Ferill 297. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 1106 — 297. mál.
2. umræða.
Nefndarálit með breytingartillögu
um frumvarp til laga um breytingu á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, nr. 150/2020 (skýrslugjöf um kynbundinn launamun).
Frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar.
Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá dómsmálaráðuneyti, Alþýðusambandi Íslands, BHM, BSRB, BSI á Íslandi, Félagi atvinnurekenda, Kvenréttindafélagi Íslands, Samtökum atvinnulífsins og Jafnréttisstofu.
Nefndinni bárust níu umsagnir sem aðgengilegar eru undir málinu á vef Alþingis.
Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, nr. 150/2020, um skyldu fyrirtækja og stofnana til jafnlaunavottunar og jafnlaunastaðfestingar. Þá eru lagðar til nauðsynlegar breytingar á lögum um stjórnsýslu jafnréttismála, nr. 151/2020, til samræmis.
Umfjöllun nefndarinnar.
Markmið laga um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna er að koma í veg fyrir mismunun á grundvelli kyns og koma á og viðhalda jafnrétti og jöfnum tækifærum kynjanna á öllum sviðum samfélagsins. Markmiði laganna skal m.a. náð með því að vinna gegn launamisrétti og annarri mismunun á grundvelli kyns á vinnumarkaði, sbr. d-lið 1. gr. laganna.
Ákvæði um launajafnrétti hafa verið í íslenskum lögum allt frá árinu 1961 en með lögum nr. 56/2017, um breytingu á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, var fyrst kveðið á um jafnlaunavottun á grundvelli laga. Með þeirri breytingu var atvinnurekendum gert skylt að innleiða jafnlaunakerfi sem tryggði að verklag við launaákvarðanir byggðist á málefnalegum, kynhlutlausum viðmiðum og tryggja þannig launajafnrétti innan sinna vinnustaða. Í greinargerð með frumvarpinu er það rakið að lög um jafnlaunavottun hafi átt þátt í viðhorfsbreytingu á vinnumarkaði með því að festa í sessi framkvæmd jafnlaunareglunnar um sömu laun fyrir sömu eða jafn verðmæt störf. Þrátt fyrir það hafi jafnframt komið fram að innleiðing og vottun jafnlaunakerfa, og viðhald vottunar innan fyrirtækja og stofnana, hafi reynst kostnaðarsöm og þótt óþarflega flókin, ekki síst í minni skipulagsheildum.
Með frumvarpinu er lagt til að jafnlaunavottun verði aflögð í núverandi mynd án þess þó að hvikað verði frá markmiðum laganna um að sporna gegn launamismunun á grundvelli kyns. Í stað jafnlaunavottunar verði fyrirtækjum og stofnunum gert að skila til Jafnréttisstofu gögnum um starfaflokkun og launagreiningu, ásamt tímasettri úrbótaáætlun, ef kynbundinn launamunur mælist, þar sem fram kemur hvernig brugðist skuli við og hvernig hann verði leiðréttur. Einnig er lagt til að breyta skuli ákvæði um fjölda starfsfólks og að miða skuli við fyrirtæki og stofnanir þar sem 50 eða fleiri starfa að jafnaði á ársgrundvelli.
Fyrir nefndinni komu fram ólík sjónarmið varðandi afnám lagaskyldu um jafnlaunavottun og um hækkun viðmiðunarmarka þannig að fyrirtækjum og stofnunum þar sem 50 eða fleiri starfa að jafnaði á ársgrundvelli beri að skila umbeðnum gögnum til Jafnréttisstofu. Bent var á að núverandi kerfi hafi reynst íþyngjandi og kostnaðarsamt án þess að sýnt hafi verið fram á að það hafi haft bein áhrif til þess að draga úr kynbundnum launamun. Jafnframt komu fram efasemdir um það hvort frumvarpið næði þeim markmiðum sem að er stefnt með skýrslugjöf á þriggja ára fresti þar sem hluti vinnumarkaðarins er undanskilinn en með því verði möguleikar starfsfólks til að fylgjast með þróun launasetningar of takmarkaðir.
Meiri hlutinn tekur undir markmið frumvarpsins um að einfalda kerfið og auka hagræði fyrir atvinnulífið. Meiri hlutinn áréttar að með skýrslugjöf um kynbundinn launamun og skilum á úrbótaáætlun staðfesti atvinnurekendur að málefnaleg sjónarmið liggi til grundvallar við launaákvarðanir. Það komi þó ekki í veg fyrir að einstaklingsbundnir þættir séu metnir til launa. Þannig geta tveir einstaklingar sem gegna störfum sem metin eru jafn verðmæt á grundvelli starfaflokkunar verið með mismunandi laun en skilyrðið er að það liggi fyrir hvaða málefnalegu viðmið búi að baki einstaklingsbundnum launum í launakerfinu og að þau viðmið séu þau sömu fyrir allt starfsfólk.
Með frumvarpinu er Jafnréttisstofu falið að sinna eftirliti og eftirfylgni með reglubundinni skýrslugjöf um kynbundinn launamun. Fyrir nefndinni var fjallað um mikilvægi þess að lagt verði mat á hvaða áhrif breytingarnar hafi á verkefni Jafnréttisstofu og að tryggt verði nægilegt fjármagn og mannafli til að sinna því hlutverki. Í erindi frá Jafnréttisstofu í tengslum við málið kemur fram að áhersla verði lögð á að tryggja að atvinnurekendur geti skilað gögnum og upplýsingum til Jafnréttisstofu í gegnum upplýsingakerfi í rafrænni upplýsingagátt þar sem aukin sjálfvirkni muni einfalda alla úrvinnslu. Þar af leiðandi sé ekki gert ráð fyrir því að fjölga þurfi starfsfólki hjá Jafnréttisstofu verði frumvarpið að lögum en mikilvægt sé að tryggja fjármagn til reksturs á slíku upplýsingakerfi. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að gert verði ráð fyrir að þróaðar verði stafrænar lausnir fyrir Jafnréttisstofu vegna gagnaskila fyrirtækja og stofnana með það að markmiði að einfalda yfirferð gagna, úrvinnslu þeirra og eftirlit með framkvæmd laganna. Verkefnið verði unnið að hluta til í samvinnu við Stafrænt Ísland og fram kemur að fjármögnun verkefnisins sé tryggð.
Meiri hlutinn bendir á að frekari vinna stendur yfir hvað varðar sameiginlega vinnu stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins um virðismat starfa í þágu launajafnréttis. Þá var nýlega samþykkt á Alþingi þingsályktun um framkvæmdaáætlun í kynjajafnréttismálum fyrir árin 2026–2029 sem kveður á um fjölbreyttar aðgerðir sem ætlað er að stuðla að kynjajafnrétti á ýmsum sviðum samfélagsins, þar á meðal á vinnumarkaði. Einnig má vænta þess að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2023/970 um launagagnsæi verði innleidd hér á landi en í greinargerð kemur fram að frumvarpið sé unnið í samræmi við kröfur tilskipunarinnar að miklu leyti.
Meiri hlutinn undirstrikar að ekki skuli hvikað frá því markmiði að sporna gegn launamismunun á grundvelli kyns og að áfram verði unnið að því markmiði á grundvelli laga nr. 150/2020 sem og með því að draga úr kerfisbundnu vanmati á kvennastörfum og kynskiptingu vinnumarkaðarins. Breytingunum sé ekki ætlað að draga á neinn hátt úr þeim kröfum að atvinnurekendur tryggi að launaákvarðanir séu teknar út frá málefnalegum og kynhlutlausum viðmiðum en á skilvirkari hátt en á grundvelli núgildandi kerfis.
Breytingartillögur.
Persónugreinanlegar upplýsingar.
Í umsögn Persónuverndar er bent á að skýrslugjöf skv. 4. gr. frumvarpsins kunni að fela í sér vinnslu persónuupplýsinga, þó að gögnin séu ekki tengd beint við nöfn eða kennitölur, ef unnt er að draga ályktanir út frá þeim um ákveðna einstaklinga. Bent er á að skv. 2. tölul. 1. mgr. 3. gr. laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, nr. 90/2018, telst einstaklingur vera persónugreinanlegur ef unnt er að persónugreina hann, beint eða óbeint. Persónuvernd leggur áherslu á að skýrslugjöfin fari fram í samræmi við lög um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga og er einkum vakin athygli á meginreglum í 3. og 5. tölul. 1. mgr. 8. gr. laganna.
Með 1. málsl. 4. mgr. 4. gr. frumvarpsins er lagt til að fyrirtæki eða stofnun skuli kynna niðurstöður launagreiningar um kynbundinn launamun fyrir starfsfólki og gera þær aðgengilegar að teknu tilliti til persónuverndarsjónarmiða. Persónuvernd leggur til í umsögn sinni að kveðið verði skýrar á um að upplýsingagjöfin skuli fara fram í samræmi við lög nr. 90/2018 eða að upplýsingarnar verði að öðrum kosti gerðar ópersónugreinanlegar. Meiri hlutinn tekur undir ábendingar Persónuverndar og leggur til orðalagsbreytingu á ákvæðinu hvað það varðar.
Meiri hlutinn leggur til eina orðalagsbreytingu sem er ekki ætlað að fela í sér efnislega breytingu.
Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi
BREYTINGU:
Við 4. gr.
a. Í stað orðsins „þeirra“ í 2. málsl. 1. tölul. 2. efnismgr. komi: viðmiða.
b. 1. málsl. 4. efnismgr. orðist svo: Fyrirtæki eða stofnun skal kynna niðurstöður launagreiningar um kynbundinn launamun fyrir starfsfólki og gera þær aðgengilegar, eftir að þær hafa verið gerðar ópersónugreinanlegar, en að öðrum kosti að teknu tilliti til laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, nr. 90/2018.
Alþingi, 21. apríl 2026.
| Víðir Reynisson, form. |
Sandra Sigurðardóttir, frsm. |
Guðmundur Ari Sigurjónsson. | |
| Pétur Björgvin Sveinsson. | Rúnar Sigurjónsson. | ||
