Ferill 504. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 1043 — 504. mál.
Svar
atvinnuvegaráðherra við fyrirspurn frá Sigurjóni Þórðarsyni um erfðabreytileika laxa.
1. Telur ráðherra að niðurstöður skýrslu Matís frá mars 2024, „Erfðabreytileiki laxa í Laxá í Aðaldal“, sem benda til verulegra breytinga á erfðasamsetningu laxastofnsins, gefi tilefni til að ráðast í sambærilegar rannsóknir í öðrum laxveiðiám landsins?
Rannsókn Matís beindist að því hvort sú minnkun stofnstærðar laxa sem orðið hefur í Laxá í Aðaldal hafi breytt erfðasamsetningu stofnsins m.a. með tilliti til virkrar stofnstærðar. Matís byggði á erfðasýnum sem safnað var af stangveiddum laxi úr Laxá í Aðaldal á árunum 2022 og 2023. Til samanburðar voru sýni greind af hreistri af veiddum löxum í Laxá á nokkrum árum um 1980 sem voru í gagnasafni Hafrannsóknastofnunar og úr seiðum sem safnað var af Veiðimálastofnun á árinu 2004.
Þær niðurstöður sem birtar eru í skýrslu Matís benda til að erfðasamsetning stofnsins hafi breyst. Gagnrýna má nokkrar aðferðir sem kynntar eru í skýrslunni, þar á meðal við flokkun fiska í rannsókninni (e. assignment). Notast var við erfðamörk sem geta ekki aðgreint skylda stofna með öruggum hætti á tilteknum skala og að viðmiðunarsýni innihéldu ekki alla stofna árkerfis Laxár sem eru erfðafræðilega aðgreinanlegir. Niðurstöðurnar gefa ástæðu til að gerðar verði frekari rannsóknir bæði með markvissari sýnatöku og með greiningum með nýrri og öflugri greiningaraðferðum. Slíkar rannsóknir taki einnig til annarra áa. Rétt er að undirstrika mikilvægi líffræðilegs fjölbreytileika íslenskra laxastofna og að verndun þeirra og nýting sé sjálfbær líkt og kveðið er á um í lögum um lax- og silungsveiði, nr. 61/2006.
2. Telur ráðherra að niðurstöðurnar gefi tilefni til að endurskoða regluverk og eftirlit með fiskirækt, þar á meðal seiðasleppingum, og hvort þörf sé á auknu aðhaldi í þeim efnum?
Ísland hefur endurvakið aðild sína að Alþjóða laxaverndunarstofnunni (NASCO). Í kjölfar ítarlegrar vinnu vísindamanna hefur NASCO sett fram leiðbeiningar um fiskrækt (e. stocking guidlines). Í þeim er m.a. kveðið á um hvort og hvenær ástæða sé til að grípa til fiskræktaraðgerða og hvernig best sé að þeim staðið til að viðhalda líffræðilegum fjölbreytileika.
Í frumvarpi um lagareldi sem liggur fyrir Alþingi eru innleidd ákvæði til að bregðast við með því að eldisstöðvum er ekki heimilt að taka við klakfiskum án þess að uppruni þeirra sé ljós og að ekki megi afhenda hrogn eða seiði án þess að fyrir liggi samþykkt fiskræktaráætlun fyrir viðkomandi á. Jafnframt liggja fyrir Alþingi drög að breytingu á lögum um fiskrækt sem gefur Fiskistofu heimild til að grípa til sekta ef ekki er farið að lögum. Það hefur því þegar verið gripið til aðgerða af hálfu stjórnvalda. Fullur vilji er til að fylgja þessum málum eftir.
