aukinni truflun í kennslustofum og dregið úr félagslegum samskiptum nemenda á skólatíma.
Í menntamálaskýrslu UNESCO frá árinu 2023 kemur fram að í vissum aðstæðum geti tæknin stutt við nám, en í sömu skýrslu segir að ef tæknin er notuð óhóflega eða á ófullnægjandi hátt hafi hún ekki tilætlaðan jákvæðan ávinning fyrir nám. Í skólastarfi hérlendis er nemendum almennt séð fyrir viðeigandi búnaði til að sinna verkefnum sem tengjast stafrænni tækni. Á síðustu árum hafa margir grunnskólar landsins innleitt tæknilausnir í skólastarf, m.a. með því að nemendur fái úthlutað eigin fartölvu, en mismunandi er eftir skólum hvernig það er útfært. Æskilegt er að slík notkun sé í kennslufræðilegum tilgangi en ekki í afþreyingartilgangi, svo sem notkun samfélagsmiðla í tölvubúnaði sem skóli útvegar nemendum. Þá eru skiptar skoðanir um hvort sá búnaður sem nemendum er almennt séð fyrir fullnægi kröfum skólastarfsins, einkum er varðar tækjakost og framþróun í tækni, svo sem aðgengi að forritum og hjálpartækjum. Þær ábendingar verða teknar til nánari skoðunar í tengslum við frumvarp til laga um námsgögn sem fyrirhugað er að leggja fram á yfirstandandi löggjafarþingi.
Á Íslandi er hvorki samræmd stefna né miðlægar reglur um notkun barna á símum og snjalltækjum í skólum. Flestir grunnskólar hér á landi hafa sett sér reglur eða viðmið um notkun farsíma í grunnskólum. Samkvæmt könnun umboðsmanns barna árið 2024 höfðu allir grunnskólar sem svöruðu sett sér reglur eða 126 talsins; 45% þeirra leyfa ekki farsíma, 52% leyfa farsíma með takmörkunum og 3% leyfa farsíma án takmarkana. Í 58% tilvika komu nemendur að gerð reglnanna. Innan sumra sveitarfélaga hafa verið tekin upp sameiginleg viðmið um símanotkun í grunnskólum sem byggjast alla jafna á víðtæku samráði skóla, foreldra, nemenda og sveitarfélagsins.
Samhliða umfjöllun um notkun síma og snjalltækja í grunnskóla hefur jafnframt verið ákall um fræðslu og forvarnir um viðeigandi og örugga notkun. Eins og áður hefur komið fram er í kafla 26 í aðalnámskrá grunnskóla lögð áhersla á stafræna borgaravitund nemenda. Þá hafa embætti landlæknis, umboðsmaður barna, Barnaheill, Heilsugæslan, Heimili og skóli og SAFT gefið út aldursbundin viðmið um skjánotkun barna og ungmenna, þ.m.t. á samfélagsmiðlum, til stuðnings foreldrum við að stuðla að jákvæðri og uppbyggilegri umgengni við tækni, tölvur og snjalltæki. Ljóst er að fræðslan þarf að vera reglubundin og hluti af daglegu starfi og kennslu grunnskóla og æskilegt er að foreldrum og forsjáraðilum verði einnig boðið upp á fræðslu.
2.6. Valkostir við lagasetningu.
Til skoðunar hefur verið hvort móta eigi leiðbeiningar um viðeigandi og örugga notkun síma og snjalltækja í grunnskólum og veita skólunum svigrúm til útfærslu á slíkum reglum þar sem viðmið um takmörkun um notkun síma og snjalltækja gætu rúmast innan reglugerðarheimilda á grundvelli 6. mgr. 14. gr. og 4. mgr. 30. gr. laga um grunnskóla. Slík leið getur þó leitt til mismunandi útfærslna og því mikilvægt að samræma lágmarksviðmið og undanþágur í reglugerð til að ná því markmiði að bæta náms- og félagsumhverfi og líðan nemenda í skólum á landsvísu. Með því að styrkja heimildir mennta- og barnamálaráðherra til að setja miðlægar reglur skapast jafnframt ákveðinn sveigjanleiki til að bregðast skjótt við þeim áskorunum sem hröð tækniþróun hefur í för með sér í stað þess að kveða á um slíka notkun í löggjöf. Atriði sem þarf að taka afstöðu til snúa m.a. að því hvaða tæki er um að ræða og í eigu hverra, til hvaða aldurs slíkar reglur nái til, hvaða undanþágur eigi að heimila, í hvaða formi og hvernig eigi að framkvæma reglurnar og haga eftirfylgni með þeim.
Reglugerð sem sett verður á grundvelli slíkrar heimildar mun ávallt taka mið af þeim lögum sem gilda um menntun, réttindi og farsæld barna í skóla- og frístundastarfi og réttindum sem af þeim leiðir. Með reglugerð verður tækni í skóla- og frístundastarfi hvorki bönnuð né útilokuð heldur er henni ætlað að samræma og setja skýrari viðmið um notkun síma og snjalltækja og innan þess ramma gefst ákveðið svigrúm til útfærslu sem styður við faglegt skóla- og frístundastarf.
2.7. Samanburður við önnur lönd.
Undanfarin ár hafa stjórnvöld víða um heim samþykkt lög eða reglur um bann við eða takmörkun á farsímanotkun í skólum. Alla jafna er ætlunin að bæta náms- og félagsumhverfi í skólastarfi og í einhverjum tilvikum er skólum falið að innleiða eða útfæra notkun þessara tækja í skólastarfi.
Í Þýskalandi eru engar formlegar takmarkanir á landsvísu en flestir skólar höfðu árið 2023 bannað notkun farsíma og stafrænna tækja í kennslustofum nema í fræðsluskyni sem þó er takmarkað.
Í Belgíu hefur frá skólaárinu 2025–2026 verið í gildi bann við notkun farsíma og annarra snjalltækja í grunnskólum á landsvísu og eru undanþágur veittar á grundvelli kennslufræðilegs tilgangs, heilsufarsástæðna eða neyðartilvika. Skólum er falið að útfæra bannið og viðbrögð við brotum. Áður en bannið var sett á landsvísu höfðu tungumálahéruð landsins sett bann eða einhvers konar takmarkanir á notkun síma en bann á landsvísu mun samræma þær reglur.
Á grundvelli víðtæks samráðs menntamálastofnana, foreldra og nemenda hefur í Hollandi ríkt bann við notkun síma í grunnskólum frá og með skólaárinu 2024–2025. Þar er útfærslan þannig að hverjum og einum grunnskóla er falið að setja nánari reglur um bannið en veittar eru undanþágur í kennslufræðilegum tilgangi og vegna nemenda með tilteknar sérþarfir.
Í febrúar 2025 gaf breska menntamálaráðuneytið út leiðbeiningar þar sem lagt var til að skólar ættu að banna notkun farsíma allan skóladaginn, en það væri engu að síður einstakra skólastjóra og skólastjórnenda að ákveða stefnu í símanotkun.
Dönsk stjórnvöld hafa sett leiðbeiningar um farsímanotkun í skólum til að gera einstökum skólum kleift að sníða reglur að eigin þörfum. Þannig hafa um 88% danskra grunnskóla sett sér reglur, oft í samráði við foreldra, til að draga úr truflun í skólastarfi. Sumir skólar hafa innleitt bönn án undanþága en aðrir skólar eru með meiri sveigjanleika. Þar í landi eru áform um að lögfesta bann við snjalltækjum í skólum og í frístundastarfi en gert er ráð fyrir að veittar verði undanþágur á grundvelli heilsufarsástæðna og til að tryggja þátttöku nemenda í sérstökum tilvikum.
Í Svíþjóð eru einnig uppi sambærileg áform um að banna notkun farsíma í skólastarfi. Gert er ráð fyrir að bannið taki gildi frá og með haustinu 2026 en skólastjórar hafi heimild til að gera undanþágur í ákveðnum tilfellum, svo sem í kennslufræðilegum tilgangi. Líkt og á Íslandi eru málefni grunnskóla á forræði sveitarfélaga og er sveitarfélögum og einstaka skólum frjálst að koma á slíku banni. Nú þegar hefur meiri hluti skóla innleitt bann við notkun síma í grunnskólum eða takmarkað símanotkun grunnskólanemenda.
Í Finnlandi voru nýlega samþykkt lög sem takmarka notkun farsíma og annarra snjalltækja í kennslustundum og tóku lögin gildi 1. ágúst 2025. Notkun tækjanna er bundin við kennslufræðilegan tilgang eða ef notkun er í tengslum við heilsufarsástæður nemenda. Þá eru heimildir kennara og skólastjóra efldar til að hafa afskipti ef notkun truflar kennslu á skólatíma. Áður en lögin tóku gildi höfðu margir skólar þegar sett takmarkanir en með lögunum verður skólum skylt að setja reglur um notkun og geymslu síma og annarra snjalltækja í skólastarfi.
Í Noregi hafa verið birtar leiðbeiningar til sveitarfélaga um farsímanotkun allt frá árinu 2018 og hafa nýlegar rannsóknir sýnt árangur með bættum námsárangri og bættri heilsu ungmenna. Lögð er áhersla á að skólar setji sér reglur í samráði við skólasamfélagið og að skólar styðjist við útgefnar leiðbeiningar í þeim efnum.
3. Meginefni frumvarpsins.
Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem miða að því að styrkja og bæta lagagrundvöll til að setja reglugerð um notkun síma og snjalltækja í grunnskólum.
Í lögum um grunnskóla er að finna reglugerðarheimildir í 6. mgr. 14. gr. og 4. mgr. 30. gr. laga um grunnskóla, nr. 91/2008, sem kveða á um heimild ráðherra til að mæla nánar fyrir um ábyrgð og skyldur aðila skólasamfélagsins í reglugerð. Þessar heimildir eru hins vegar almennar og er talið fara betur á því að setja sértækari heimild í lög um grunnskóla líkt og lagt er til í frumvarpi þessu. Breytingin mun skjóta styrkari lagastoð undir reglugerð sem snýr að notkun síma og snjalltækja í skóla- og frístundastarfi. Þá er lögð til breyting á 33. gr. a laga um grunnskóla sem fjallar um frístundaheimili til að árétta að reglugerð um notkun síma og snjalltækja muni einnig gilda í frístundastarfi.
Mikilvægt að reglugerðin sem gerð er tillaga um með frumvarpinu endurspegli áskoranir sem tengjast ábyrgri notkun og stafrænni borgaravitund, m.a. þegar kemur að notkun barna á samfélagsmiðlum.
4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.
Í 2. mgr. 76. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, er mælt fyrir um að öllum skuli í lögum tryggður réttur til almennrar menntunar og fræðslu við sitt hæfi. Við beitingu reglnanna getur þurft að gæta sérstaklega að samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, sbr. jafnframt 3. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar. Þá geta ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks haft áhrif á túlkun þegar kemur að rétti fatlaðs fólks til menntunar enda er mikilvægt að líta til þess að margir fatlaðir nemendur nýta síma, snjalltæki eða tæknilausnir sem hjálpartæki til að stunda nám sitt. Þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpi þessu eru til þess fallnar að styrkja þessi réttindi.
Samkvæmt jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar skulu allir vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Konur og karlar skulu njóta jafns réttar í hvívetna. Frumvarpið er talið samrýmast jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar þar sem það er til þess fallið að stuðla að jafnrétti til náms enda er því ætlað að samræma reglur milli grunnskóla og bæta náms- og félagsumhverfi nemenda óháð búsetu.
Þá þarf að hafa í huga að börn, líkt og aðrir, njóta eignarréttar og eiga rétt á friðhelgi einkalífs, sbr. 71. og 72. gr. stjórnarskrárinnar. Í raun er ekkert sem kemur í veg fyrir að símar og snjalltæki verði alfarið bönnuð á skólatíma ef það er talið nemendum fyrir bestu og til að tryggja rétt þeirra til náms. Hins vegar eru takmörk fyrir því hvernig hægt er að bregðast við ef nemendur virða ekki þær reglur sem settar hafa verið. Útfærsla þeirrar reglugerðarheimildar sem lögð er til með frumvarpi þessu þarf þar af leiðandi að taka mið af þeim réttindum sem kveðið er á um í 71. og 72. gr. stjórnarskrárinnar, til að mynda þegar kemur að eftirliti og viðbrögðum við brotum (eignaupptaka, viðbrögð ef það verður tjón o.s.frv.). Þá þarf í þessu samhengi að hafa í huga að ef umrædd tæki eru í eigu skóla, en ekki nemenda, hafa skólarnir meira svigrúm til að bregðast við.
5. Samráð.
Frumvarpið snertir fyrst og fremst grunnskóla, sveitarfélög, skólastjórnendur, kennara, nemendur og foreldra í skólastarfi á grundvelli laga um grunnskóla, nr. 91/2008.
Áform um lagasetningu voru kynnt í samráðsgátt stjórnvalda 11. júlí 2025 (mál nr. S-126/2025) og var frestur til umsagna veittur til og með 8. ágúst 2025. Alls bárust sjö umsagnir. Almennt voru umsagnir um áform um lagasetningu jákvæðar, einkum um að samræma reglur eða viðmið og að áhersla væri lögð á bætt námsumhverfi og vellíðan nemenda. Ýmsar gagnlegar ábendingar komu fram sem litið var til við vinnslu frumvarpsins og verða einnig nýttar við vinnslu reglugerðar sem fyrirhugað er að setja verði frumvarpið að lögum. Þær ábendingar lutu m.a. að útfærslu, framkvæmd, undanþágum og skilgreiningu á ýmsum hugtökum, til að mynda snjalltækjum. Rétt er að taka fram að gert er ráð fyrir að reglugerðin sem boðuð er með frumvarpi þessu verði unnin í samráði við hagsmunaaðila. Að lokum áréttaði Samband íslenskra sveitarfélaga sjónarmið um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga þegar kemur að starfi og starfsumhverfi skóla samkvæmt lögum um grunnskóla, nr. 91/2008, og að miðlægar reglur skerði ekki sveigjanleika við kennslu.
Drög að frumvarpinu voru birt til umsagnar í samráðsgátt stjórnvalda 3. október 2025 og var frestur til umsagna veittur til og með 17. október 2025 (mál nr. S-195/2025/2025). Alls bárust 17 umsagnir. Ein umsögn barst eftir umsagnarfrest og var tekið tillit til hennar við vinnslu frumvarpsins. Umsögnin var birt í samráðsgáttinni.
Í umsögnum komu fram ábendingar og ólík sjónarmið sem munu nýtast við útfærslu fyrirhugaðrar reglugerðar, þar á meðal er varðar nýtingu tæknilausna í skóla- og frístundastarfi, að taka mið af fjölbreyttum þörfum nemenda og skóla- og frístundastarfs, mikilvægi samstarfs og samráðs við helstu hagsmunaaðila og endurskoðun eða endurmat á áhrifum reglnanna. Með hliðsjón af ábendingum umsagnaraðila hefur verið skerpt á nokkrum atriðum í greinargerð og þá var kafli 2.3 uppfærður. Aðrar ábendingar um námsgögn, tækjakost og kennsluefni verða teknar til skoðunar í tengslum við frumvarp til laga um námsögn sem fyrirhugað er að leggja fram á yfirstandandi löggjafarþingi.
6. Mat á áhrifum.
Efnistök frumvarpsins eru mjög afmörkuð. Breytingarnar munu stuðla að samræmdum og miðlægum reglum um notkun síma og snjalltækja í grunnskólum. Sú breyting sem frumvarpið felur í sér er til þess fallin að stuðla að samræmingu um notkun síma og snjalltækja milli grunnskóla og bæta náms- og félagsumhverfi nemenda og líðan og þar með stuðla að jafnrétti til náms óháð búsetu eða því hvar nemendur sækja grunnskóla. Frumvarpið mun stuðla að samfélagslegum ávinningi í formi betri einbeitingar og meiri vellíðanar nemenda og skýrari reglna innan skólasamfélagsins.
Hvorki er gert ráð fyrir að samþykkt frumvarpsins hafi áhrif til kostnaðarauka fyrir ríki né sveitarfélög, að teknu tilliti til þess svigrúms sem lög um grunnskóla veita hverju sveitarfélagi eða skóla til útfærslu á framkvæmd reglnanna.
Um einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Um 2. gr.
Um 3. gr.
