Ferill 417. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Prentað upp.
Þingskjal 699 — 417. mál.
Fylgiskjal.
Skýrsla
Loga Einarssonar, samstarfsráðherra Norðurlanda, um störf Norrænu ráðherranefndarinnar 2025.
Árleg skýrsla samstarfsráðherra Norðurlanda um störf Norrænu ráðherranefndarinnar á undangengnu ári ber vitni um víðtækt samstarf um mikilvæg málefni. Skýrslan kemur út sem samantekt í hefðbundnu þingskjalsformi samhliða skýrslu um störf Norrænu ráðherranefndarinnar sem miðast við almanaksárið 2025 og er aðgengileg í fylgiskjali. Skýrslan gerir grein fyrir þátttöku Íslands á vettvangi Norrænu ráðherranefndarinnar (NMR) á árinu 2025.
Norræna ráðherranefndin er opinber samstarfsvettvangur ríkisstjórna Norðurlanda og vinnur að sameiginlegum lausnum á þeim sviðum þar sem Norðurlöndin geta náð betri árangri með því að vinna saman en með því að leysa verkefnin hvert í sínu lagi. Samstarfið miðar að því að auka ávinning fyrir löndin og íbúa þeirra með norrænt notagildi að leiðarljósi þar sem samnorrænar aðgerðir mynda virðisauka fyrir löndin og íbúa þeirra á grunni sameiginlegra gilda á borð við traust, gagnsæi og jafnrétti.
Umfang starfsins er mikið og mikilvægt Íslandi, þar sem öflugt og umfangsmikið starf fer fram á vettvangi samtals 12 ráðherranefnda, sem hafa embættismannanefndir og aðra vinnuhópa sér til aðstoðar, auk skrifstofu Norrænu ráðherranefndarinnar sem er staðsett í Kaupmannahöfn. Þar að auki eru starfræktar 12 norrænar stofnanir um öll Norðurlönd sem hafa það verkefni að efla norrænt samstarf á ýmsum sviðum. Á Íslandi er starfrækt ein norræn stofnun sem er Norræna húsið í Reykjavík.
Finnland og Álandseyjar gegndu formennsku í samstarfinu á árinu 2025 og var yfirskrift formennskunnar Norðurlönd 2025: Sameinuð og sterk. Áherslur formennskunnar voru markaðar í samræmi við framtíðarsýn Norðurlanda til ársins 2030 um að Norðurlöndin verði sjálfbærasta og samþættasta svæði heims árið 2030, með áherslumálin þrjú um græn, samkeppnishæf og félagslega sjálfbær Norðurlönd. Af hálfu formennskunnar var sérstök áhersla lögð á viðbúnað og samfélagsöryggi, þ.m.t. málefni barna og ungmenna. Einnig var lögð áhersla á sjálfbærni og samkeppnishæfni Norðurlanda.
Samstarfsáætlanir ráðherranefnda og þverlæg áhersluefni.
Í byrjun árs 2025 tóku gildi fjórtán samtarfsáætlanir ráðherranefnda fyrir 2025–2030 og var árið 2025 því fyrsta árið sem unnið var eftir þeim. Í samstarfsáætlunum eru pólitískar áherslur og markmið einstakra ráðherranefnda til að ná markmiðum Framtíðarsýnar okkar 2030 og er fimm þverlægum áherslumálum lyft upp, sem eru viðbúnaður, stafvæðing og lýðræði, hringrásarhagkerfið, hafið og færni framtíðarinnar. Áætlanirnar voru unnar í opnu ferli með aðkomu annarra samstarfs- og hagaðila í norrænu samstarfi, svo sem þingmanna í Norðurlandaráði, frjálsra félagasamtaka, atvinnulífs, o.fl., sem skilaði sér í áætlunum sem almenn samstaða er um. Í samstarfsáætlunum ráðherranefnda koma fram áherslur, skýr forgangröðun og markvissar aðgerðir og munu þær vera leiðbeinandi fyrir starfið í Norrænu ráðherranefndinni til ársins 2030. Allar samstarfsáætlanir eru aðgengilegar á heimasíðu Norrænu ráðherranefndarinnar.
Afnám stjórnsýsluhindrana – áhersla á stafrænan hreyfileika.
Árið 2025 var fyrsta árið sem unnið var eftir nýrri áætlun um frjálsa för fólks á Norðurlöndum 2025–2030, og nýtt umboð fyrir stjórnsýsluhindranaráðið fyrir tímabilið 2025–2027. Í nýju áætluninni um frjálsa för á Norðurlöndum er pólitísk ábyrgð samstarfsráðherra Norðurlanda gerð skýrari varðandi forgangsröðun og aðkomu að lausnum. Í takti við hið nýja vinnufyrirkomulag samstarfsráðherranna og ráðsins ákváðu samstarfsráðherrarnir í júní að setja í forgang vinnu að stafrænum hreyfanleika og kennslapörun. Þannig hafa samstarfsráðherrar gert kennslapörun að sérstöku forgangsmáli sem unnið verði að í hverju landi fyrir sig, en hún er forsenda þess að ná megi betri stafrænum hreyfanleika milli landanna. Á Íslandi er þegar komið á virkt samráð og samstarf milli ráðuneyta og stofnana sem koma að málinu og mikilvægt að áfram verði unnið að því.
Afnám stjórnsýsluhindrana er mikilvægur þáttur í þeirri stefnu að gera Norðurlöndin að sjálfbærasta og samþættasta svæði heims árið 2030 svo íbúar geti óhindrað ferðast, stundað nám, starfað og stundað atvinnurekstur hvar sem er á Norðurlöndum. Það krefst þess að sem flestar stjórnsýsluhindranir milli landanna verði afnumdar og að nýjar skjóti ekki upp kollinum. Í þessari vinnu gegnir stjórnsýsluhindranaráðið mikilvægu hlutverki, sem skipað er einum fulltrúa frá hverju landanna en margir aðrir innan stjórnsýslunnar þurfa einnig að koma að þessari vinnu.
Umræða um hugsanlega endurskoðun Helsingforssamningsins.
Í febrúar sendu samstarfsráðherrar Norðurlanda, fyrir hönd norrænu ríkisstjórnanna, svör til Norðurlandaráðs við tilmælum nr. 21/2024 um endurskoðun á Helsingforssamningnum, frá október 2024. Í framhaldinu settu samstarfsráðherrar af stað vinnu við að meta lagaleg og þjóðréttarleg álitaefni í tengslum við hugsanlega endurskoðun á Helsingforssamningnum, sem Norðurlandaráð hefur haldið á lofti. Til stendur að löndin fái afhenta skýrslu frá finnskum lagaprófessor í byrjun febrúar 2026. Í kjölfarið munu löndin ræða stöðuna og næstu skref.
Mikilvægi norræns samstarfs.
Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar frá desember 2024 er m.a. kveðið á um nána samvinnu við önnur norræn ríki. Samanlagt eru Norðurlönd tólfta stærsta hagkerfi heims með samtals um 27 milljónir íbúa.
Ávinningur af starfinu er mikill og nýtur Ísland góðs af því á margvíslegan hátt, t.d. í þeirri hagkvæmni að sameina kraftana og takast á við úrlausnarefni í samstarfi við vinveitt lönd og stærri hagkerfi, auði sem felst í öflugu tengslaneti á öllum stigum stjórnsýslu o.fl.
Mikilvægt er að hlúa að og styrkja norrænt samstarf, vera virkir þátttakendur og leitast við að miðla þekkingu og reynslu Íslands á sama tíma og við njótum þess sama frá hinum norrænu löndunum og að vera hluti af stærri heild. Norðurlönd eru sterkari saman.
Í skýrslunni er leitast við að bregða ljósi á þau mál sem ofarlega voru á baugi í norrænu samstarfi á árinu og Ísland lagði áherslu á og vísast til hennar fyrir nánari upplýsingar.
Fylgiskjal.
Skýrsla Loga Einarssonar, samstarfsráðherra Norðurlanda, um störf Norrænu ráðherranefndarinnar 2025.
