Ferill 232. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 770 — 232. mál.
2. umræða.
Nefndarálit með breytingartillögu
um frumvarp til laga um breytingu á lögum um grunnskóla, nr. 91/2008 (símar og snjalltæki).
Frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar.
Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá mennta- og barnamálaráðuneyti, Samtökum iðnaðarins, Samtökum menntatæknifyrirtækja, Félagsráðgjafafélagi Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, umboðsmanni barna, Barnaheillum, Ungheillum og Ásdísi Bergþórsdóttur sálfræðingi.
Nefndinni bárust tíu umsagnir sem eru aðgengilegar undir málinu á vef Alþingis.
Umfjöllun nefndarinnar.
Heimild til að kveða á um notkun síma og snjalltækja í reglugerð.
Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem miða að því að styrkja lagagrundvöll og veita skýrari lagastoð fyrir setningu reglugerðar um notkun síma og snjalltækja í skóla- og frístundastarfi.
Fyrir nefndinni var einkum fjallað um útfærslu og efni fyrirhugaðrar reglugerðar og einnig bent á aðrar færar leiðir. Umboðsmaður barna benti á að skoða megi hvort fela eigi Miðstöð menntunar og skólaþjónustu að útbúa leiðbeiningar um símareglur fyrir grunnskóla í samráði við skólasamfélagið, þar á meðal nemendur, líkt og gert hefur verið í Noregi. Þá bentu Barnaheill á að betur kynni að fara á því að kveða á um að mæla skuli fyrir um notkun síma og snjalltækja í skólareglum, sbr. 3. mgr. 30. gr. laganna, í stað þess að reglurnar verði útfærðar með reglugerð.
Meiri hlutinn hefur skilning á framangreindum sjónarmiðum en telur mikilvægt að settar verði skýrar og samræmdar reglur sem mynda ákveðinn ramma um það hvernig eigi að fara með síma og snjalltæki í skólastarfi. Gæta þurfi að því að um verði að ræða raunhæfar reglur sem hægt verði að fylgja eftir í framkvæmd. Meiri hlutinn tekur undir það sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu um að með því sé lagt til að ráðherra fái skýrar heimildir til að kveða á um notkun síma og snjalltækja í grunnskólum og í frístundastarfi með það m.a. að markmiði að samræma reglur í grunnskólum, búa nemendum náms- og félagsumhverfi sem styðji við farsælt nám þeirra og vellíðan og stuðla um leið að ábyrgri nethegðun og öruggari stafrænum samskiptum.
Samráð við nemendur og skóla.
Umsagnaraðilar undirstrikuðu mikilvægi samráðs við skólasamfélagið, nemendur sjálfa sem og aðra hagaðila hvað varðar útfærslu reglugerðarinnar. Í umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga er áréttað að fjölmargir skólar hafi þegar útfært reglur um notkun síma og snjalltækja í skólastarfi. Þar af leiðandi sé mikilvægt að vera í góðu samstarfi við sveitarfélögin um útfærslu samræmdra reglna til að nýta þá þekkingu og reynslu sem fyrir er. Jafnframt ítreka þau ábyrgð sveitarfélaga og skólastjórnenda á starfi og starfsumhverfi skóla samkvæmt lögum um grunnskóla, nr. 91/2008.
Meiri hlutinn telur brýnt að við útfærslu reglugerðarinnar verði haft samráð við skólasamfélagið, einkum börn og ungmenni. Þá sé mikilvægt að byggt verði á þeirri vinnu sem hefur þegar átt sér stað í mörgum grunnskólum sem hafa sett sér reglur eða viðmið um notkun farsíma, jafnvel í náinni samvinnu við nemendur í viðkomandi skólum.
Við umfjöllun nefndarinnar um málið fékk nefndin á sinn fund fulltrúa frá Ungheillum, ungmennaráði Barnaheilla, sem skiluðu jafnframt inn umsögn um málið. Fram komu mikilvæg sjónarmið varðandi afstöðu barna og ungmenna til málsins. Meiri hlutinn undirstrikar mikilvægi þess að tryggja að nemendur fái að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við áframhaldandi vinnslu innan ráðuneytisins, sbr. 12. gr. barnasáttmálans sem kveður á um rétt barna til að láta í ljós skoðanir sínar í öllum málum er varða þau og að tekið sé réttmætt tillit til skoðana þeirra í samræmi við aldur og þroska. Líkt og umboðsmaður barna bendir á er mikilvægur þáttur í innleiðingu barnasáttmálans að tryggja að hann sé með markvissum og kerfisbundnum hætti hafður að leiðarljósi við alla stefnumótun, lagasetningu og ákvarðanatöku sem varða börn.
Undanþágur frá takmörkun við notkun síma og snjalltækja í skólum.
Landssamtökin Þroskahjálp benda á að reglur um símanotkun og snjalltæki þurfi að taka mið af ólíkum þörfum barna, þ.m.t. fatlaðra barna sem kunna að reiða sig á tæki til samskipta, skipulags eða náms. Þau leggja áherslu á að tryggt verði að reglur um síma og snjalltæki í skólum muni ekki leiða til frekari jaðarsetningar fatlaðra barna með skýrum undanþágum fyrir börn sem nýta tæki vegna fötlunar. Í umsögn Barnaheilla er jafnframt bent á að stafrænt umhverfi sé mikilvægt fyrir marga hópa og að fjöldi barna sem séu jaðarsett af ólíkum ástæðum treysti á stafrænt umhverfi og reglur kunni þannig að auka félagslega einangrun barna í þeirri stöðu.
Í greinargerð með frumvarpinu er tilgreint að reglunum verði ekki ætlað að banna eða útiloka notkun tækninnar heldur verði markmið þeirra að tryggja jafnræði milli skóla, styrkja skólastjórnendur og faglegt skóla- og frístundastarf, og stuðla að jákvæðu og öruggu skólaumhverfi þar sem börn geta einbeitt sér að námi, þroskast og styrkt félagsleg samskipti. Þá kemur fram að gert verði ráð fyrir því að ráðherra muni útfæra hvaða undanþágur verði heimilaðar og í hvaða tilgangi, svo sem kennslufræðilegum, til að koma til móts við námsþarfir nemenda eða vegna heilsufarsástæðna.
Meiri hlutinn telur ljóst að huga þurfi vandlega að því að tryggja ákveðinn sveigjanleika og að undanþágur verði útfærðar til að koma til móts við ýmsar sérþarfir nemenda. Þá kunni fleiri sjónarmið að koma til nánari skoðunar, svo sem hvort útfæra eigi reglur með hliðsjón af aldri nemenda.
Fræðsla um áhrif af notkun snjallsíma og samfélagsmiðla.
Í umsögn Barnaheilla er m.a. fjallað um fræðslu og að símabann á skólatíma megi ekki verða til þess að draga úr áherslu stjórnvalda á aðgerðir til að fræða öll börn, foreldra og kennara um ábyrga og örugga umgengni við snjalltæki og netið. Í umsögn Félagsráðgjafafélags Íslands kemur fram að öryggi barna verði ekki tryggt með boðum og bönnum heldur þurfi að kenna börnum að umgangast netið og samfélagsmiðla, styðja við eftirlitshlutverk foreldra og efla fræðslu og forvarnir.
Í greinargerð með frumvarpinu er vísað til þess að samhliða umfjöllun um notkun síma og snjalltækja í grunnskólum hafi verið ákall um fræðslu og forvarnir um viðeigandi og örugga notkun. Ljóst sé að fræðsla þurfi að vera reglubundin og hluti af daglegu starfi og kennslu grunnskóla og æskilegt að foreldrum og forsjáraðilum verði einnig boðið upp á fræðslu. Jafnframt kemur fram að embætti landlæknis, umboðsmaður barna, Barnaheill, heilsugæslan, Heimili og skóli og SAFT hafi gefið út aldursbundin viðmið um skjánotkun barna og ungmenna, þ.m.t. á samfélagsmiðlum, til stuðnings foreldrum við að stuðla að jákvæðri og uppbyggilegri umgengni við tækni, tölvur og snjalltæki.
Meiri hlutinn tekur undir framangreint og telur það vera grundvallarforsendu fyrir því að tryggja heilbrigða og örugga notkun barna og ungmenna á símum og snjalltækjum að auka fræðslu og forvarnir. Jafnframt þurfi að eiga sér stað nánari stefnumótun hvað varðar aðgengi barna að samfélagsmiðlum og hvernig megi umgangast tæknina á öruggan hátt.
Meiri hlutinn telur mikilvægt að það verði skoðað nánar hver skuli bera ábyrgð á aukinni fræðslu, einkum fyrir foreldra og forsjáraðila. Líkt og fram kemur hafa ýmsir aðilar gefið út viðmið auk þess sem ýmis fræðsla er aðgengileg, m.a. á vegum Heimilis og skóla, Netvís og SAFT. Þá hafa heilsugæslustöðvar og sveitarfélög haldið uppeldisnámskeið sem Geðheilsumiðstöð barna hefur hannað og heldur utan um. Jafnframt hafa skólar í samstarfi við foreldrafélög boðið upp á ýmsa fræðslu, m.a. um skjánotkun barna, en sú fræðsla er þó ekki veitt með skipulögðum hætti. Skv. 1. mgr. 9. gr. laga um grunnskóla, nr. 91/2008, skulu foreldrafélög starfa við grunnskóla sem hafi m.a. það hlutverk að styðja skólastarfið, stuðla að velferð og farsæld nemenda og efla tengsl heimila og skóla. Meiri hlutinn telur ljóst að um er að ræða verkefni sem mun ávallt þurfa að byggjast á samvinnu heimila og skóla auk þess að snerta ýmis svið og marga aðila. Í mennta- og barnamálaráðuneyti stendur nú yfir vinna þar sem aldurstakmörk barna á samfélagsmiðlum eru til skoðunar. Í þeirri vinnu er einnig horft til aukinnar fræðslu fyrir foreldra og möguleika á útfærslu á slíkri fræðslu en m.a. kann að koma til greina að Miðstöð menntunar og skólaþjónustu muni koma að því að halda miðlægt um slíka fræðslu á grundvelli a-liðar 1. mgr. 4. gr. laga nr. 91/2023. Meiri hlutinn tekur undir mikilvægi þeirrar vinnu sem og að það verði skoðað hvort fela megi Miðstöð menntunar og skólaþjónustu hlutverk hvað varðar aukna fræðslu.
Breytingartillaga.
Meiri hlutinn leggur til eina tæknilega breytingu sem er ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif. Meiri hlutinn leggur til að orðalagi 1. gr. verði breytt til samræmis við ákvæðið líkt og það lá fyrir í frumvarpinu eins og það var birt í samráðsgátt stjórnvalda (mál nr. S-195/2025) en meiri hlutinn telur skýrara að útfæra ákvæðið svo að við 4. mgr. 30. gr. laganna bætist nýr málsliður sem kveði á um að í reglugerð verði ráðherra heimilt að kveða nánar á um notkun síma og snjalltækja í grunnskóla.
Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi
BREYTINGU:
1. gr. orðist svo:
Við 4. mgr. 30. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Ráðherra er heimilt í reglugerð að kveða nánar á um notkun síma og snjalltækja í grunnskóla.
Grímur Grímsson, Ingibjörg Isaksen, Jón Pétur Zimsen, Sandra Sigurðardóttir og Snorri Másson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Grímur Grímsson og Sandra Sigurðardóttir rita undir álitið samkvæmt heimild í 2. mgr. 29. gr. þingskapa.
Alþingi, 17. febrúar 2026.
| Víðir Reynisson, form. |
Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir, frsm. |
Grímur Grímsson. | |
| Guðmundur Ari Sigurjónsson. | Sandra Sigurðardóttir. | ||
