Ferill 532. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 1075 — 532. mál.
Svar
atvinnuvegaráðherra við fyrirspurn frá Nönnu Margréti Gunnlaugsdóttur um veiðar og eftirlit með afla erlendra fiskveiðiskipa í íslenskri lögsögu.
Svar þetta er unnið í samvinnu við Landhelgisgæslu Íslands og Fiskistofu.
1. Er viðhaft reglulegt eftirlit með því að veiðarfæri erlendra skipa er stunda fiskveiðar í íslenskri fiskveiðilögsögu samræmist íslenskum reglum um gerð og búnað veiðarfæra? Ef svo er, hvernig fer það eftirlit fram?
Já, eftirlit er viðhaft með því að veiðarfæri erlendra fiskiskipa sem stunda veiðar í íslenskri fiskveiðilögsögu samræmist íslenskum reglum um gerð og búnað veiðarfæra. Eftirlitið fer fram bæði á sjó og í höfnum og felur í sér samvinnu Landhelgisgæslu Íslands og Fiskistofu.
Landhelgisgæsla Íslands sinnir reglulega eftirliti með erlendum fiskiskipum sem stunda veiðar innan íslenskrar efnahagslögsögu í samræmi við lagaheimildir. Í slíkum eftirlitsferðum fara starfsmenn Landhelgisgæslunnar um borð í skipin þar sem framkvæmd er skoðun á veiðarfærum og búnaði, afla og meðferð hans, veiðileyfum, afladagbókum og öðrum þáttum sem lúta að framkvæmd veiða innan íslenskrar lögsögu.
Fiskistofa sinnir einnig sjóeftirliti með erlendum skipum. Eftirlitsmenn Fiskistofu fara í veiðiferðir með erlendum skipum á grundvelli áhættumats og framkvæma þar sambærilegar athuganir á veiðarfærum, búnaði og meðferð afla og skráningu hans líkt og gert er við skoðanir á íslenskum skipum.
Við eftirlit í höfnum skoðar Fiskistofa m.a. veiðarfæri auk þess sem fylgst er með löndun og vigtun aflans. Eftirlit Fiskistofu byggist á áhættumati en Ísland er skuldbundið til þess vegna samningsins um Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndina (NEAFC) að viðhafa eftirlit með 5% landana með ferskum afla og 7,5% landana með frosnum afla. Hefur Fiskistofa uppfyllt þau viðmið á hverju ári.
Við eftirlit með uppsjávarskipum sem veiða með flotvörpu er athugað hvort skipin hafi meðaflaskilju ef veitt hefur verið á svæði þar sem notkun hennar er áskilin. Einnig er skoðað hvort skipin uppfylla kröfur sem koma fram í Stand Alone-samkomulagi (viðhengi 1). Stand Alone-samkomulag er samkomulag um samræmdar reglur varðandi framkvæmd vigtunar, skráningar og eftirlits með uppsjávarstofnum milli Íslands, Noregs, Evrópusambandsins, Færeyja, Grænlands og Bretlands.
2. Er afli erlendra fiskveiðiskipa veginn á vogum sem eru löggiltar af yfirvöldum á löndunarstað og af íslenskum yfirvöldum (löggildingarstofu)?
Já. Þegar erlend fiskveiðiskip landa afla í íslenskri höfn gilda sömu reglur um vigtun og
skráningu afla og fyrir íslensk skip. Allar vogir sem notaðar eru við vigtun sjávarafla í íslenskum höfnum, þar á meðal við landanir erlendra skipa, þurfa að vera löggildar og standast reglubundið eftirlit og endurlöggildingu samkvæmt gildandi reglugerðum.
Þegar erlend skip landa í erlendum höfnum er aflinn veginn á vogum sem löggiltar eru af þarlendum yfirvöldum.
3. Eru svokallaðar flæðivogir sem vigta uppsjávarafla á þeim stöðum sem erlend uppsjávarskip landa afla sínum teknar út af íslenskum yfirvöldum á sama hátt og gert er við sambærilegan búnað í íslenskum móttökustöðvum uppsjávarfisks?
Flæðivogir sem notaðar eru erlendis við vigtun uppsjávarafla eru ekki teknar sérstaklega út af íslenskum yfirvöldum. Þær lúta eftirliti og löggildingu í því ríki þar sem landanir fara fram.
Ísland hefur skrifað undir milliríkjasamninga þar sem m.a. er kveðið á um sömu aðferðir við vigtun sjávarafla, eftirlit með vigtun og kröfur sem gerðar eru til vigtarbúnaðar sem notaður er við vigtun uppsjávarafla (Stand Alone).
Í aðdraganda þessara samninga áttu íslensk stjórnvöld aðkomu að sérfræðingahópum sem fjölluðu um kröfur til vigtunar. Samningar hvað þetta varðar eru leið til að tryggja jafnræði milli ríkja og til að ganga úr skugga um að bestu aðferðir séu notaðar í hverju ríki til vigtunar uppsjávarafla.
4. Er þess krafist að erlend fiskveiðiskip fari við lok veiðiferðar á ákveðinn stað þar sem yfirvöld geta komið um borð í skipin og mælt afla í lestum, líkt og íslensk fiskveiðiskip þurfa að gera þegar þau stunda veiðar í fiskveiðilögsögu annarra ríkja?
Í gildi er reglugerð nr. 1133/2013, um eftirlitsstaði erlendra skipa vegna veiða og siglinga í íslenskri fiskveiðilögsögu. Landhelgisgæsla Íslands beitir heimildum til að beina erlendum fiskiskipum á eftirlitsstaði þegar tilefni er til, m.a. þegar grunur vaknar um brot eða þegar nauðsynlegt þykir að tryggja réttmæti afla og veiðarfæra. Þessu ákvæði hefur verið beitt með virkum hætti við loðnuveiðar erlendra skipa í samræmi við lagaheimildir og einnig eftir möguleikum og aðstæðum vegna síldveiða erlendra skipa en lítið vegna línu- og handfæraveiða.
5. Er gerð krafa um að erlent fiskveiðiskip hafi um borð íslenskan eftirlitsmann á kostnað útgerðar?
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Fari eftirlitsmaður Fiskistofu um borð í erlent fiskveiðiskip til eftirlits er kostnaður vegna slíks eftirlits innheimtur hjá viðkomandi útgerð. Ekki er gerð krafa um að eftirlitsmaður sé um borð í öllum veiðiskipum; slíkt sjóeftirlit er útfært á grundvelli áhættumats Fiskistofu. Á meðfylgjandi mynd má sjá fjölda daga sem Fiskistofa hefur sinnt sjóeftirliti um borð í erlendum skipum. Frá árinu 2018 hafa eftirlitsmenn Fiskistofu verið við sjóeftirlit í samtals 221 dag um borð í erlendum veiðiskipum.
Á mynd að aftan má sjá fjölda daga sem eftirlitsmenn Fiskistofu voru um borð í erlendum veiðiskipum eftir veiðarfærum.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
6. Hafa tilkynningar skipa til íslenskra yfirvalda um aflamagn, sem hafa t.d. vegna óviðráðanlegra aðstæðna eða tilfallandi eftirlits þurft að landa í íslenskri höfn, verið í samræmi við raunverulegan afla skipanna?
Erlend fiskiskip sem stunda veiðar innan íslenskrar fiskveiðilögsögu skulu halda rafræna afladagbók og senda upplýsingar um áætlaðan afla til íslenskra yfirvalda. Fyrirkomulag skeytasendinga erlendra skipa er nánar ákveðið í reglugerð nr. 1170/2013, um rafrænar skeytasendingar, auk þess sem í sérreglugerðum um viðkomandi veiðar er kveðið á um hvernig skilum á aflaupplýsingum skuli háttað.
Við mat á því hvort uppgefið magn teljist nákvæmt hefur Fiskistofa stuðst við sömu viðmið og gilda um íslensk skip samkvæmt reglugerð nr. 307/2023, um stafræna skráningu og skil aflaupplýsinga. Samkvæmt þeirri reglugerð teljast upplýsingar um áætlaðan afla ekki nákvæmar ef mismunur á uppgefnum afla og landaðri aflaskráningu í veiðiferð er meiri en 10%. Ef upp koma slík mál eru þau eftir atvikum send til viðkomandi fánaríkis skipsins til frekari meðferðar í samræmi við fyrirkomulag og samstarf NEAFC-aðildarríkja. Þetta er í samræmi við þau viðmið sem önnur aðildarríki NEAFC beita í sams konar tilvikum. Árið 2021 var eitt slíkt mál sent til yfirvalda í fánaríki skipsins og árið 2022 voru þrjú mál send til fánaríkis vegna verulegs fráviks.
7. Hvernig er eftirliti með meðafla erlendra fiskveiðiskipa, sem skipin hafa ekki veiðiheimildir fyrir, sem stunda veiðar í íslenskri fiskveiðilögsögu háttað þegar þau landa afla sínum í erlendri höfn?
Erlendum fiskveiðiskipum sem stunda veiðar í íslenskri fiskveiðilögsögu ber samkvæmt reglugerð nr. 1170/2013, um rafrænar skeytasendingar, að senda íslenskum stjórnvöldum upplýsingar um afla sinn. Upplýsingarnar eru sendar daglega með rafrænum hætti meðan á veiðum stendur og fela þær í sér sundurliðaðar tegundaskráningar og áætlað magn. Fánaríki viðkomandi veiðiskips sendir til Fiskistofu upplýsingar um landað magn eftir tegundum. Slíkar upplýsingar eru sendar á grundvelli þeirra samninga sem Ísland gerir við önnur ríki sem heimila veiðar erlendra skipa innan lögsögunnar.
8. Hverjar eru ráðstafanir í erlendum höfnum vegna hugsanlegs áðurnefnds meðafla erlendra fiskveiðiskipa sem hafa aflað farmsins í íslenskri fiskveiðilögsögu og hafa ekki veiðiheimildir fyrir honum?
Íslensk stjórnvöld gera þá kröfu að öll ríki sem taka á móti afla skipa sem veitt hafa í íslenskri fiskveiðilögsögu framfylgi sambærilegum reglum um móttöku og vigtun afla og gilda á Íslandi. Hafnríki skal jafnframt tilkynna Fiskistofu niðurstöður vigtunar, sundurliðaðar eftir tegundum.
9. Þegar erlent fiskveiðiskip landar meðafla í erlendri höfn, rennur þá andvirði þess meðafla til Hafrannsóknastofnunar líkt og þegar íslensk skip landa sams konar afla?
Nei, hér er um að ræða séríslenskt ákvæði um fiskveiðistjórnun sem gildir aðeins fyrir íslensk skip.
