Ferill 607. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 1131 — 607. mál.
2. umræða.
Nefndarálit með breytingartillögu
um frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt og samkeppnislögum (skatthlutfall eldsneytis).
Frá 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar.
Í ljósi stöðu efnahagsmála, þrálátrar verðbólgu, hárra vaxta og áframhaldandi óvissu um þróun verðlags telur 2. minni hluti mikilvægt að aðgerðir stjórnvalda séu markvissar, tímabundnar og ábyrgar, en jafnframt nægilega öflugar til að hafa raunveruleg áhrif á stöðu heimila og fyrirtækja. Megintilgangur frumvarpsins er að draga úr kostnaðarþrýstingi með því að lækka eldsneytisverð og styðja við forsendur kjarasamninga. 2. minni hluti tekur undir það markmið.
Frumvarpið felur í sér tímabundna lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti og er það skref í rétta átt. Eldsneytiskostnaður hefur bein áhrif á útgjöld heimila og víðtæk áhrif á verðmyndun í hagkerfinu, m.a. í flutningum, dreifingu, þjónustu og almennum aðfangakostnaði. Þegar eldsneytisverð hækkar getur sá kostnaður því borist áfram inn í verð vöru og þjónustu og aukið verðbólguþrýsting. Lækkun eldsneytisverðs er þess vegna ekki aðeins stuðningur við bifreiðaeigendur heldur getur hún haft víðari hagræn áhrif. Frumvarpið gerir ráð fyrir tímabundinni lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti frá 1. maí til og með 31. ágúst 2026.
Annar minni hluti telur þó að aðgerðin, eins og hún er fram sett, sé of þröng hvað gildistíma varðar. Mikilvægt er að tímabundin lækkun eldsneytiskostnaðar nái að minnsta kosti til 1. október 2026, eða til og með 30. september 2026, þannig að lækkunin haldist vel fram yfir þann tíma þegar forsendur kjarasamninga koma til endurskoðunar í haust. Með því verður aðgerðin fyrirsjáanlegri, trúverðugri og betur til þess fallin að hafa áhrif á væntingar, verðlagsþróun og ákvarðanir heimila og fyrirtækja.
Jafnframt telur 2. minni hluti nauðsynlegt að stjórnvöld endurmeti stöðuna í haust í ljósi þróunar verðlags, vaxta, alþjóðamála og stöðu á orkumörkuðum. Við slíkt endurmat þurfi að horfa til þess hvort tilefni sé til að framlengja gildistíma aðgerðarinnar enn frekar eða grípa til annarra tímabundinna og afmarkaðra aðgerða til að draga úr kostnaðarþrýstingi. Slíkt mat ætti að byggjast á skýrum hagrænum forsendum, þar á meðal áhrifum á verðbólgu, ríkisfjármál, heimili og rekstrarumhverfi fyrirtækja.
Annar minni hluti telur einnig mikilvægt að líta til þess að lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti nýtist fyrirtækjum almennt aðeins að takmörkuðu leyti með beinum hætti, þar sem virðisaukaskattsskyldir aðilar hafa rétt til frádráttar innskatts og jafna þannig inn- og útskatt í rekstri sínum. Af þeim sökum hefur slík aðgerð fyrst og fremst bein áhrif á heimili og aðila án innskattsréttar, en síður á þann rekstrarkostnað fyrirtækja sem getur skilað sér áfram í verðlagi. Þetta dregur ekki úr mikilvægi frumvarpsins, en sýnir að lækkun virðisaukaskatts ein og sér nær ekki til allra þeirra kostnaðarliða sem skipta máli fyrir verðmyndun í hagkerfinu.
Með hliðsjón af þessu telur 2. minni hluti rétt að meiri hlutinn taki sérstaklega til skoðunar hvort, samhliða tímabundinni lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti, komi til tímabundinnar lækkunar kolefnisgjalds á eldsneyti, eftir atvikum niður í 15 kr. á lítra, yfir sama tímabil. Slík aðgerð gæti styrkt áhrif frumvarpsins og stuðlað að því að markmið þess nái betur fram að ganga, enda hefði hún bein áhrif á eldsneytiskostnað og bifreiðakostnað almennt og þar með á rekstrarkostnað fyrirtækja, flutninga og dreifingu. Að mati 2. minni hluta væri slíkt í beinu samhengi við hagrænt markmið frumvarpsins um lægra eldsneytisverð, minni kostnaðarþrýsting og stöðugra verðlag.
Hvað framkvæmd og eftirfylgni varðar er mikilvægt að lækkun opinberra gjalda skili sér að fullu í endanlegu útsöluverði eldsneytis. Í því ljósi ber að treysta á skilvirkni markaðarins, gagnsæi í verðmyndun og heiðarleika í viðskiptum. Skýr upplýsingagjöf og virk samkeppni eru lykilforsendur þess að lækkunin skili sér til heimila og fyrirtækja með þeim hætti sem frumvarpið gerir ráð fyrir.
Annar minni hluti bendir á að markmið frumvarpsins, að lækka eldsneytisverð, styðja við forsendur kjarasamninga og draga úr verðbólguþrýstingi, verður best metið í víðara samhengi þeirra kostnaðarliða sem hafa bein áhrif á útgjöld heimila og rekstrarkostnað fyrirtækja. Eldsneytiskostnaður er þar mikilvægur þáttur, enda hefur hann áhrif á bifreiðakostnað heimila og þar með verðmyndun í hagkerfinu. Hann er þó ekki eini kostnaðarliðurinn sem skiptir máli fyrir kaupmátt, verðbólguvæntingar og stöðugleika kjarasamninga. Matarverð, leiguverð og annar grunnkostnaður heimila hefur einnig veruleg áhrif á veski heimilanna og þróun verðlags. Af þeim sökum telur 2. minni hluti mikilvægt að aðgerðir vegna eldsneytis verði skoðaðar sem hluti af samstilltri og afmarkaðri nálgun þar sem horft er til þeirra þátta sem mest áhrif hafa á verðbólgu og dagleg útgjöld. Slíkar aðgerðir þurfa, líkt og sú aðgerð sem frumvarpið fjallar um, að vera tímabundnar, markvissar og metnar út frá áhrifum á verðlag, kaupmátt og ríkisfjármál.
Samhliða þeirri aðgerð sem frumvarpið felur í sér, að lækka eldsneytisverð tímabundið til að draga úr kostnaðarþrýstingi, er mikilvægt að allir helstu hagaðilar, svo sem ríki, sveitarfélög, atvinnulíf, launafólk og fjármálakerfi, komi að samtali um hvernig auka megi fyrirsjáanleika í hagkerfinu. Þar skiptir máli að gjaldtökuáform hins opinbera og stærri opinberar ákvarðanir séu metnar með hliðsjón af áhrifum þeirra á verðlag almennt. Með því yrði aðgerðin vegna eldsneytisverðs sett í skýrara samhengi við önnur atriði sem hafa áhrif á kostnað heimila og fyrirtækja. Slíkt samtal styður við sama markmið og frumvarpið byggist á: að draga úr kostnaðarþrýstingi, verja forsendur kjarasamninga og stuðla að efnahagslegum stöðugleika.
Niðurstaða 2. minni hluta er sú að frumvarpið sé jákvætt að því er markmið þess snertir, en að aðgerðin þurfi að vera nægilega öflug og hafa nægilega langan gildistíma til að hafa raunveruleg áhrif. Með því að láta lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti gilda að minnsta kosti til 1. október 2026, endurmeta stöðuna í haust og horfa jafnframt til annarra leiða sem geta lækkað kostnað heimila og fyrirtækja verður aðgerðin betur til þess fallin að styðja við kaupmátt, forsendur kjarasamninga og efnahagslegan stöðugleika.
Að framangreindu virtu leggur 2. minni hluti til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi
BREYTINGU:
Í stað dagsetningarinnar „31. ágúst 2026“ í 1. efnismgr. 1. gr. komi: 1. október 2026.
Alþingi, 28. apríl 2026.
Stefán Vagn Stefánsson.
