Ferill 533. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 910 — 533. mál.
Frumvarp til laga
um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997 (fjárfestingarkostir viðbótarlífeyrissparnaðar).
Flm.: Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, Jens Garðar Helgason, Vilhjálmur Árnason, Hildur Sverrisdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson, Ólafur Adolfsson, Jón Pétur Zimsen, Diljá Mist Einarsdóttir.
1. gr.
a. Á eftir orðinu „skulu“ í 1. málsl. 1. mgr. kemur: að undanskilinni fjárfestingarleið skv. 5. mgr.
b. Við bætast tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi:
Aðila sem ávaxtar fé, sem ætlað er til að veita viðbótartryggingavernd, er heimilt að verða við beiðni rétthafa um að iðgjöldum hans verði í heild eða að hluta varið til að fjárfesta í sjóði eða sjóðum um sameiginlega fjárfestingu sem rétthafi velur. Heimildin tekur til fjárfestingar í verðbréfasjóðum samkvæmt lögum um verðbréfasjóði, nr. 116/2021, tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/65/EB um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum að því er varðar verðbréfasjóði (UCITS), sérhæfðum sjóðum fyrir almenna fjárfesta skv. X. kafla laga um rekstraraðila sérhæfðra sjóða, nr. 45/2020, og sjóðum sem fengið hafa heimild Fjármálaeftirlitsins skv. 65. gr. sömu laga, peningamarkaðssjóðum samkvæmt lögum um peningamarkaðssjóði, nr. 6/2023, og peningamarkaðssjóðum samkvæmt reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2017/1131 um peningamarkaðssjóði. Hlutir og hlutdeildarskírteini sjóða skv. 2. málsl. skulu vera innleysanleg á hverjum tíma að beiðni vörsluaðila. Þá skal aðili sem ávaxtar fé fara með beiðni rétthafa um val á sjóði eða sjóðum í samræmi við 34. og 44.–46. gr. laga um markaði fyrir fjármálagerninga, nr. 115/2021. Að auki er aðila, sem ávaxtar fé sem ætlað er til að veita viðbótartryggingavernd, heimilt að verða við beiðni rétthafa um að iðgjöld verði í heild eða að hluta bundin í innlánum.
Heimild skv. 5. mgr. tekur til þess hluta iðgjalds sem er umfram lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs, sbr. 2. gr., og viðbótarlífeyrissparnaðar samkvæmt skilgreiningu 13. tölul. 2. gr. laga um almannatryggingar, nr. 100/2007. Þá tekur heimild 5. mgr. einnig til uppsafnaðs sparnaðar rétthafa sem þegar hefur myndast af slíku iðgjaldi. Bregðast skal við beiðni rétthafa um flutning uppsafnaðs sparnaðar eins fljótt og auðið er. Aðila sem ávaxtar fé, sem ætlað er til að veita viðbótartryggingavernd, er þó heimilt að fresta flutningi enda sé það augljóslega í þágu rétthafa.
2. gr.
Greinargerð.
Lagt er til að heimildin taki til iðgjalds sem er umfram lögbundið 15,5% lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs og hins svokallaða viðbótarlífeyrissparnaðar sem takmarkast við 4% framlag rétthafa af iðgjaldsstofni og 2% mótframlag launagreiðanda af iðgjaldsstofni. Heimildin tekur því ekki til iðgjalds sem myndast af 15,5% lágmarksiðgjaldi til lífeyrissjóðs og sem varið er til séreignar. Loks er lagt til að heimildin taki einnig til þegar uppsafnaðs sparnaðar rétthafa, í heild eða að hluta.
Markmið þessara breytinga er að auka valfrelsi í viðbótarlífeyrissparnaði með því að fjölga fjárfestingarkostum. Lífeyrissjóðir hafa vaxið mun hraðar en hagkerfið um árabil og voru eignir þeirra samtals 179% af VLF við árslok 2025. Verði heimildin nýtt í verulegum mæli kann það að leiða til aukinnar samkeppni á milli vörsluaðila og að nýir aðilar óski eftir því að koma inn á markaðinn sem mun hafa jákvæð áhrif enda eykur samkeppni almennt verðmætasköpun og skapar neytendum ábata. Aukin samkeppni getur verið til þess fallin að auka hreyfanleika á milli vörsluaðila og eftirspurn hjá vörsluaðilum lífeyrissparnaðar. Með heimildinni er dreifstýring fjármagns aukin sem er til þess fallið að auka samkeppni og skilvirkni á fjármálamarkaði. Með því gæti t.d. verðmyndun orðið skilvirkari sökum meiri seljanleika og telja má að með aukinni samkeppni aukist líkur á að fjármagni sé ráðstafað í fjárfestingar á skilvirkan hátt.
Ástæða þess að lagt er til að heimildin nái til framangreindra sjóða er að almennt er talið að fjárfesting í þeim sé fremur áhættulítil fyrir rétthafa, m.a. vegna þess að í lögum er kveðið á um innlausnarskyldu slíkra sjóða og áhættudreifingu í fjárfestingu, en sjóðina er heimilt að markaðssetja til almennra fjárfesta. Sama gildir um heimild vörsluaðila til að verða við beiðni rétthafa um að binda iðgjöld í heild eða að hluta í innlánum. Bjóði vörsluaðili upp á fjárfestingarkosti sem mælt er fyrir um í frumvarpinu getur rétthafi því valið að binda séreignarsparnað sinn að hluta í framangreindum sjóðum og að hluta í innlánum eða t.d. að öllu leyti í innlánum, til að mynda við breytingu rétthafa á fjárfestingarkostum. Þrátt fyrir að fjárfestingar í þeim sjóðum sem heimilaðar eru samkvæmt frumvarpinu að rétthafi fjárfesti í séu almennt taldar fremur áhættulitlar þykir rétt að kveðið verði á um að vörsluaðili skuli fara með beiðni rétthafa um val á sjóði eða sjóðum í samræmi við tiltekin ákvæði laga um markaði fyrir fjármálagerninga, nr. 115/2021, sem m.a. mæla fyrir um fjárfestavernd. Jafnframt er í frumvarpinu lagt til að vörsluaðilum verði ekki gert skylt að móta og kunngera fjárfestingarstefnu fyrir þá fjárfestingarleið sem frumvarpið fjallar um. Um sértæka fjárfestingarleið er að ræða og vandkvæðum bundið fyrir vörsluaðilann að móta fjárfestingarstefnu fjárfestingarleiðar sem rétthafinn velur sjálfur fyrir lífeyrissparnað sinn. Vörsluaðilar skulu þó áfram útbúa skjal með lykilupplýsingum til samræmis við 3. mgr. 9. gr. laganna.
Um heimildarákvæði er að ræða og því er ekki lagt til að vörsluaðila verði gert skylt að verða við slíkri beiðni rétthafa bjóði hann ekki upp á slíka fjárfestingarleið en geri hann það velur rétthafi fjárfestingarkosti innan marka ákvæðisins. Vörsluaðilar séreignarsparnaðar bjóða einstaklingum nú þegar upp á fjölbreyttar fjárfestingarleiðir þegar kemur að ávöxtun iðgjalda til séreignar. Framboð ávöxtunarleiða fyrir iðgjöld til séreignar er því töluvert auk þess sem einstaklingar velja sjálfir vörsluaðila iðgjaldanna. Einstaklingur hefur því val um til hvaða vörsluaðila iðgjöld hans renna sem og ávöxtunarleið sem vörsluaðili býður upp á. Að öðru leyti hefur rétthafi ekki frekari aðkomu að því að taka ákvörðun um fjárfestingu iðgjaldanna.
Lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða setja vörsluaðilum engar takmarkanir á fjárfestingu í þeim sjóði eða sjóðum um sameiginlega fjárfestingu sem mælt er fyrir um í ákvæðum frumvarpsins þótt 3. mgr. 39. gr. b laganna, um samanlagða eign hverrar fjárfestingarleiðar í fjármálagerningum, kunni að leiða til einhverra takmarkana. Ekki er því þörf á að leggja til að aukið verði við heimildir vörsluaðila til slíkra fjárfestinga. Hins vegar er talið rétt að rétthafi iðgjaldanna geti haft virkari aðkomu að því hvernig fjárfestingu iðgjalda er háttað, en líkt og áður greinir getur rétthafi samkvæmt gildandi lögum valið á milli vörsluaðila sem og þeirra ávöxtunarleiða sem vörsluaðilar bjóða upp á.
Um einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Í b-lið ákvæðisins er í fyrsta lagi kveðið á um að rétthafi séreignarsparnaðar hafi meira valfrelsi eða geti haft meiri áhrif á það hjá vörsluaðila hvernig fjárfestingu iðgjalda hans til séreignar er hagað. Ákvæðið felur í sér að vörsluaðila séreignarsparnaðar verði heimilað að bjóða rétthafa upp á frekari aðkomu að fjárfestingu iðgjalda hans. Tilgreindir eru þeir fjárfestingarkostir sem heimildin tekur til og er um tæmandi talningu að ræða. Ákvæði 1. mgr. leggur ekki skyldu á vörsluaðila að verða við beiðni rétthafa um slíka fjárfestingu bjóði hann ekki upp á fjárfestingarleið ákvæðisins. Þá segir í ákvæðinu að það sé undir hverjum og einum rétthafa komið hversu stóru hlutfalli af iðgjaldi til séreignar hann ver til fjárfestingar í fjárfestingarkostum ákvæðisins en vilji rétthafa kann að standa til að verja iðgjaldi til mismunandi fjárfestingarleiða hjá vörsluaðila. Þá felur ákvæðið í sér að rétthafi getur valið fjölda þeirra sjóða sem hann hyggst fjárfesta í. Því er rétthafa heimilt að óska eftir að fjárfest verði í einum sjóði eða fleirum. Jafnframt er mælt fyrir um í ákvæðinu að vörsluaðila sé heimilt að verða við beiðni rétthafa um að iðgjöld verði í heild eða að hluta bundin í innlánum. Loks er í 1. mgr. annars vegar gert að skilyrði að vörsluaðili skuli fara með beiðni rétthafa um fjárfestingu í sjóði eða sjóðum í samræmi við tiltekin ákvæði laga um markaði fyrir fjármálagerninga að því er varðar fjárfestavernd. Hins vegar er gert að skilyrði að hlutir eða hlutdeildarskírteini í sjóðum sem rétthafi velur séu innleysanleg á hverjum tíma að beiðni vörsluaðila þar sem rétthafi kann að vilja gera breytingar á fjárfestingum sínum, skipta um fjárfestingarleið eða færa sparnað sinn til annars vörsluaðila. Með heimild til innlausnar á hverjum tíma er átt við að vörsluaðili geti innleyst eign rétthafa hvenær sem er og án takmarkana.
Í öðru lagi er kveðið á um til hvaða iðgjalds eða iðgjaldahluta heimild skv. 1. mgr. tekur. Lagt er til að heimildin taki til iðgjalds sem er umfram lögbundið 15,5% lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs og hins svokallaða viðbótarlífeyrissparnaðar, sem er sparnaður sem takmarkast við 4% framlag rétthafa af iðgjaldsstofni og 2% mótframlag launagreiðanda af iðgjaldsstofni. Heimildin tekur því ekki til iðgjalds til séreignar sem myndast af 15,5% lágmarksiðgjaldi til lífeyrissjóðs og sem varið er til séreignar. Þá tekur heimild skv. 1. mgr. til þegar uppsafnaðs sparnaðar rétthafa í heild eða að hluta, sé það vilji rétthafa. Ákvæðið felur í sér að vörsluaðila beri að bregðast við beiðni rétthafa um flutning á þegar uppsöfnuðum séreignarsparnaði eins fljótt og kostur er. Þó er vörsluaðila heimilt að fresta að verða við beiðni um flutning enda sé það í þágu rétthafans. Þykir það rétt þar sem aðstæður á mörkuðum á þeim tíma sem beiðni um flutning kemur fram kunna að vera þess eðlis að þær séu rétthafa ekki í hag.
Um 2. gr.
