Ferill 316. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Microsoft Word.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 442 — 316. mál.
Stjórnarfrumvarp.
Frumvarp til laga
um breytingu á lögum um útlendinga og lögum um atvinnuréttindi útlendinga (útgáfa dvalar- og atvinnuleyfa).
Frá dómsmálaráðherra.
I. KAFLI
Breyting á lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2002.
1. gr.
b. Í stað orðsins „Vinnumálastofnunar“ í 1. málsl. 1. mgr. 19. gr., 1. málsl. 2. mgr. 23. gr., 1. og 2. málsl. 6. mgr. 25. gr. og 1. málsl. 1. mgr., 1. málsl. 2. og 3. mgr. 34. gr. laganna kemur: Útlendingastofnunar.
2. gr.
3. gr.
a. Við a-lið bætist: eða stofnunin hafi metið það svo að slík leit sé bersýnilega óþörf með hliðsjón af framboði og stöðu á vinnumarkaði.
b. B- og d-liður falla brott.
c. Við c-lið bætist ný málsliður, svohljóðandi: Útlendingastofnun er heimilt að leita umsagnar stéttarfélags eða landssambands launafólks í hlutaðeigandi starfsgrein um laun og önnur starfskjör útlendings telji stofnunin þörf á.
4. gr.
5. gr.
6. gr.
a. Í stað „b-, c- og d-liðar“ í b-lið 1. mgr. kemur: c-liðar.
b. Orðin „Við framlengingu þurfa skilyrði d-liðar 1. mgr. 7. gr., sbr. b-lið 1. mgr., ekki að vera uppfyllt“ í 2. mgr. falla brott.
7. gr.
a. Í stað „b-d-liðar“ í 1. mgr. kemur: c-liðar.
b. Í stað „a-, b- og e-liðar“ í 2. mgr. kemur: a- og e-liðar.
8. gr.
Atvinnuþátttaka námsmanna.
Þrátt fyrir 1. mgr. er útlendingi heimilt að starfa sem launþegi í hærra starfshlutfalli en 60% þegar eitt af eftirfarandi skilyrðum er uppfyllt:
a. atvinnuþátttaka útlendings fer fram á milli námsanna samkvæmt námskrá viðkomandi skóla,
b. útlendingi hefur áður verið veitt endurnýjað dvalarleyfi hér á landi vegna náms samkvæmt lögum um útlendinga þar sem hann hefur lokið háskólanámi hérlendis og dvelur hér í atvinnuleit á grundvelli sérþekkingar sinnar,
c. um er að ræða formlegt starfsnám sem fram fer á vinnustað. Þegar námsmaður fær dvalarleyfi á grundvelli starfsnáms skal atvinnuþátttaka hans takmarkast við það starfsnám.
Útlendingur skal, samhliða endurnýjun dvalarleyfis, standa skil á upplýsingum um atvinnuþátttöku sína til staðfestingar á að hann hafi ekki starfað umfram heimilað starfshlutfall. Þá er Útlendingastofnun heimilt að óska eftir upplýsingum frá útlendingi um atvinnuþátttöku hans á gildistíma dvalarleyfisins. Útlendingastofnun er heimilt að afla nauðsynlegra upplýsinga frá öðrum opinberum aðilum og vinnuveitanda útlendings til að staðreyna atvinnuþátttöku hans.
Samræmist atvinnuþátttaka útlendings ekki skilyrðum ákvæðis þessa er Útlendingastofnun heimilt að endurskoða eða fella niður heimild hans til atvinnuþátttöku.
Ráðherra er heimilt að setja í reglugerð nánari skilyrði fyrir atvinnuþátttöku námsmanna samkvæmt ákvæði þessu, svo sem um gagnaskil vegna starfa útlendings, viðurlög við brotum og skilyrði starfsnáms.
9. gr.
a. Í stað orðanna „tímabundin atvinnuleyfi“ í 1. málsl. kemur: heimild til starfa án atvinnuleyfis.
b. Í stað orðanna „Tímabundið atvinnuleyfi“ í 2. málsl. kemur: Tímabundin heimild til atvinnuþátttöku.
c. Í stað orðanna „slík atvinnuleyfi“ í 4. málsl. kemur: slíkt leyfi.
10. gr.
a. Orðin „sem áframsendir hana svo fljótt sem unnt er til Vinnumálastofnunar“ í 3. málsl. 1. mgr. og 2. málsl. 3. mgr. falla brott.
b. 2., 4. og 8. mgr. falla brott.
c. Orðin „eigi síðar en fjórum vikum“ í 1. málsl. 3. mgr. falla brott.
11. gr.
a. Orðin „sbr. þó 2. mgr. 18. gr.“ í 2. málsl. 1. mgr. falla brott.
b. Í stað orðsins „Vinnumálastofnun“ í 2. mgr. kemur: Útlendingastofnun, Vinnueftirlit ríkisins.
c. Á eftir orðinu „Vinnumálastofnunar“ í 3. mgr. kemur: Vinnueftirlits ríkisins.
12. gr.
13. gr.
14. gr.
a. Í stað orðsins „Vinnumálastofnun“ í 1. mgr. kemur: Útlendingastofnun, Vinnueftirliti ríkisins.
b. Við bætist ný málsgrein, svohljóðandi:
Útlendingastofnun skal afhenda stéttarfélögum eða eftir atvikum samtökum aðila vinnumarkaðarins upplýsingar um veitt atvinnuleyfi samkvæmt lögum þessum óski þeir aðilar eftir því, enda séu þær upplýsingar nauðsynlegar í tengslum við eftirlit samkvæmt lögum um vinnustaðaskírteini og eftirlit á vinnustöðum.
15. gr.
a. Í stað orðanna „og Vinnumálastofnun“ í 1. málsl. 1. mgr. kemur: Útlendingastofnun og Vinnueftirlit ríkisins.
b. Í stað orðanna „lögreglu og Vinnumálastofnun“ í 2. málsl. 1. mgr. kemur: framangreindum aðilum.
c. Í stað orðsins „Vinnumálastofnun“ í 1. málsl. 2. mgr. og 4. mgr. kemur: Vinnueftirliti ríkisins.
d. Í stað orðsins „Vinnumálastofnun“ í 2. málsl. 2. mgr. kemur: Vinnueftirlit ríkisins.
e. Í stað orðsins „Vinnumálastofnunar“ í 3. mgr. kemur: Vinnueftirlits ríkisins.
f. Við 3. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þá er eftirlitsfulltrúum samtaka aðila vinnumarkaðarins heimilt að krefja starfsmann um skilríki sem staðfesta heimild hans til atvinnuþátttöku í tengslum við eftirlit á grundvelli laga um vinnustaðaskírteini og eftirlit á vinnustöðum.
g. Fyrirsögn greinarinnar orðast svo: Eftirlit.
16. gr.
a. 1. mgr. fellur brott.
b. Orðin „í samráði við Vinnumálastofnun“ í 1. málsl. 2. mgr. falla brott.
17. gr.
18. gr.
a. Í stað orðsins „ráðuneytisins“ í 1. málsl. 1. mgr. kemur: kærunefndar útlendingamála.
b. Í stað orðanna „fjórar vikur“ í 1. málsl. 2. mgr. kemur: 15 dagar.
c. Í stað orðsins „ráðuneytinu“ í 2. málsl. 2. mgr. kemur: kærunefndinni.
d. 4. mgr. fellur brott.
II. KAFLI
Breyting á lögum um útlendinga, nr. 80/2016.
19. gr.
20. gr.
a. Í stað 1. málsl. 1. mgr. koma tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Útlendingastofnun tekur ákvörðun um veitingu dvalarleyfis á grundvelli laga þessara en um veitingu atvinnuleyfis á grundvelli laga um atvinnuréttindi útlendinga. Heimilt er að taka ákvörðun um dvalar- og atvinnuleyfi samtímis.
b. 2. mgr. orðast svo:
Umsókn skulu fylgja öll þau gögn og vottorð sem Útlendingastofnun gerir kröfu um til staðfestingar á að umsækjandi uppfylli skilyrði sem lög, reglugerðir og önnur stjórnvaldsfyrirmæli kveða á um.
21. gr.
a. Orðið „fyrstu“ í 3. málsl. 6. mgr. fellur brott.
b. Eftirfarandi breytingar verða á 8. mgr.:
1. Í stað orðanna „þrjú ár“ kemur: 18 mánuði.
2. Við bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Skilyrði fyrir veitingu slíks dvalarleyfis er að útlendingur hafi lokið bakkalárgráðu á grunnstigi, prófgráðu af meistarastigi eða prófgráðu á doktorsstigi frá innlendum háskóla.
22. gr.
a. Talan „65.“ í 1. málsl. fellur brott.
b. Við bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Sama gildir um maka, sambúðarmaka og börn þeirra sem stunda fullt nám á háskólastigi til bakkalárgráðu á grunnstigi, prófgráðu af meistarastigi eða til prófgráðu á doktorsstigi á grundvelli 65. gr.
23. gr.
Við gildistöku laga þessara tekur Útlendingastofnun við skyldum Vinnumálastofnunar um umsýslu og útgáfu tímabundinna atvinnuleyfa.
Umsóknir um tímabundin atvinnuleyfi sem hafa borist fyrir 1. janúar 2026 skulu afgreiddar af Útlendingastofnun.
Kærur sem hafa borist ráðuneyti félags- og húsnæðismála vegna ákvarðana um tímabundin atvinnuleyfi fyrir 1. janúar 2026 skulu afgreiddar af kærunefnd útlendingamála.
24. gr.
Greinargerð.
Frumvarp þetta, sem samið er í dómsmálaráðuneytinu í samvinnu við félags- og húsnæðismálaráðuneytið, Útlendingastofnun og Vinnumálastofnun, kveður á um sameiningu dvalar- og atvinnuleyfa hjá Útlendingastofnun. Samkvæmt gildandi framkvæmd gefur Útlendingastofnun út dvalarleyfi á grundvelli laga um útlendinga, nr. 80/2016, en Vinnumálastofnun gefur út atvinnuleyfi á grundvelli laga um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2022.
Markmið frumvarpsins er að skila aukinni skilvirkni og fyrirsjáanleika við afgreiðslu umsókna um tímabundin atvinnu- og dvalarleyfi með því að flytja afgreiðslu atvinnuleyfa frá Vinnumálastofnun til Útlendingastofnunar sem farið hefur með afgreiðslu dvalarleyfa á grundvelli atvinnuþátttöku. Með flutningi er stefnt að því að stytta afgreiðslutíma slíkra umsókna, auka gagnsæi í umsóknarferlinu og auðvelda umsækjendum samskipti vegna umsókna. Þá er lagt til að skyldubundin umsögn stéttarfélaga vegna tímabundinna atvinnuleyfa verði felld úr gildi en Útlendingastofnun er heimilt að leita slíkrar umsagnar þegar vafamál og flóknari álitamál um túlkun kjarasamninga koma upp. Með því má búast við að hægt verði að stytta afgreiðslutíma margra umsókna umtalsvert. Þá felur frumvarpið í sér að gerðar verði breytingar á dvalarleyfum námsmanna með hliðsjón af séríslenskum reglum og þær færðar nær framkvæmd annars staðar á Norðurlöndum. Fyrirkomulagi atvinnuþátttöku námsmanna verður breytt sem mun liðka umtalsvert fyrir atvinnuþátttöku þess hóps. Á móti kemur að skilyrði til endurnýjunar slíkra dvalarleyfa verða hert, breytingar verða gerðar á heimildum til fjölskyldusameiningar og tekin upp skilyrði vegna dvalarleyfis til atvinnuleitar eftir útskrift auk þess sem slíkt leyfi verður stytt úr þremur árum í 18 mánuði. Það er til samræmisvið slík leyfi í Noregi og Svíþjóð auk þess sem dönsk stjórnvöld hafa boðað styttingu þarlends leyfis úr þremur í eitt ár til að bregðast við misnotkun slíkra leyfa þar í landi.
2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.
Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar kemur m.a. fram að ríkisstjórnin hyggist einfalda stjórnsýslu og gæta samræmis við löggjöf nágrannaríkja er varðar útlendingamál. Markmið frumvarpsins er að auka skilvirkni og fyrirsjáanleika við afgreiðslu umsókna um tímabundin atvinnu- og dvalarleyfi auk þess að gerðar verðar breytingar á skilyrðum dvalarleyfa námsmanna. Slíkt samræmist einnig 2. mgr. 4. gr. laga um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, þar sem kveðið er á um að við skiptingu stjórnarmálefna á milli ráðuneyta skuli þess jafnan gætt að eðlislík stjórnarmálefni heyri undir sama ráðuneyti. Það er því æskilegt að tímabundin atvinnuleyfi útlendinga falli undir yfirstjórn dómsmálaráðuneytisins og ein og sama stofnunin fjalli þannig um og taki ákvörðun um grundvöll leyfis og heimild viðkomandi til dvalar og atvinnuþátttöku hér á landi. Er frumvarpið þannig liður í að atvinnu- og dvalarleyfi verði felld í einn og sama farveginn til einföldunar og hagsbóta fyrir bæði umsækjendur og stjórnsýslu. Með þessari breytingu verður framkvæmd atvinnuleyfa hér á landi færð nær þeirri framkvæmd sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndum.
3. Meginefni frumvarpsins.
Frumvarpið felur í sér að meginstefnu að ábyrgð á afgreiðslu og útgáfu tímabundinna atvinnuleyfa á grundvelli laga um atvinnuréttindi útlendinga flytjist frá Vinnumálastofnun til Útlendingastofnunar. Meginbreytingar á ákvæðum laganna taka mið af því, auk þess eru ákvæði um málsmeðferð gerð skilvirkari og löguð að málsmeðferðarreglum laga um útlendinga sem gilda um afgreiðslu dvalarleyfa hjá Útlendingastofnun.
Þá er lagt til að umsagnarskylda stéttarfélags verði felld brott sem grunnskilyrði þess að atvinnuleyfi fáist veitt og Útlendingastofnun veitt heimild til að leita umsagnar hlutaðeigandi stéttarfélags þegar upp koma álitamál eða vafaatriði um skilyrði ráðningarsamnings og launakjör útlendings.
Einnig er gert ráð fyrir að kæruleið vegna tímabundinna atvinnuleyfa færist frá félags- og húsnæðismálaráðuneytinu til kærunefndar útlendingamála. Jafnframt færist vettvangseftirlit með atvinnuþátttöku útlendinga á grundvelli laganna til Vinnueftirlits ríkisins frá Vinnumálastofnun. Eftirlitsheimildir lögreglu eru eftir sem áður óbreyttar.
Samhliða því að skyldubundin umsögn stéttarfélags um umsókn um atvinnuleyfi verði felld brott verði samskipti Útlendingastofnunar við stéttarfélög færð í annan og hnitmiðaðri farveg.
Loks eru í frumvarpinu lagðar til nauðsynlegar breytingar á fyrirkomulagi atvinnuþátttöku námsmanna meðan á námi stendur. Þá eru skilyrði endurnýjunar dvalarleyfis styrkt þannig að skilyrði, til að mynda um fullnægjandi námsárangur, gilda við hverja endurnýjun en ekki aðeins fyrstu endurnýjun. Þá eru lögð til strangari skilyrði fyrir útgáfu dvalarleyfis fyrir námsmann í kjölfar útskriftar og skuli námsmaður hafa lokið bakkalárgráðu á grunnstigi frá innlendum háskóla eða viðurkenndri prófgráðu af efra hæfnisstigi miðað við íslenska hæfnirammann ISQF. Einnig verða gerðar breytingar á rétti námsmanna til fjölskyldusameiningar og sá réttur takmarkaður við að námsmaður sé skráður í fullt nám til bakkalárgráðu, til prófgráðu á meistarastigi eða prófgráðu á doktorsstigi. Þá fellur brott réttur námsmanna til fjölskyldusameiningar við foreldra, sbr. 2. mgr. 72. gr. laga um útlendinga, og er það til samræmis við norræna framkvæmd.
4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.
Með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið hafa íslensk stjórnvöld skuldbundið sig til að skapa skilyrði fyrir fulla atvinnu, bætt lífskjör og bætt starfsskilyrði á Evrópska efnahagssvæðinu, sbr. einnig lög um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/1993. Ákvæði 28.–30. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið fjalla sérstaklega um frjálsa för launafólks og eru ákvæðin nánar útfærð í gerðum um þetta efni sem hafa verið felldar undir V. viðauka við samninginn. Það telst felast í skuldbindingum íslenskra stjórnvalda samkvæmt framangreindum samningi að þau veiti launamönnum sem eru ríkisborgarar annarra aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins sama aðgang og íslenskir ríkisborgarar hafa að lausum störfum á innlendum vinnumarkaði og þar með forgang fram yfir ríkisborgara ríkja utan svæðisins að þeim störfum. Ekki er tilefni til að ætla að efni frumvarpsins sé í ósamræmi við framangreindar skuldbindingar samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, enda gert ráð fyrir að frumvarpið felist að meginstefnu í því að umsýsla og útgáfa tímabundinna atvinnuleyfa færist frá Vinnumálastofnun til Útlendingastofnunar. Þá er gert ráð fyrir að Vinnumálastofnun gegni áfram hlutverki við mat á stöðu á vinnumarkaði og mati á framboði vinnuafls hér á landi sem og innan Evrópska efnahagssvæðisins.
Efni frumvarpsins felur ekki í sér eðlisbreytingu á atvinnuþátttöku og aðgengi einstaklinga frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins að íslenskum vinnumarkaði frá því sem núgildandi lög kveða á um. Af þeim sökum var ekki talin þörf á að framkvæma sérstakt mat á samræmi frumvarpsins við 75. gr. stjórnarskrár. Frumvarpið þykir því ekki fela í sér álitaefni sem kalli á sérstaka umfjöllun um samræmi við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar að öðru leyti.
5. Samráð.
Frumvarpið var samið í samvinnu við félags- og húsnæðismálaráðuneytið, Útlendingastofnun og Vinnumálastofnun. Efni frumvarpsins er einnig afrakstur víðtæks samráðs sem haft var við stofnanir, hagaðila og atvinnurekendur og finna má í niðurstöðum skýrslu starfshóps um atvinnuréttindi útlendinga utan Evrópska efnahagssvæðisins sem kynnt var 10. febrúar 2023. Starfshópurinn, sem skipaður var af þáverandi forsætisráðherra, byggði tillögugerð sína á alls 35 fundum með félags- og vinnumarkaðsráðuneyti, dómsmálaráðuneyti, háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneyti, heilbrigðisráðuneyti, menningar- og viðskiptaráðuneyti, utanríkisráðuneyti, Útlendingastofnun, Vinnumálastofnun, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, Bandalagi háskólamanna, Alþýðusambandi Íslands, ríkislögreglustjóra, Fjölmenningarsetri, Þjóðskrá, Hagstofunni, Alvotech, hælisteymi Reykjavíkurborgar, KPMG, embætti landlæknis og samstarfsnefnd um atvinnumál útlendinga. Auk þess vann KPMG að beiðni forsætisráðuneytisins skýrslu um möguleika til aukinnar skilvirkni við útgáfu dvalar- og atvinnuleyfa. Hluta af tillögugerð starfshópsins var hrint í framkvæmd með lögum nr. 56/2023 um breytingu á lögum um útlendinga, nr. 80/2016 (dvalarleyfi).
Í kjölfar fyrrgreindrar tillögugerðar skipaði dómsmálaráðherra starfshóp á vegum ráðuneytisins sem vinna skyldi að sameiningu atvinnu- og dvalarleyfa undir eina stofnun og að framkvæmd þeirra yrði flutt frá Vinnumálastofnun til Útlendingastofnunar. Hópinn skipuðu, auk fulltrúa dómsmálaráðuneytisins, fulltrúar frá félags- og húsnæðismálaráðuneytinu, Útlendingastofnun og Vinnumálastofnun. Skilaði hópurinn tillögugerð sinni í ágúst 2025 og byggist frumvarpið á vinnu starfshópsins. Þá eru tillögur sem snúa að breyttum skilyrðum námsmannaleyfa byggðar á tillögu frá starfshóp um dvalarleyfi sem ráðherra skipaði í apríl 2025.
Áform um lagasetningu voru ekki birt í samráðsgátt stjórnvalda en drög að frumvarpi þessu voru birt í samráðsgátt stjórnvalda 29. október – 5. nóvember 2025 (mál nr. S-220/2025) og almenningi gefinn kostur á að senda inn athugasemdir og ábendingar. Alls bárust 55 umsagnir, þar af átta frá hagaðilum, þ.e. Háskóla Íslands, Háskólanum í Reykjavík, Háskólasetri Vestfjarða, Alþýðusambandi Íslands, Félagi iðn- og tæknigreina, Samtökum iðnaðarins, Samtökum atvinnulífsins, Viðskiptaráði Íslands og Landspítalanum. Að auki bárust þó nokkrar umsagnir frá einstaklingum sem flestir eru erlendir námsmenn.
Almennt voru þeir einstaklingar sem veittu frumvarpinu umsögn mótfallnir fyrirhuguðum breytingum og töldu að ákvæði frumvarpsins sem snúa að dvalarleyfum námsmanna fælu í sér ósanngjarna réttindaskerðingu þessa hóps. Í ljósi þeirra athugasemda skal áréttað að um er að ræða nauðsynlegar breytingar svo tryggja megi aukið samræmi dvalarleyfa námsmanna hér á landi og annars staðar á Norðurlöndunum. Umsagnir Samtaka atvinnulífsins, Samtaka iðnaðarins og Viðskiptaráðs Íslands studdu efni frumvarpsins en áréttuðu að tilfærslu verkefna yrði að fylgja stuðningur í formi fjármögnunar og stöðugilda til að tryggja farsæla tilfærslu verkefna og til að ná fram markmiðum um aukna skilvirkni og skjótari málsmeðferð. Alþýðusamband Íslands gerði athugasemdir m.a. við breytingar á umsagnarrétti stéttarfélaga og aðgengi þeirra að upplýsingum um umsækjendur um atvinnuleyfi. Þá vakti sambandið athygli á frekari breytingum sem það telur þörf á að gera á dvalarleyfiskafla laganna en falla utan efnissviðs þessa frumvarps. Í umsögnum Háskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík var m.a. vakin athygli á aðstöðumun milli doktorsnema eftir útskrift miðað við aðra háskólanema. Doktorsnemar starfa gjarnan við innlenda háskóla á grundvelli dvalar- og atvinnuleyfa sem sérfræðingar og hafa því ekki átt möguleika á að sækja um dvalarleyfi til atvinnuleitar eftir útskrift sem námsmenn. Stefnt er á að skýra betur stöðu doktorsnema og heimild þeirra til dvalarleyfis til atvinnuleitar, sbr. 3. mgr. 61. gr. laga um útlendinga, með breytingu á reglugerð um útlendinga.
Allar umsagnir voru rýndar en leiddu ekki til efnislegra breytinga á efni frumvarpsins í ljósi markmiða þess.
6. Mat á áhrifum.
Í frumvarpi þessu er gert ráð fyrir breytingum á lögum um atvinnuréttindi útlendinga þar sem framkvæmd laganna færist frá Vinnumálastofnun til Útlendingastofnunar en ekki er gert ráð fyrir að um verði að ræða verulega kostnaðaraukningu fyrir ríkissjóð, enda fyrst og fremst um að ræða flutning verkefna, stöðugilda og fjármuna á milli stofnana sem þeim verkefnum tengjast. Þó má gera ráð fyrir tímabundið auknu álagi vegna yfirfærslunnar hjá leyfasviði Útlendingastofnunar meðan á innleiðingu verkefnisins stendur og flutningi innviða. Gera þarf ráð fyrir tímabundið auknum kostnaði við að taka umsýslukerfi vegna atvinnuleyfa í gagnið á innleiðingartíma. Þá er ljóst að taka þarf samþætta umsýslu atvinnuleyfa inn í stafræna umbótavinnu stofnunarinnar og nýtt umsýslukerfi Útlendingastofnunar sem nú er í vinnslu. Þangað til má gera ráð fyrir tilfallandi viðhaldskostnaði vegna núverandi umsýslukerfis þar til nýtt kerfi Útlendingastofnunar hefur leyst það af hólmi.
Þá er gert ráð fyrir því að kæruleið færist frá félags- og húsnæðismálaráðuneytinu til kærunefndar útlendingamála en umfang kærumála á grundvelli laganna undanfarin ár hefur verið óverulegt. Breytingunum er jafnframt ætlað að styrkja samstarf þeirra aðila sem fara með opinbert eftirlit á vinnumarkaði. Enn fremur er í frumvarpinu gert ráð fyrir að hlutverk Vinnumálastofnunar með eftirliti á vinnumarkaði verði flutt til Vinnueftirlits ríkisins og í því skyni er lagt til að Vinnueftirliti ríkisins verði tryggðar nauðsynlegar heimildir til upplýsingaöflunar og upplýsingamiðlunar.
Frumvarpið felur ekki í sér umfangsmiklar breytingar á viðkomandi lagaákvæðum en ber þó að nefna að með flutningi vettvangseftirlits á grundvelli laganna til Vinnueftirlits ríkisins þótti nauðsynlegt að gera viðeigandi breytingar á bæði 25. gr. núgildandi laga um atvinnuréttindi útlendinga og 17. gr. laga um útlendinga. Þá var talið nauðsynlegt að tryggja áframhaldandi heimild til miðlunar upplýsinga frá Útlendingastofnun til Vinnumálastofnunar vegna greiðslna atvinnuleysisbóta. Þá eru lagðar til breytingar á fyrirkomulagi vegna samskipta við stéttarfélög þar sem vikið er frá þeirri framkvæmd að stéttarfélag fái í öllum tilvikum afhent gögn til umsagnar vegna umsóknar um atvinnuleyfi þar sem umsækjandi fellur undir kjarasamning hlutaðeigandi stéttarfélags. Muni stéttarfélög og eftir atvikum samtök aðila vinnumarkaðarins áfram geta aflað nauðsynlegra upplýsinga um útgefin atvinnuleyfi í tengslum við skipulag og framkvæmd eftirlits á vinnumarkaði.
Almennt hafa tímabundin atvinnuleyfi hér á landi verið veitt körlum í meira mæli en konum. Frá 1. janúar 2018 til og með 31. maí 2025 veitti Vinnumálastofnun alls 18.819 tímabundin atvinnuleyfi til 9.477 einstaklinga, þar af voru 5.444 leyfi veitt körlum, 4.029 konum og fjórum kynsegin einstaklingum. Í ljósi framangreinds má því ætla að efni frumvarpsins hafi meiri áhrif á karla en konur sé gert ráð fyrir að áfram verði fleiri körlum en konum veitt atvinnuleyfi. Að öðru leyti er ekki gert ráð fyrir því að frumvarpið hafi teljandi áhrif á einstaklinga eftir kyni og muni því hvorki hafa áhrif á jafnrétti né stöðu kynjanna.
Um einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Um nánari skýringar vísast til umfjöllunar í 2. kafla.
Um 2. gr.
Um 3. gr.
Þrátt fyrir flutning á framkvæmd laganna frá Vinnumálastofnun er áfram gert ráð fyrir að áður en leyfi sé veitt beri atvinnurekanda að jafnaði að hafa leitað eftir starfsfólki með aðstoð Vinnumálastofnunar, enda er það hlutverk stofnunarinnar að afla upplýsinga um atvinnuástand í landinu og hefur Vinnumálastofnun með höndum innlenda vinnumiðlun sem og rekstur landskrifstofu EURES, evrópskrar vinnumiðlunar sem starfrækt er á öllu Evrópska efnahagssvæðinu. Þannig er gert ráð fyrir að Vinnumálastofnun leggi áfram mat á mannaflaþörf samkvæmt ákvæði þessu og áfram gert ráð fyrir að auglýsa skuli störf hjá Vinnumálastofnun og með milligöngu EURES-vinnumiðlunar. Einnig verði það áfram hlutverk Vinnumálastofnunar að meta hvort útséð sé um að vinnuafl fáist innan Evrópska efnahagssvæðisins, frá EFTA-ríkjum eða Færeyjum, enda hlutverk stofnunarinnar að fylgjast með atvinnuástandi í landinu í því skyni að koma í veg fyrir atvinnuleysi eins og frekast er unnt auk þess að viðhalda jafnvægi milli framboðs á starfsfólki og eftirspurnar eftir því á innlendum vinnumarkaði, einkum í ljósi þeirra langtímaáhrifa sem útgáfa atvinnuleyfa getur haft. Vinnumálastofnun geti því, með hliðsjón af stöðu á vinnumarkaði og þeim störfum sem auglýst eru hjá stofnuninni, upplýst um það reglulega eða að beiðni Útlendingastofnunar hvaða störf sé bersýnilega óþarft að auglýsa hjá vinnumiðlun stofnunarinnar. Gengið er út frá því að mikið hagræði geti falist í slíku fyrirkomulagi fyrir báðar stofnanir en ekki síður fyrir mögulega umsækjendur um tímabundin atvinnuleyfi að ekki séu auglýst störf að ástæðulausu, en það hefur veruleg áhrif á afgreiðslutíma mála auk umsýslu fyrir bæði atvinnurekanda og stofnanirnar sem í hlut eiga.
Í b-lið 1. mgr. 7. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga er mælt fyrir um að umsögn stéttarfélags þurfi að liggja fyrir áður en tímabundið atvinnuleyfi sé veitt hér á landi. Hér er lagt til að umrætt skilyrði verði fellt brott. Er þetta m.a. lagt til þar sem ljóst þykir að fortakslaus skylda til að leita umsagnar um allar umsóknir um atvinnuleyfi, að tveimur umsóknarflokkum undanskildum, þjóni ekki lengur þeim tilgangi sem ákvæðið hafði í upphafi. Þá hefur reynslan verið sú að öflun umsagna stéttarfélaga hefur lengt afgreiðslutíma umsókna um tímabundin atvinnuleyfi allnokkuð.
Í d-lið 1. mgr. 7. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga er kveðið á um að skilyrði fyrir veitingu tímabundins atvinnuleyfis sé að fyrir liggi að atvinnurekandi hafi sjúkratryggt útlending samkvæmt lögum um útlendinga. Lagt er til að umrætt ákvæði falli brott í ljósi þess að samhljóða skilyrði er þegar í gildi fyrir útgáfu dvalarleyfis, sbr. a-lið 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga, nr. 80/2016. Þykir því ekki þörf á að slíkt skilyrði sé sett fyrir veitingu tímabundins atvinnuleyfis.
Um 4.–7. gr.
Um 8. gr.
Lagðar eru til breytingar á fyrirkomulagi atvinnuþátttöku námsmanna þannig að útlendingi sem dvelur hér á grundvelli dvalarleyfis sem námsmaður verði heimilt að starfa án tímabundins atvinnuleyfis en hann skuli að sama skapi standa skil á upplýsingum um atvinnuþátttöku sína, sbr. 3. mgr. Námsmanni verður líkt og áður aðeins heimilt að starfa í 60% starfshlutfalli meðan á námsönn stendur og eingöngu sem launþegi. Um atvinnuþátttöku námsmanna gildir, líkt og um aðra útlendinga sem falla undir lög um atvinnuréttindi útlendinga, að þeim er óheimilt að vera sjálfstætt starfandi, sbr. 3. mgr. 6. gr. laganna. Námsmönnum verður áfram heimilt, á grundvelli a-liðar 2. mgr., að starfa í fullu starfshlutfalli á milli námsanna, þ.e. í sumarleyfi og jólaleyfi.
Ákvæði b-liðar 2. mgr. 13. gr. er óbreytt hvað varðar atvinnuþátttöku útlendings sem fengið hefur útgefið dvalarleyfi á grundvelli 8. mgr. 65. gr. laga um útlendinga, nr. 80/2016. Þrátt fyrir breytingu hvað varðar atvinnuþátttöku námsmanns án tímabundins atvinnuleyfis í ákvæði 1. mgr. 8. gr. frumvarpsins verður áfram gert ráð fyrir því að útlendingur sæki um tímabundið atvinnuleyfi vegna starfa sem hann hyggst sinna á gildistíma slíks dvalarleyfis enda gildir undanþága 1. mgr. frá tilskildu atvinnuleyfi aðeins meðan á námi útlendings stendur.
Starfsnemum, sem fjallað er um í c-lið 1. mgr. ákvæðisins, verður áfram heimilt að starfa í fullu starfshlutfalli þegar um er að ræða formlegt starfsnám, enda liggi fyrir staðfesting frá viðkomandi menntastofnun um að starfið sé hluti af námi viðkomandi og það metið til eininga eða að það sé að öðru leyti skilyrði fyrir útskrift viðkomandi. Í tilvikum þar sem útlendingur sækir gagngert um dvalarleyfi hér á landi vegna starfsnáms, sbr. 4. mgr. 65. gr. laga um útlendinga, skal atvinnuþátttaka hans takmarkast við það starfsnám.
Samhliða breytingu á 1. mgr. ákvæðisins hvað varðar atvinnuþátttöku námsmanna er 3. mgr. ákvæðisins ætlað að skerpa á gagnaskilum útlendings við endurnýjun dvalarleyfis svo að Útlendingastofnun geti staðfest að atvinnuþátttaka hans samræmist fyrrgreindum skilyrðum 1. og 2. mgr. ákvæðisins. Þá er Útlendingastofnun heimilt að afla nauðsynlegra upplýsinga til að staðreyna þær upplýsingar sem útlendingur veitir eða þeim upplýsingum til fyllingar. Um er að ræða sambærilegar heimildir og Vinnumálastofnun hefur haft til að sinna hefðbundnu eftirliti samhliða útgáfu og endurnýjun atvinnuleyfa námsmanna.
Loks er gert ráð fyrir að þegar atvinnuþátttaka útlendings reynist ekki hafa verið í samræmi við skilyrði laganna geti Útlendingastofnun tekið heimild viðkomandi til atvinnuþátttöku til endurskoðunar eða fellt hana niður. Er þessi heimild sérstaklega orðuð hér til að gæta samræmis við aðrar heimildir Útlendingastofnunar í lögunum til að bregðast við því þegar útlendingur brýtur gegn skilyrðum laganna. Gert er ráð fyrir að skilyrði fyrir endurskoðun eða niðurfellingu á heimild til atvinnuþátttöku verði skýrð nánar í reglugerð.
Um 9. gr.
Lagt er til að gerðar verði orðalagsbreytingar þannig að kveðið verði á um að heimilt sé að veita slíkum einstaklingum heimild til starfa án takmarkana. Er þetta lagt til í ljósi þess að þegar útlendingi er veitt dvalarleyfi á grundvelli 66. gr. laga um útlendinga, nr. 80/2016, veitir dvalarleyfið útlendingi ótakmarkaða en þó tímabundna heimild til starfa hér á landi. Ekki er lögð fram umsókn um atvinnuleyfi og ekkert eiginlegt atvinnuleyfi er gefið út á grundvelli laga um atvinnuréttindi útlendinga. Hér er því ekki um breytingu á inntaki ákvæðisins að ræða heldur er orðalag þess fært nær eiginlegri framkvæmd. Uppfært orðalag verður einnig betur fallið til að fyrirbyggja misskilning af hálfu handhafa leyfisins, mögulegra vinnuveitenda og eftirlitsaðila á vinnumarkaði.
Um 10. gr.
Lagt er til að áskilnaður um áframsendingu umsókna frá Útlendingastofnun til meðferðar hjá Vinnumálastofnun falli brott enda leggst slík málsmeðferð af með flutningi á framkvæmd laganna til Útlendingastofnunar.
Enn fremur er lagt til að heimild 2. mgr. ákvæðisins til forgangsröðunar við vinnslu umsókna verði felld brott enda er nú þegar til staðar ákvæði 53. gr. laga um útlendinga, nr. 80/2016, um forgangs- og flýtiafgreiðslu umsókna um dvalarleyfi. Þar sem afgreiðsla atvinnu- og dvalarleyfa verður felld í einn farveg er eðlilegt að um vinnslu umsókna gildi eitt ákvæði um forgangs- og flýtimeðferð.
Beiting ákvæðis 4. mgr. 19. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga byggist á ákvæði 53. gr. laga um útlendinga þar sem einnig er fjallað um flýtimeðferð umsókna. Felur 4. mgr. 19. gr. í sér að Vinnumálastofnun getur tekið afstöðu til efnislegra þátta atvinnuleyfis og í reynd forsamþykkt leyfið meðan afgreiðsla dvalarleyfis stendur yfir og er um að ræða eina af heimildum stofnananna til forgangsröðunar umsókna. Nýting umsækjenda á heimild 4. mgr. 19. gr. ákvæðisins féll að mestu leyti niður eftir að Útlendingastofnun heimilaði umsækjendum að greiða fyrir flýtimeðferð á grundvelli 2. mgr. 53. gr. laga um útlendinga. Eftir að afgreiðsla umsókna um atvinnuleyfi færist til einnar og sömu stofnunarinnar mun ákvæði 4. mgr. 19. gr. ekki hafa þýðingu í framkvæmd og því rétt að fella það brott.
Enn fremur er lagt til að ákvæði 8. mgr. 19. gr., um að Vinnumálastofnun skuli tilkynna um efnislega ákvörðun til Útlendingastofnunar, verði fellt brott enda mun það ákvæði ekki hafa þýðingu í framkvæmd verði frumvarp þetta að lögum.
Sú breyting sem lögð er til í c-lið ákvæðisins er til samræmis við sambærilegt ákvæði 3. mgr. 57. gr. laga um útlendinga um endurnýjun dvalarleyfa. Rétt þykir að sömu tímafrestir gildi um endurnýjun atvinnuleyfis og dvalarleyfis enda séu leyfin til meðferðar hjá einni og sömu stofnuninni.
Um 11. gr.
Þá er lagt til að Vinnueftirlit ríkisins geti óskað eftir staðfestingu á atvinnuleyfi útlendings við hefðbundið vinnustaðaeftirlit sem stofnunin sinnir, þar sem Útlendingastofnun mun ekki sinna vettvangseftirliti á vinnustöðum líkt og Vinnumálastofnun hefur gert. Er þetta m.a. lagt til með hliðsjón af breytingum sem gerðar hafa verið hvað varðar opinbert eftirlit á vinnumarkaði.
Um 12. gr.
Með hliðsjón af breytingum sem gerðar hafa verið á opinberu eftirliti á vinnumarkaði er lagt til að útlendingur sem er undanþeginn kröfu um atvinnuleyfi skv. 1. mgr. ákvæðisins skuli veita Útlendingastofnun, Vinnueftirliti ríkisins eða lögreglu þær upplýsingar sem framangreindir aðilar óska eftir í þágu eftirlits.
Um 13. gr.
Með hliðsjón af breytingum sem gerðar hafa verið á opinberu eftirliti á vinnumarkaði er lagt til að auk Útlendingastofnunar og lögreglu geti fulltrúar Vinnueftirlits ríkisins óskað eftir staðfestingu á að útlendingur, sem nýtir sér undanþágu 23. gr. laganna til að starfa án tímabundins atvinnuleyfis, hafi þá heimild í raun. Að sama skapi er gert ráð fyrir því að bæði lögregla og Vinnueftirlit ríkisins geti staðreynt að viðkomandi útlendingur hafi sannanlega tilkynnt um þá skammtímavinnu sem um ræðir og veitt fullnægjandi upplýsingar hvað það varðar.
Um 14. gr.
Vegna þess hlutverks sem frumvarp þetta gerir ráð fyrir að verði falið Vinnueftirliti ríkisins við eftirlit með framkvæmd laganna þykir mikilvægt að skýrt sé kveðið á um heimildir stofnunarinnar til vinnslu persónuupplýsinga, þar á meðal þeirra sem viðkvæmar geta talist, að því marki sem slík vinnsla telst nauðsynleg.
Þá er lagt til að við ákvæðið bætist ný málsgrein, sem verði 7. mgr., þar sem kveðið verði á um að skyldu Útlendingastofnunar til að afhenda stéttarfélögum eða eftir atvikum samtökum aðila vinnumarkaðarins upplýsingar um veitt atvinnuleyfi samkvæmt lögunum óski þeir aðilar eftir því. Er sú málsgrein til komin vegna brottfalls b-liðar 1. mgr. 7. gr. laganna en stéttarfélög og aðilar vinnumarkaðarins hafa haft rúman aðgang að upplýsingum um umsóknir um tímabundin atvinnuleyfi á grundvelli umsagnarskyldu stéttarfélaganna. Með nýrri 7. mgr. 25. gr. laganna er aðgengi fyrrgreindra aðila að nauðsynlegum upplýsingum um útgefin atvinnuleyfi tryggt þrátt fyrir brottfall umsagnarskyldunnar og því fundinn eðlilegur farvegur innan laganna á grundvelli eftirlits og greininga. Verður stéttarfélögum og aðilum vinnumarkaðarins, í tengslum við undirbúning, skipulagningu og framkvæmd eftirlits, heimilt að óska eftir nauðsynlegum upplýsingum um útgefin atvinnuleyfi. Með nauðsynlegum upplýsingum er hér m.a. átt við upplýsingar um fjölda útgefinna atvinnuleyfa til einstaklinga sem fá greidd laun samkvæmt kjarasamningi þess stéttarfélags sem óskar eftir upplýsingum. Þá verður unnt að óska eftir tölfræðilegum upplýsingum um m.a. þjóðerni og flokkun innan atvinnugreina, svo sem starfaflokkun ÍSTARF21 eða þeirri formlegu starfaflokkun sem afgreiðslukerfi Útlendingastofnunar byggjast á. Að auki kann að vera nauðsynlegt fyrir stéttarfélag að afla persónugreinanlegra upplýsinga um útgefin atvinnuleyfi enda sé beiðni sett fram í tengslum við undirbúning eða framkvæmd eftirlits og til að sannreyna þær upplýsingar sem stéttarfélag hefur aflað í eftirliti sínu samkvæmt lögum um vinnustaðaskírteini og eftirlit á vinnustöðum og til að sannreyna upplýsingar sem aflað er í tengslum við eftirlit. Með þessu er stéttarfélögum tryggt aðgengi að þeim upplýsingum sem þeim eru nauðsynleg til að sinna eftirliti á vinnustöðum í samræmi við lög um vinnustaðaskírteini og eftirlit á vinnustöðum, nr. 42/2010.
Auk einstakra stéttarfélaga er gert ráð fyrir að landssamtök á borð við Alþýðusamband Íslands, Samtök atvinnulífsins og Bandalags háskólamanna geti lagt fram sambærilegar gagnabeiðnir enda séu þær í beinum tengslum við framkvæmd og skipulag eftirlits með framkvæmd kjarasamninga. Þá er gengið út frá því að Útlendingastofnun verði einnig heimilt að gera þeim aðilum, sem taldir eru upp í greininni, tölulegar upplýsingar um útgefin atvinnuleyfi aðgengilegar með stafrænum hætti.
Um 15. gr.
Lagt er til að auk Útlendingastofnunar og lögreglu hafi Vinnueftirlit ríkisins eftirlit með framkvæmd laganna. Með þessu mun framkvæmd laga um atvinnuréttindi útlendinga flytjast frá Vinnumálastofnun til Útlendingastofnunar og mun sú stofnun fara eftirleiðis með almennt eftirlit með framkvæmd laganna. Gert er er ráð fyrir að í eftirlitshlutverki Útlendingastofnunar felist einna helst að fylgjast með því hvort umsækjendur um tímabundin atvinnuleyfi og handhafar slíkra leyfa starfi í samræmi við þau lög og reglur sem um störf þeirra gilda. Má þar nefna þau tilvik sem tilgreind eru í 7. og 19. gr. laganna, en einnig hvort umsækjandi uppfylli önnur umsóknarskilyrði, svo sem fullnægjandi námsárangur og starfshlutfall í tilviki umsókna á grundvelli 13. gr. Þá er gert ráð fyrir að stofnunin kanni hvort umsækjandi hafi aflað starfsleyfis til starfa í löggiltri starfsgrein þegar um er að ræða starf innan t.d. heilbrigðisgreina eða löggiltra iðngreina.
Lagt er til að vettvangseftirlit sem Vinnumálastofnun hefur haft með höndum samkvæmt lögum um atvinnuréttindi útlendinga falli undir Vinnueftirlits ríkisins. Með lögum um breytingu á ýmsum lögum vegna samstarfs og eftirlits á vinnumarkaði, nr. 105/2024, var eftirlitshlutverk sem Vinnumálastofnun hefur haft á grundvelli laga um útsenda starfsmenn og skyldur erlendra þjónustuveitenda, laga um starfsmannaleigur og laga um vinnustaðaskírteini og eftirlit á vinnustöðum flutt til Vinnueftirlits ríkisins sem fór þá þegar með eftirlit á vinnumarkaði á grundvelli laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, nr. 46/1980, og reglugerðum settum á grundvelli þeirra laga. Þótti flutningur til Vinnueftirlits ríkisins á því hlutverki sem Vinnumálastofnun hafði haft vera til þess fallinn að auka skilvirkni eftirlits á vinnumarkaði, enda má ætla að með flutningnum hafi náðst mikilvæg samlegð með opinberu eftirliti sem verið hefur hjá Vinnumálastofnun og eftirliti sem Vinnueftirlit ríkisins hefur nú þegar hvað varðar brotastarfsemi á vinnumarkaði. Enn fremur þykir ljóst að skilvirkt eftirlit á á vinnumarkaði sé viðkomandi einstaklingum til hagsbóta m.a. í ljósi þess að miklu máli skiptir þegar kemur að réttindum viðkomandi einstaklinga að dvöl þeirra hér á landi sé í samræmi við lög. Þá ert gert ráð fyrir að Útlendingastofnun muni eiga aðkomu að samstarfsnefnd um eftirlit með brotastarfsemi á vinnumarkaði og að samstarfsvettvangi um sama efni en þar fer fram samráð og samstarf eftirlitsaðila og aðila vinnumarkaðarins.
Um 16. gr.
Um 17. gr.
Á sama grundvelli er lagt til að ákvæði 33. gr. laganna um almenna leiðbeiningarskyldu falli brott enda hafi umrætt ákvæði í reynd ekki falið í sér auknar kröfur umfram það sem leiðir af 7. gr. stjórnsýslulaga.
Loks er lagt til að 35. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga falli brott, en í ákvæðinu er kveðið á um skipan samstarfsnefndar sem skal kölluð saman reglulega til að ræða ýmis álitamál, fyrirhugaðar lagabreytingar og jafnvel efnislega um umsóknir um atvinnuleyfi fyrir hópa útlendinga. Er þetta m.a. lagt til þar sem umtalsverðar breytingar hafa orðið á því hvernig samráði er háttað í stefnumótum og aðdraganda lagabreytinga almennt, en umrædd nefnd hefur ekki verið virk um árabil og hlutverk hennar talið úrelt. Áfram er þó gengið út frá því að stjórnvöld og samtök aðila vinnumarkaðarins eigi í góðu samstarfi og samráði um atvinnuréttindi útlendinga hér á landi.
Um 18. gr.
Um 19. gr.
Um 20. gr.
Um 21. gr.
Þá eru gerðar úrbætur á bæði lengd dvalarleyfis og skilyrðum fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli 8. mgr. 65. gr. laganna nauðsynlegar. Með lögum nr. 56/2023 var heimild til veitingar dvalarleyfis útlendings, sem lokið hefur háskólanámi hér á landi, lengd úr sex mánuðum í allt að þrjú ár. Markmið dvalarleyfis í kjölfar útskriftar er að útlendingi sé veitt svigrúm til þess að leita að atvinnu á grundvelli sérfræðiþekkingar sinnar og að innan þess tíma hafi hann tryggt sér starf á grundvelli hennar. Útlendingur geti þá sótt um dvalar- og atvinnuleyfi á grundvelli sérfræðiþekkingar, sbr. 8. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2002. Með frumvarpi þessu er lagt til að stytta lengd þessa dvalarleyfis úr þremur árum í 18 mánuði. Í Noregi og Svíþjóð eru sambærileg leyfi aðeins veitt til eins árs. Finnar veita slík leyfi frá sex mánuðum til allt að tveggja ára. Þá hafa dönsk stjórnvöld boðað að dvalarleyfi í kjölfar útskriftar verði stytt úr þremur árum í eitt. Meginhvati breytingarinnar er að draga úr hættu á misnotkun dvalarleyfa námsmanna og bregðast við slíkri þróun þar í landi. Þeirri breytingu sem hér er lögð til er ætlað að samræma regluverkið við það sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndum en ekki síður að stemma stigu við óeðlilegri ásókn. Verður að telja að árs dvalarleyfi ætti að teljast nægjanlegt í flestum tilvikum fyrir einstakling til að finna starf í sinni sérgrein hér á landi að því gefnu að bæði sé eftirspurn eftir og takmarkað framboð slíkrar sérfræðiþekkingar hér á landi.
Samhliða fyrrgreindri breytingu á gildistíma dvalarleyfis á grundvelli 8. mgr. er talin þörf á að setja skilyrði um tegund þess náms sem einstaklingur þarf að ljúka svo hann geti átt rétt á slíku dvalarleyfi. Taka skilyrðin mið af viðmiðum um æðri menntun og prófgráður sem tóku gildi 31. október 2024 og skal námsmaður hafa lokið prófgráðu á hæfniramma ISQF 5.2 eða hærra. Við innleiðingu umræddra skilyrða er horft til framkvæmdar í Noregi og Danmörku en þar eru gerðar kröfur um að umsækjandi hafi lokið a.m.k. háskólanámi á bakkalárstigi. Þá eru ótalin sjónarmið um möguleika á misnotkun dvalarleyfa námsmanna standi ákvæðið óbreytt þegar litið er til þess að tveggja anna námsdvöl geti veitt möguleika á alls fjögurra ára atvinnuþátttöku með litlum takmörkunum. Einstaklingar sem ekki uppfylla umræddar kröfur munu eftir sem áður geta óskað eftir tímabundnu dvalar- og atvinnuleyfi á grundvelli atvinnuþátttöku.
Um 22. gr.
Þá er einnig lagt til að heimild til fjölskyldusameiningar verði skilyrt við að námsmaður sé skráður í fullt nám til bakkalárgráðu eða í nám á meistara- eða doktorsstigi og verði þannig samræmi milli þeirrar heimildar og þeirra krafna sem lagðar eru til í 21. gr. frumvarpsins. Þær breytingar sem lagðar eru til með 22. gr. eru hluti af þeirri stefnu stjórnvalda að gæta samræmis í útlendingamálum við nágrannaríki og löggjöf annars staðar á Norðurlöndunum og draga úr óeðlilegri þróun í dvalarleyfum námsmanna en fjöldi umsókna fyrir aðstandendur námsmanna hefur margfaldast síðastliðið ár frá því sem áður var.
Um 23. gr.
Þá er gert ráð fyrir að Útlendingastofnun muni taka við þeim gögnum og skjölum sem tilheyra málaskrá Vinnumálastofnunar hvað varðar afgreiðslu umsókna um tímabundin atvinnuleyfi ásamt nauðsynlegum stafrænum umsýslukerfum. Einnig er gengið út frá því að afhendingarskylda vegna umræddra skjala færist frá Vinnumálastofnun til Útlendingastofnunar.
Um 24. gr.
