Ferill 234. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 998 — 234. mál.
2. umræða.
Nefndarálit
um frumvarp til markaðssetningarlaga.
Frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar.
Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá atvinnuvegaráðuneyti, Neytendasamtökunum, Samtökum atvinnulífsins, SVÞ – Samtökum verslunar og þjónustu, Viðskiptaráði Íslands, Félagi atvinnurekenda, Bændasamtökum Íslands, Hagsmunasamtökum heimilanna, Barnaheillum, Neytendastofu og Íslenskri málnefnd.
Nefndinni bárust níu umsagnir auk minnisblaðs frá atvinnuvegaráðuneyti og eru gögnin aðgengileg undir málinu á vef Alþingis.
Frumvarp þetta felur í sér heildarendurskoðun á löggjöf um markaðssetningu. Lagt er til að ný heildarlög leysi af hólmi lög um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, nr. 57/2005, lög um Neytendastofu, nr. 62/2005, og lög um samvinnu stjórnvalda á Evrópska efnahagssvæðinu um neytendavernd, nr. 20/2020. Markmið þessarar heildarendurskoðunar er í fyrsta lagi að ný markaðssetningarlög tryggi virka samkeppni í viðskiptum og góða neytendavernd sem taki mið af tækniþróun undanfarinna ára. Í öðru lagi að lögin séu einföld, skýr, aðgengileg og tæknihlutlaus og leggi ekki óþarfabyrðar á atvinnulífið. Í þriðja lagi að tryggja eins og kostur er að ákvæði laganna sem innleiða Evrópugerðir endurspegli aðeins þær EES-skuldbindingar sem við eiga og gætt sé samræmis við orðalag þeirra.
Umfjöllun nefndarinnar.
Viðskiptahættir sem beinast að börnum og ungmennum.
Í 2. mgr. 3. gr. frumvarpsins kemur fram að viðskiptahættir sem beinast að börnum og ungmennum eða viðskiptahættir sem börn og ungmenni eru sérstaklega viðkvæm fyrir skuli útfærðir af sérstakri varkárni vegna trúgirni, reynsluleysis og áhrifagirni barna og ungmenna. Þá er í þremur stafliðum í 15. gr. kveðið á um hvers konar viðskiptahættir megi ekki beinast að börnum og ungmennum undir 18 ára aldri. Í a-lið er fjallað um hvatningu til ofbeldis og annarrar hættulegrar háttsemi. Í b-lið er vikið að vímuefnum, áfengi eða annarri vöru eða þjónustu sem hæfir ekki börnum. Að lokum er í c-lið kveðið á um að viðskiptahættir megi ekki gera út á samviskubit og félagslegt óöryggi eða stuðla að þrýstingi um líkamlegt útlit.
Í umsögn Samtaka atvinnulífsins, Samtaka verslunar og þjónustu og Viðskiptaráðs (hér eftir nefnd „samtökin“) er gerð athugasemd við c-lið 15. gr. Bent er á að stafliðurinn sé mjög matskenndur og því velt upp hvort lagt sé til afdráttarlaust bann við því að upplýsingum um vörur og þjónustu, sem t.d. er ætlað að styrkja sjálfstraust, sé miðlað til þess aldurshóps. Í umsögn Barnaheilla er hvatt til þess að orðalag 2. mgr. 3. gr. verði endurskoðað þar sem núverandi framsetning þyki lítillækkandi fyrir börn og ungmenni.
Meiri hlutinn vill í fyrsta lagi víkja að athugasemd samtakanna varðandi c-lið 15. gr. frumvarpsins. Nauðsynlegt er að orðalag ákvæðisins taki mið af því hve fjölbreyttir viðskiptahættir geta verið og því er óhjákvæmilegt að því fylgi alltaf einhvers konar mat. Meiri hlutinn fellst ekki á að með ákvæðinu sé lagt afdráttarlaust bann við upplýsingum um vörur og þjónustu sem hafi það að markmiði að styrkja sjálfstraust barna, enda er orðalag ákvæðisins á þá leið að gert sé út á lágt sjálfstraust. Þá ber að skýra vísun til líkamlegs útlits út frá samhengi þess að kveðið er á um að viðskiptahættir stuðli að þrýstingi. Í skýringum við 15. gr. kemur fram að ákvæðið byggist að miklu leyti á siðareglum Alþjóðaviðskiptaráðsins um auglýsingar og markaðssetningu. Þessu til viðbótar vill meiri hlutinn benda á að Samband íslenskra auglýsingastofa hefur sömuleiðis sett sér siðareglur sem geyma sams konar reglur um sérstaka aðgát sem beri að sýna þegar auglýsingum er beint að börnum eða ungmennum eða þar sem þau koma fram.
Í öðru lagi telur meiri hlutinn ekki þörf á að leggja til breytingu á orðalagi 2. mgr. 3. gr. frumvarpsins eftir ábendingu Barnaheilla. Í 2. mgr. 3. gr. og 15. gr. frumvarpsins eru börn og ungmenni undir 18 ára aldri skilgreind sem hópur neytenda sem sérstaklega þurfi að vernda. Orðalag 2. mgr. 3. gr. er afdráttarlaust enda felur það í sér rökstuðning fyrir því að aukin ábyrgð verði falin atvinnurekendum og börn og ungmenni látin njóta sérstaks vafa.
Um 3., 4. og 16. gr. frumvarpsins.
Í 3. gr. frumvarpsins er kveðið á um góða markaðshætti. Greinin kemur í stað almennrar reglu um góða viðskiptahætti í 13. gr. laga nr. 57/2005. Í skýringum við ákvæðið segir að lagt sé til að breyta framsetningu og orðalagi greinarinnar og bæta við tilvísun til almennra samfélagshagsmuna. Hið nýja heildarhugtak um góða markaðshætti taki þannig til þrenns konar verndarhagsmuna, þ.e. tillits til neytenda, annarra atvinnurekenda og almennra samfélagshagsmuna. Í 4. gr. frumvarpsins kemur fram að atvinnurekendur skuli viðhafa góða viðskiptahætti gagnvart neytendum. Greinin byggist á 8. gr., sbr. 5. gr. laga nr. 57/2005 sem fjallar um óréttmæta viðskiptahætti. Ákvæði 8. gr. var sett til innleiðingar á 5. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2005/29/EB, um óréttmæta viðskiptahætti gagnvart neytendum. Breytt framsetning samkvæmt frumvarpinu endurspeglar betur jákvæða skyldu atvinnurekenda. Að lokum er í 16. gr. fjallað um óhæfilega samningsskilmála. Sú grein er nýmæli og nánari útfærsla á hinni almennu reglu í 13. gr. laga nr. 57/2005. Öll framangreind þrjú ákvæði frumvarpsins eiga það sameiginlegt að brot gegn þeim varða ekki stjórnvaldssektum nema brotið sé gegn ákvörðun Neytendastofu skv. 30. gr., sbr. 2. mgr. 33. gr.
Í umsögn samtakanna er vakin athygli á því að sum ákvæði frumvarpsins séu heldur matskennd og hafa beri í huga skýrleika ákvæða sem geta varðað stjórnvaldsviðurlögum. Sömuleiðis er spurt varðandi 1. mgr. 16. gr. frumvarpsins hvort gengið sé lengra en nauðsyn krefur þegar gildissvið málsgreinarinnar er látið ná til samtaka atvinnurekenda. Í umsögn Neytendastofu gætir annarra sjónarmiða og nefnt hvort veita eigi stofnuninni heimild til að sekta fyrir brot gegn ákvæðunum við fyrstu ákvörðun í undantekningartilvikum þegar brotin eru mjög alvarleg.
Meiri hlutinn vísar til skýringar í greinargerð þess efnis að 3., 4. og 1. mgr. 16. gr. feli í sér matskennd ákvæði og að það verði í höndum stjórnvalda og dómstóla að meta með hliðsjón af samfélagslegri þróun hvort tiltekin háttsemi muni ganga í berhögg við ákvæðin. Með tilliti til skýrleika refsiheimilda, lögmætisreglunnar og fyrirsjáanleika fyrir atvinnurekendur fellst meiri hlutinn á þá tillögu sem felst í frumvarpinu að einungis verði unnt að beita stjórnvaldssekt vegna brota gegn fyrrgreindum ákvæðum þegar atvinnurekandi brýtur gegn ákvörðun Neytendastofu. Þá telur meiri hlutinn að ekki sé gengið lengra í 1. mgr. 16. gr. en nauðsyn krefur. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu ná sams konar ákvæði í Noregi og Svíþjóð einnig til samtaka.
Villandi athafnir í 5. gr.
Í 1. mgr. 5. gr. frumvarpsins er kveðið á um villandi athafnir. Þar segir að viðskiptahættir atvinnurekanda megi ekki fela í sér rangar upplýsingar eða upplýsingar sem á annan hátt, þ.m.t. vegna framsetningar, villa um fyrir eða eru líklegar til að villa um fyrir hinum almenna neytanda, jafnvel þótt þær séu réttar. Í skýringum við ákvæðið kemur fram að greinin byggist á 1. mgr. 9. gr. laga nr. 57/2005, en það ákvæði var sett til innleiðingar á 6. gr. tilskipunarinnar um óréttmæta viðskiptahætti. 5. gr. frumvarpsins er ekki ætlað að hafa í för með sér efnislegar breytingar á gildandi rétti að því er varðar tilskipunina. Markmiðið með frumvarpinu er að innleiða 6. gr., sbr. 1., 3. og 4. mgr. 5. gr. tilskipunarinnar, með nákvæmari hætti en gert er í gildandi lögum.
Í umsögn Félags atvinnurekenda til nefndarinnar kom fram sjónarmið þess efnis að orðalagið „jafnvel þótt þær [upplýsingar] séu réttar“ í ákvæðinu fæli í sér mótsögn og lagt til að það yrði fellt brott. Meiri hlutinn áréttar að finna má sama fyrirvara í 1. mgr. 6. gr. tilskipunarinnar þar sem segir: „[…] jafnvel þótt gefnar séu upp réttar staðreyndir í upplýsingum“. Reynt hefur á fyrirvarann fyrir Evrópudómstólnum, til að mynda í máli C-611/14 gegn Canal Digital Danmark. Málsatvik voru þau að umrætt fyrirtæki auglýsti mánaðargjald af sjónvarpsáskrift á 99 danskar krónur. Í auglýsingunni kom sömuleiðis fram en á töluvert minna áberandi hátt hálfsársgjald upp á 399 danskar krónur. Taldi dómstóllinn að túlka bæri 1. mgr. 6. gr. tilskipunarinnar á þann veg að viðskiptahættir sem felast í því að verð á vöru sé sundurliðað og aðeins lögð áhersla á einn hluta þess væru villandi. Slíkir viðskiptahættir væru í fyrsta lagi líklegir til þess að gefa neytanda þá röngu hugmynd að honum hefði verið boðið hagstætt verð, og í öðru lagi að valda því að neytandi tæki ákvörðun um viðskipti sem hann hefði ekki tekið annars. Með hliðsjón af framangreindu telur meiri hlutinn að það væri varhugavert ef orðalagið „jafnvel þótt þær séu réttar“ félli brott úr 1. mgr. 5. gr. frumvarpsins og atvinnurekandi sem stundaði sams konar viðskiptahætti gæti skýlt sér á bak við það að réttar upplýsingar hefðu þrátt fyrir villandi framsetningu komið fram.
Meginregla um íslensku.
Í 14. gr. frumvarpsins er kveðið á um meginreglu um íslensku. Í 1. mgr. ákvæðisins segir að auglýsingar skuli vera á íslensku. Þó sé heimilt að auglýsing sé eingöngu á öðru tungumáli en íslensku hafi hún beinst aðeins að erlendum neytendum. Í 2. mgr. er kveðið á um að almennir skilmálar atvinnurekanda sem býður neytendum þjónustu sína hér á landi skuli vera á íslensku og loks í 3. mgr. er gerð krafa um að ábyrgðaryfirlýsingar sem afhentar eru íslenskum neytendum séu á íslensku.
Í umsögnum komu fram andstæð sjónarmið um 14. gr. frumvarpsins. Í umsögn samtakanna er varað við því að í ákvæðinu felist í raun bann við birtingu auglýsinga á almannafæri á öðrum tungumálum en íslensku og bann við kynningum atvinnurekenda á afurðum á öðrum tungumálum, þ.m.t. auglýsingum á skiltum, matseðlum veitingastaða og upplýsingabæklingum verslana. Á hinn bóginn sagði í umsögn Íslenskrar málnefndar að 2. málsl. 1. mgr. ákvæðisins væri óþarfur þar sem erfitt væri að hugsa sér dæmi um auglýsingu í íslenskri lögsögu sem beindist aðeins að erlendum neytendum.
Meiri hlutinn telur 14. gr. frumvarpsins fela í sér skynsamlegan milliveg. Með því er sérstaklega gætt að íslenskri tungu en á sama tíma er tekið tillit til aðstæðna sem hópur atvinnurekenda er í. Meiri hlutinn fellst ekki á það sjónarmið samtakanna að í því felist bann við birtingu auglýsinga á erlendu tungumáli. Í skýringum við ákvæðið kemur fram að það feli ekki í sér að auglýsing skuli eingöngu vera á íslensku þar sem heimilt sé að auglýsing birtist á öðru tungumáli samhliða íslensku. Þá vill meiri hlutinn taka fram varðandi athugasemd Íslenskrar málnefndar að 2. málsl. 1. mgr. ákvæðisins ber að túlka þröngt. Meiri hlutinn telur undanþáguna eiga rétt á sér til að mæta ákveðnum aðstæðum atvinnurekenda án þess að kröfur til þeirra verði meira íþyngjandi en nauðsyn krefur.
Ábyrgðaryfirlýsing.
Í 1. mgr. 17. gr. frumvarpsins er kveðið á um að atvinnurekandi sem veitir ábyrgðaryfirlýsingu skuli afhenda neytanda hana á varanlegum miðli eigi síðar en við afhendingu vörunnar eða þjónustunnar.
Í umsögn samtakanna er tekið fram að ákvæðið víki frá gildandi rétti þar sem afhendingin verður skylda óháð vilja neytenda en ekki skylda sem virkjast óski neytandi eftir því. Benda samtökin á að útgefinn reikningur vegna vörukaupa feli í sér ígildi ábyrgðaryfirlýsingar. Þá sé ekki að fullu ljóst hvað sé átt við með varanlegum miðli og hvatt er til þess að ekki verði gengið lengra en tilefni sé til með hliðsjón af nútímaverslunarháttum.
Meiri hlutanum þykir mikilvægt að benda á að reikningur vegna kaupa felur ekki í sér ígildi yfirlýsingar um ábyrgð. Ábyrgðaryfirlýsing kveður aftur á móti á um að seljandi veiti neytanda viðbótarréttindi umfram það sem leiðir af lögum. Ef neytandi verður t.d. var við galla á vöru hefur hann jafnan frest til tveggja ára frá þeim degi er hann veitti söluhlut viðtöku til að bera gallann fyrir sig, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga um neytendakaup, nr. 48/2003. Í þeim tilvikum vísa neytendur oft til útgefins reiknings til sönnunar á því að viðkomandi atvinnurekandi hafi selt umrædda vöru. Ef atvinnurekandi hefur aftur á móti tekið á sig ábyrgð vegna galla í lengri tíma eða ábyrgðist að varan hefði tiltekinn eiginleika og þar með gengið lengra en lög kveða á um telur meiri hlutinn réttmætt að krafa sé gerð til atvinnurekanda um að hann afhendi neytanda slíka skuldbindingu á varanlegum miðli.
Meiri hlutinn bendir á að hugtakið „varanlegur miðill“ má finna í annarri löggjöf á sviði neytendaverndar. Í lögum um neytendasamninga, nr. 16/2016, og lögum um neytendalán, nr. 33/2013, er það skýrt sem tæki sem gerir neytanda kleift að geyma upplýsingar, sem beint er til hans persónulega, óbreyttar þannig að hann geti afritað þær og flett upp í þeim í hæfilegan tíma. Með hliðsjón af tækniþróun má nefna sérstaklega að í skýringum við hugtakið í lögum um neytendalán er pappír, tölvupóstur og vefsíður nefndar sem dæmi um það sem uppfyllir áðurgreind skilyrði.
Upplýsingaöflun Neytendastofu.
Í 24. gr. frumvarpsins er kveðið á um upplýsingaöflun Neytendastofu. Þar segir m.a. í 1. mgr. að stofnunin geti krafið þá sem lögin taka til um allar upplýsingar sem nauðsynlegar þykja við rannsókn máls. Í 2. mgr. kemur fram að Neytendastofa geti með sömu skilyrðum og í 1. mgr. krafist þess að fá gögn afhent til athugunar. Þá segir í 3. mgr. að stofnunin geti í starfi sínu krafist upplýsinga og gagna frá öðrum stjórnvöldum óháð þagnarskyldu þeirra. Ákvæði þetta er að mestu óbreytt frá 20. gr. laga nr. 57/2005 en fyrirmynd þess var sótt til eldri samkeppnislaga, nr. 8/1993.
Í umsögn samtakanna kemur fram athugasemd við umrætt ákvæði. Þar segir í fyrsta lagi að nánari skýringu skorti í greinargerð þar sem einungis sé vísað til þess að það sé áþekkt eldra ákvæði. Í öðru lagi er bent á það varðandi 2. mgr. að sú heimild sé fyrirvaralaus og ekki ljóst hvort ákvæðið eigi aðeins að gilda um skjöl eða upplýsingar, eða hvort það geti einnig náð til lausafjár. Að lokum er lagt til að við 3. mgr. bætist málsliður sem kveði á um að áfram skuli gætt þagnarskyldu.
Meiri hlutinn tekur fram að rannsóknarreglan er grundvallarregla í stjórnsýslurétti. Kveðið er á um hana í 10. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993. Þar segir að stjórnvald skuli sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Rannsókn stjórnvalda á þannig að leiða hið sanna og rétta í ljós í hverju máli. Að því gættu er víða að finna í lögum víðtækar heimildir fyrir stjórnvöld til að afla upplýsinga. Stjórnvöld þurfa þó ávallt að hafa meðalhófs- og málshraðareglu stjórnsýsluréttarins til hliðsjónar. Með hliðsjón af framangreindu þykir meiri hlutanum ekki þörf á að rökstyðja ákvæðið frekar í ljósi þess að það víkur ekki frá gildandi rétti og hvílir á grundvallarreglu stjórnsýsluréttar.
Hvað varðar athugasemdir umsagnaraðila um 2. mgr. ákvæðisins vill meiri hlutinn ítreka að frumvarpið felur ekki í sér breytingu á gildandi rétti. Meiri hlutinn tekur ekki undir það sjónarmið að heimildin sé fyrirvaralaus þar sem skýrt kemur fram að upplýsingaöflun verði að þykja nauðsynleg við rannsókn máls. Samhljóða ákvæði í gildandi lögum hefur margsinnis verið beitt. Þar sem frumvarpið lýtur að markaðssetningu atvinnurekenda og þar með auglýsingum og viðskiptaháttum þeirra er iðulega um að ræða gögn sem unnt er að afrita eða afhenda með auðveldum hætti. Að lokum bendir meiri hlutinn á að í 28. gr. frumvarpsins er kveðið á um að þeir sem starfa af hálfu stjórnvalda að framkvæmd laganna séu bundnir þagnarskyldu skv. X. kafla stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og telur meiri hlutinn því óþarft að tvítaka það í 3. mgr. 24. gr. frumvarpsins.
Sáttaumleitan.
Í 1. mgr. 29. gr. frumvarpsins kemur fram að Neytendastofa skuli leitast við að fá atvinnurekendur til að starfa í samræmi við meginreglur laganna um góða markaðs- og viðskiptahætti og fara að öðru leyti eftir lögunum, m.a. með sáttaumleitan. Í greinargerð með frumvarpinu segir að sáttaumleitan sé, eins og í gildandi lögum, aðalúrræði Neytendastofu og meginregla. Með sáttaumleitan séu mál leyst með samkomulagi um úrbætur eða með öðrum skuldbindingum atvinnurekenda. Markmið sáttaumleitanar sé að binda enda á ólögmæta háttsemi og hafa áhrif á háttsemi atvinnurekenda til frambúðar.
Í umsögn Neytendastofu er gerð athugasemd við það að stofnuninni sé ekki veitt heimild til álagningar sektar fyrir brot gegn sátt. Í ljósi þess að í frumvarpinu sé lagt upp með það að sátt verði meginúrræði stofnunarinnar telur hún ótækt að ekki sé fyrir hendi sektarheimild. Einnig gæti það leitt til þess að Neytendastofa telji síður tækt að ljúka máli með sátt.
Meiri hlutinn telur rétt að fram komi að áframhaldandi ólögmæt háttsemi atvinnurekenda eftir sáttaumleitan getur leitt til þess að Neytendastofa meti sem svo að þörf sé á því að rannsaka atvinnurekandann að nýju. Þá kann að vera þörf á því að beita öðrum úrræðum eins og að taka ákvörðun um álagningu stjórnvaldssekta. Í frumvarpinu og gildandi lögum er ekki gerð sú krafa að Neytendastofa þurfi fortakslaust að byrja á því að leita sátta. Meta þurfi hvert og eitt atvik með hliðsjón af alvarleika þess. Sömuleiðis er það Neytendastofu að meta hvort tillögur að úrbótum eða öðrum skuldbindingum atvinnurekenda sem fram koma við sáttaumleitan séu fullnægjandi. Ef stofnunin metur að svo sé ekki er henni heimilt að beita öðrum heimildum án frekari sáttaumleitanar.
Meiri hlutinn telur mikilvægt að úrræði eins og sáttaumleitan sé fyrir hendi og sé meginregla frumvarpsins. Markmið þess er að binda enda á ólögmæta háttsemi atvinnurekenda og hafa áhrif á hegðun þeirra til frambúðar. Sáttaumleitan er fyrirbyggjandi eftirlit og því skilvirkari og kostnaðarhagkvæmari eftirlitsaðferð.
Stjórnvaldssektir.
Í 33. gr. frumvarpsins er kveðið á um stjórnvaldssektir og felur ákvæðið í sér breytingar á gildandi lögum. Í 3. mgr. ákvæðisins segir að hámarksupphæð stjórnvaldssekta skuli vera allt að 4% af heildarveltu síðasta rekstrarárs hjá atvinnurekanda eða jafnvirði 2 millj. evra í íslenskum krónum, hvort heldur sé hærra. Með því móti er lagt til að fjárhæðir stjórnvaldssekta verði hækkaðar og tengdar veltu. Þá er mælt fyrir um ítarleg sjónarmið sem líta skuli til við ákvörðun sekta í ákvæðinu sjálfu til þess að gera beitingu þeirra skýra og fyrirsjáanlega. Með 33. gr. er jafnframt innleitt viðurlagaákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2019/2161 um nútímavæðingu þar sem kveðið er á um að viðurlög skuli vera skilvirk, í réttu hlutfalli við brotið og hafa varnaðaráhrif. Samkvæmt tilskipuninni skal hámarksfjárhæð sekta vera a.m.k. 4% af ársveltu seljanda í viðkomandi aðildarríki eða aðildarríkjum. Ef upplýsingar um ársveltu liggja ekki fyrir skulu aðildarríki innleiða þann möguleika að beita sektum að hámarksfjárhæð a.m.k. 2 millj. evra.
Í gildandi lögum nr. 57/2005 er kveðið á um stjórnvaldssektir í 22. gr. og geta sektir numið allt að 10 millj. kr. Sú hámarksupphæð hefur verið óbreytt frá gildistöku laganna árið 2005. Frá þeim tíma hefur orðið veruleg verðlagsþróun og núvirði fjárhæðarinnar í byrjun ársins 2026 reiknast tæplega 30 millj. kr. Hámarkið hefur þar af leiðandi ekki fylgt verðlagsþróun og endurspeglar ekki þau varnaðaráhrif sem stefnt var að með setningu laga nr. 57/2005.
Í umsögn samtakanna til nefndarinnar er bent á að með því að láta stjórnvaldssektarákvæði frumvarpsins kveða á um sömu upphæðir og fram koma í tilskipuninni um nútímavæðingu sé gengið lengra við innleiðingu tilskipunarinnar en nauðsyn krefur. Í tilskipuninni er viðurlagaákvæðið bundið við það að um sé að ræða víðtæk brot eða víðtæk brot sem ná yfir landamæri. Stjórnvaldssektarákvæði frumvarpsins sé þar að auki ekki einungis bundið við ákvæði frumvarpsins sem sprottin eru af innleiðingu EES-gerða heldur varði það einnig séríslenskt ákvæði eins og 15. gr. frumvarpsins.
Meiri hlutinn bendir á umfjöllun í greinargerð um þróun stjórnvaldssekta í neytendarétti annars staðar á Norðurlöndum. Þar kemur skýrt fram að þróunin hafi verið í átt að veltutengdum sektum með fastmótuðum sjónarmiðum við ákvörðun þeirra. Þá séu hámarkssektir í öðrum norrænum ríkjum hærri en kveðið sé á um í frumvarpinu og alla jafna hafi ekki verið farin sú leið við innleiðingu tilskipunarinnar að gera greinarmun á innlendum og erlendum brotum. Í greinargerð með frumvarpinu er rökstutt hvers vegna lagt er til að farin verði sú leið að sama sektarákvæði eigi við óháð því hvort brot bitni einungis á íslenskum neytendum eða neytendum í öðrum aðildarríkjum EES-samningsins. Kemur þar m.a. fram að brot gegn íslenskum neytendum kunni að vera jafn umfangsmikil og alvarleg og brot sem bitni á neytendum í öðrum ríkjum samhliða. Þá gæti eftirlit Neytendastofu orðið óskilvirkara ef ákvörðun um sektarramma væri háð ítarlegri rannsókn á útbreiðslu brotsins í öðrum ríkjum.
Meiri hlutinn tekur undir framangreindan rökstuðning og telur ekki þörf á að leggja til breytingu á frumvarpinu þess efnis að í sektarákvæði frumvarpsins verði gerður greinarmunur á því hvort brot beinist aðeins að íslenskum neytendum eða nái yfir landamæri. Meiri hlutinn áréttar einnig þau nýmæli sem fram koma í 4. mgr. 33. gr. frumvarpsins. Þar eru tilgreind sérstaklega þau viðmið sem líta ber til við ákvörðun fjárhæðar sektar. Markmið þeirra er að greiða fyrir samræmdari beitingu viðurlaga innan EES-svæðisins. Þá undirstrikar meiri hlutinn þá skyldu stjórnvalda við ákvörðun fjárhæðar stjórnvaldssektar að hún skuli ávallt byggjast á málefnalegum sjónarmiðum. Sömuleiðis þarf slík ákvörðun að uppfylla jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og meðalhófsreglu í 12. gr. laganna. Hafi löggjafinn mælt fyrir um matskennd sjónarmið sem stjórnvald verður að horfa til við ákvörðun fjárhæðar sektar leiðir það af meginreglu stjórnsýsluréttar um skyldubundið mat að taka þarf fullt tillit til þeirra.
Uppruni vöru.
Í umsögn Bændasamtakanna var rætt um mikilvægi þess að neytendur yrðu ekki fyrir villandi viðskiptaháttum að því er varðar landfræðilegan uppruna vara. Benda samtökin á að íslenskar afurðir séu í sérflokki varðandi það einkenni. Einnig var vakin athygli á því að borið hefði á því að innfluttar landbúnaðarafurðir væru markaðssettar eins og um íslenskan uppruna og framleiðslu væri að ræða. Þá hefði íslenska verið notuð til að gefa í skyn að vörur væru íslenskar og framleiddar hér á landi.
Meiri hlutinn telur ekki heppilegt að setja sérstakar skorður við notkun á íslensku í viðskiptaháttum. Þá bendir meiri hlutinn á að í frumvarpinu er nú þegar kveðið á um bann við röngum upplýsingum eða villandi framsetningu á uppruna vara í 5. gr. um villandi athafnir. Í c-lið 2. mgr. þess ákvæðis er kveðið á um helstu einkenni vöru eða þjónustu. Í skýringum við þann staflið segir að m.a. sé átt við hversu vel varan eða þjónustan þjónar tilgangi sínum, notkun, magn, gæðalýsingu, landfræðilegan eða viðskiptalegan uppruna eða þann árangur sem vænta má af notkun vörunnar eða þjónustunnar. Auk þess er sérstaklega kveðið á um í 1. mgr. 11. gr. laga um matvæli, nr. 93/1995, að óheimilt sé að hafa matvæli á boðstólum eða dreifa þeim þannig að þau blekki kaupanda að því er varðar m.a. uppruna.
Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.
Vilhjálmur Árnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins.
Alþingi, 24. mars 2026.
| Arna Lára Jónsdóttir, form. |
Sigmundur Ernir Rúnarsson, frsm. | Ásthildur Lóa Þórsdóttir. | |
| Pawel Bartoszek. | Sigurþóra Steinunn Bergsdóttir. | ||
