Ferill 77. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
158. löggjafarþing 2026–2027.
Þingskjal 77 — 77. mál.
Stjórnarfrumvarp.
Frumvarp til laga
um breytingu á lögum um ársreikninga, nr. 3/2006 (stærðarhlutföll, endurskoðunarmörk, skilafrestur o.fl.).
Frá atvinnuvegaráðherra.
1. gr.
a. Eftirfarandi breytingar verða á 11. tölul.:
1. Í stað fjárhæðarinnar „20.000.000 kr.“ í 1. tölul. a-liðar kemur: 50.000.000 kr.
2. Í stað fjárhæðarinnar „40.000.000 kr.“ í 2. tölul. a-liðar kemur: 100.000.000 kr.
3. Í stað fjárhæðarinnar „600.000.000 kr.“ í 1. tölul. b-liðar kemur: 750.000.000 kr.
4. Í stað fjárhæðarinnar „1.200.000.000 kr.“ í 2. tölul. b-liðar kemur: 1.500.000.000 kr.
5. Í stað fjárhæðarinnar „3.000.000.000 kr.“ í 1. tölul. c-liðar kemur: 3.750.000.000 kr.
6. Í stað fjárhæðarinnar „6.000.000.000 kr.“ í 2. tölul. c-liðar kemur: 7.500.000.000 kr.
7. Í stað fjárhæðarinnar „3.000.000.000 kr.“ í 1. tölul. d-liðar kemur: 3.750.000.000 kr.
8. Í stað fjárhæðarinnar „6.000.000.000 kr.“ í 2. tölul. d-liðar kemur: 7.500.000.000 kr.
b. Eftirfarandi breytingar verða á 33. tölul.:
1. Í stað fjárhæðarinnar „600.000.000 kr.“ í 1. tölul. a-liðar kemur: 750.000.000 kr.
2. Í stað fjárhæðarinnar „1.200.000.000 kr.“ í 2. tölul. a-liðar kemur: 1.500.000.000 kr.
3. Í stað fjárhæðarinnar „3.000.000.000 kr.“ í 1. tölul. b-liðar kemur: 3.750.000.000 kr.
4. Í stað fjárhæðarinnar „6.000.000.000 kr.“ í 2. tölul. b-liðar kemur: 7.500.000.000 kr.
5. Í stað fjárhæðarinnar „3.000.000.000 kr.“ í 1. tölul. c-liðar kemur: 3.750.000.000 kr.
6. Í stað fjárhæðarinnar „6.000.000.000 kr.“ í 2. tölul. c-liðar kemur: 7.500.000.000 kr.
2. gr.
3. gr.
Skýrsla með tekjuskattsupplýsingum.
a. Endanlegt móðurfélag fjölþjóðlegrar heildarsamstæðu ef hrein velta á viðkomandi og síðastliðnu reikningsári var umfram 111.000.000.000 kr., eins og fram kemur í samstæðureikningsskilum félagsins.
b. Félag sem er ekki hluti af samstæðu en þó með staðfestu eða hefur fasta starfsstöð í fleiri en einu skattaumdæmi ef hrein velta var umfram 111.000.000.000 kr. á viðkomandi og síðastliðnu reikningsári samkvæmt ársreikningi.
c. Meðalstór og stór dótturfélög sem lúta yfirráðum félags sem um getur í a-lið, og falla ekki undir landslög, skulu semja, birta og gera aðgengilega skýrslu með tekjuskattsupplýsingum varðandi hið endanlega móðurfélag, sbr. a-lið.
d. Útibú félags sem um getur í a- eða b-lið, og fellur ekki undir landslög, skulu semja, birta og gera aðgengilega skýrslu með tekjuskattsupplýsingum varðandi félögin sem um getur í a- eða b-lið.
Ef hrein velta í a- og b-lið er ekki lýsandi fyrir starfsemi félagsins skal miða við aðrar tekjur, þ.m.t. tekjur af fjármálagerningum og söluhagnað.
Opinber skýrsla með tekjuskattsupplýsingum skv. 1. mgr. skal innihalda upplýsingar um alla starfsemi félags skv. a- eða b-lið 1. mgr., þ.m.t. upplýsingar um öll eignatengd félög sem tekin eru með í samstæðureikningsskilin að því er varðar viðkomandi fjárhagsár.
Félög skv. a- og b-lið 1. mgr. skulu skila skýrslu með tekjuskattsupplýsingum til ársreikningaskrár til opinberrar birtingar með ársreikningi í samræmi við ákvæði 109. gr.
Meðalstór og stór dótturfélög skv. c-lið 1. mgr. skulu skila inn skýrslu með tekjuskattsupplýsingum til ársreikningaskrár til opinberrar birtingar, og ef við á yfirlýsingu ef félag skv. a-lið 1. mgr. hefur ekki gert nauðsynlegar upplýsingar aðgengilegar, með staðfestu endurriti ársreiknings í samræmi við 109. gr.
Útibú skv. d-lið 1. mgr. skulu skila inn skýrslu með tekjuskattsupplýsingum til ársreikningaskrár til opinberrar birtingar, og ef við á yfirlýsingu ef félög skv. a- eða b-lið 1. mgr. hafa ekki gert nauðsynlegar upplýsingar aðgengilegar, með staðfestu endurriti ársreiknings í samræmi við 112. gr.
Stjórn og framkvæmdastjórar félags skv. a- og b-lið 1. mgr. bera ábyrgð á gerð, skilum og birtingu skýrslu með tekjuskattsupplýsingum.
Stjórn og framkvæmdastjórar dótturfélags skv. c-lið 1. mgr. og útibússtjóri útibús skv. d-lið 1. mgr. skulu tryggja að skýrsla með tekjuskattsupplýsingum, og ef við á yfirlýsing ef félög skv. a- eða b-lið 1. mgr. hafa ekki gert nauðsynlegar upplýsingar aðgengilegar, sé gerð í samræmi við 3. mgr. og skilað og birt í samræmi við 4. mgr.
Ráðherra skal í reglugerð kveða nánar á um þær tekjuskattsupplýsingar sem félögum sem falla undir grein þessa ber að taka saman og birta, svo og um nánari framkvæmd greinarinnar.
4. gr.
5. gr.
a. Í stað orðanna „tvö næstliðin reikningsár“ og „3.–5. mgr.“ í 1. málsl. 1. mgr. kemur: viðkomandi og síðastliðið reikningsár; og: 2.–7. mgr.
b. Í stað fjárhæðarinnar 200.000.000 kr. í 1. tölul. 1. mgr. kemur: 250.000.000 kr.
c. Í stað fjárhæðarinnar 400.000.000 kr. í 2. tölul. 1. mgr. kemur: 500.000.000 kr.
d. Á undan 2. málsl. 1. mgr. koma tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Ef hrein velta er ekki lýsandi fyrir starfsemi félags skal miða við aðrar tekjur, þ.m.t. tekjur af fjármálagerningum og söluhagnaði. Flokkun félaga skal ekki breytast nema félag annaðhvort fari yfir eða undir viðmiðunarmörk viðkomandi og síðastliðins reikningsárs.
e. Við bætist ný málsgrein, svohljóðandi:
Ákvæði 1. mgr. nær þó ekki til félaga ef heildareignir á viðkomandi og síðastliðnu reikningsári nema a.m.k. 1.500.000.000 kr.
6. gr.
a. 1. mgr. orðast svo:
Ársreikningum skal skilað til ársreikningaskrár eins og hér segir:
1. Örfélag skal senda ársreikningaskrá ársreikning sinn eigi síðar en viku eftir staðfestingu ársreiknings á aðalfundi, þó eigi síðar en átta mánuðum eftir lok reikningsárs eða innan þess frests sem ríkisskattstjóri veitir skattaðilum til að skila framtölum sínum, sbr. ákvæði 2. mgr. 93. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003.
2. Lítið eða meðalstórt félag sem ekki fellur undir 4. eða 5. tölul. skal senda ársreikningaskrá ársreikning sinn eigi síðar en viku eftir staðfestingu ársreiknings á aðalfundi þó eigi síðar en átta mánuðum eftir lok reikningsárs.
3. Stórt félag sem ekki fellur undir 4. eða 5. tölul. skal senda ársreikningaskrá ársreikning sinn eigi síðar en viku eftir staðfestingu ársreiknings á aðalfundi, þó eigi síðar en sex mánuðum eftir lok reikningsárs.
4. Félag sem hefur hlutabréf sín eða skuldabréf skráð á skipulegum markaði í ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins, í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum, skal senda ársreikningaskrá ársreikning sinn eigi síðar en viku eftir staðfestingu ársreiknings á aðalfundi, þó eigi síðar en fjórum mánuðum eftir lok reikningsárs.
5. Félag sem beitir alþjóðlegum reikningsskilastöðlum samkvæmt heimild í 92. gr. skal senda ársreikningaskrá ársreikning sinn eigi síðar en viku eftir staðfestingu ársreiknings á aðalfundi, þó eigi síðar en fjórum mánuðum eftir lok reikningsárs.
b. 2. mgr. orðast svo:
Á sama hátt skulu félög sem skylt er að semja samstæðureikning skv. VII. kafla, senda ársreikningaskrá samstæðureikning sinn ásamt áritun endurskoðanda innan þeirra tímafresta sem kveðið er á um í 1. mgr.
c. Á eftir 2. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:
Ársreikningum og samstæðureikningum skal skilað rafrænt til ársreikningaskrár í samræmi við reglur sem ársreikningaskrá setur.
7. gr.
8. gr.
Viðmiðunarmörk í 66. gr. f miðast við gengi evru 13. júní 2025. Ráðherra er heimilt að breyta þessum fjárhæðum til samræmis við breytingar á fjárhæðum í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2021/2101 frá 24. nóvember 2021 um breytingu á tilskipun 2013/34/ESB að því er varðar birtingu tekjuskattsupplýsinga af hálfu tiltekinna fyrirtækja og útibúa eða ef verulegar breytingar verða á gengi evru.
9. gr.
Lög þessi fela í sér innleiðingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2021/2101 frá 24. nóvember 2021 um breytingu á tilskipun 2013/34/ESB að því er varðar birtingu tekjuskattsupplýsinga af hálfu tiltekinna fyrirtækja og útibúa.
Lög þessi fela í sér innleiðingu á tilskipun framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2023/2775 frá 17. október 2023 um breytingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2013/34/ESB að því er varðar breytingar á stærðarviðmiðunum fyrir örfyrirtæki, lítil, meðalstór og stór fyrirtæki eða samstæður.
10. gr.
Greinargerð.
Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um ársreikninga, nr. 3/2006. Lagt er til að innleiddar verði í íslenskan rétt tvær Evróputilskipanir sem báðar gera breytingar á ársreikningatilskipun Evrópusambandsins 2013/34/ESB, sem þegar hefur verið innleidd í íslenskan rétt í samræmi við skuldbindingar Íslands samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið.
Frumvarp sama efnis var lagt fram á 157. löggjafarþingi (556. mál, þskj. 934) en náði ekki fram að ganga. Frumvarpið er nú lagt fram að nýju efnislega óbreytt.
Annars vegar er þar um að ræða tilskipun framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2023/2775 frá 17. október 2023 um breytingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2013/34/ESB að því er varðar breytingar á stærðarviðmiðunum fyrir örfyrirtæki, lítil, meðalstór og stór fyrirtæki eða samstæður. Tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 158/2025 frá 13. júní 2025. Tilskipunin var birt í EES-viðbæti við Stjórnartíðindi Evrópusambandsins nr. 71, hinn 13. nóvember 2025.
Hins vegar er um að ræða tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2021/2101 frá 24. nóvember 2021 um breytingu á tilskipun 2013/34/ESB að því er varðar birtingu tekjuskattsupplýsinga af hálfu tiltekinna fyrirtækja og útibúa. Tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 159/2025, frá 13. júní 2025. Ákvörðunin var birt í EES-viðbæti við Stjórnartíðindi Evrópusambandsins nr. 71, hinn 13. nóvember 2025.
Í frumvarpinu er jafnframt lögð til hækkun um 25% á endurskoðunarmörkum í lögunum, auk þess sem lögð er til breyting er lýtur að skilum ársreikninga til opinberrar birtingar til ársreikningaskrá.
2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.
Með frumvarpi þessu er lagt til að innleiddar verði tvær Evróputilskipanir í íslenskan rétt sem báðar hafa verið teknar upp í EES-samninginn, þ.e. tilskipun framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2023/2775 og tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2021/2101. Báðar þessar tilskipanir breyta fyrri tilskipun 2013/34/ESB (ársreikningatilskipun ESB) sem innleidd var á sínum tíma með lögum. Hinar nýju tilskipanir kalla á breytingar á lögum um ársreikninga og má því rekja tilefni og nauðsyn frumvarpsins í grunninn til samningsskuldbindinga Íslands samkvæmt EES-samningnum.
Frumvarpið er einnig í samræmi við áherslur úr stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins, um einföldun regluverks og skilvirkt rekstrarumhverfi fyrirtækja á Íslandi. Með frumvarpinu er reynt að tryggja að flokkun félaga samkvæmt ársreikningalögum endurspegli raunverulegt efnahagslegt umfang þeirra og lögð er til rýmkun á stærðarmörkum þeirra félaga sem geta nýtt sér einföld rafræn skil, með því að vera skilgreind sem örfélög. Stór hluti íslenskra fyrirtækja fellur þar undir. Verði frumvarpið að lögum munu fleiri minni rekstraraðilar hér á landi falla undir skilgreiningu laganna um örfélög og njóta þeirrar stöðu sem því fylgir, til samræmis við þróun síðustu ára innan Evrópska efnahagssvæðisins, EES. Með því er þannig komið til móts við ábendingar frá atvinnulífinu um að dreifa álagi skila ársreikninga yfir lengri tíma og létta álögur á minnstu félögin en fá upplýsingar fyrr um stærri félög, sem er liður í aukinni skilvirkni og gagnsæi fyrir markaðinn.
Breytingarnar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru fjórþættar.
Í fyrsta lagi er um að ræða breytingu á stærðarmörkum í lögunum. Frumvarpið felur í sér innleiðingu á tilskipun framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2023/2775 um breytingu á ársreikningatilskipun ESB varðandi stærðarmörk félaga. Stærðarmörk félaga í lögum um ársreikninga eru þau sömu innan EES og er með frumvarpinu verið að hækka þau um 25% til samræmis við breytingar innan Evrópusambandsins. Undantekning frá því er hækkun á örfélögum en hækkunin á þeim mörkum er töluvert meiri þar sem fyrri mörk voru töluvert lægri en hæstu leyfileg mörk samkvæmt ársreikningatilskipuninni. Ef tilskipun (ESB) 2023/2775 yrði ekki innleidd í íslenskan rétt væri það brot á þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands og hefði þau áhrif að regluverk hér á landi yrði ekki sambærilegt regluverki annarra EES-ríkja. Einnig væru stærðarviðmið íslenskra félaga lægri en í öðrum EES-ríkjum sem leiðir til þess að regluverk fyrir smærri félög yrði meira íþyngjandi hér á landi en í nágrannaríkjunum.
Í öðru lagi er lögð til 25% hækkun á endurskoðunarmörkum í lögunum, þ.e. fjárhæðarmörk sem ákveða hvort ársreikningur þurfi að vera endurskoðaður af endurskoðanda. Talið er rétt að hækka endurskoðunarmörkin í samræmi við hækkun á stærðarmörkum félaga. Með þessari breytingu er m.a. komið til móts við óskir um að endurskoðunarmörkin séu hækkuð.
Í þriðja lagi er um að ræða innleiðingu á tilskipun (ESB) 2021/2101 er varðar skylduna fyrir tiltekin fjölþjóðleg félög um að útbúa og birta opinberlega skýrslu með upplýsingum um tekjuskatt. Markmið tilskipunarinnar er að auka gagnsæi er kemur að greiðslu tekjuskatts. Ef tilskipun (ESB) 2021/2101 verður ekki innleidd í íslenskan rétt væri það brot á þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands og hefði þau áhrif að regluverk hér á landi yrði ekki sambærilegt regluverki annarra EES-ríkja. Þá væri gagnsæi um tekjuskatt stórra fjölþjóðlegra félaga ekki það sama hérlendis og í öðrum EES-ríkjum. Lagt er til að sett verði ný grein um skýrslu með tekjuskattsupplýsingum, 66. gr. f, og auk þess er gert ráð fyrir að ráðherra setji reglugerð um sem kveður nánar á um þær tekjuskattsupplýsingar sem félögum sem falla undir ákvæðið ber að taka saman og birta, svo og um nánari framkvæmd greinarinnar.
Í fjórða lagi er um að ræða breytingar er lúta að skilum ársreikninga til opinberrar birtingar. Lagt er til að stærri og kerfislega mikilvæg félög skili ársreikningi fyrr á árinu en minni félög. Tímanleg birting ársreikninga, og eftir atvikum samstæðureikninga, styður við gagnsæi og eðlilegt aðhald félaga með takmarkaða ábyrgð enda eru fjárhagsupplýsingar mikilvægar fyrir traust og skilvirkni viðskipta og ákvörðunartöku byggðum á þeim.
3. Meginefni frumvarpsins.
Meginefni frumvarpsins snýr í fyrsta lagi að því að innleiða tilskipun framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2023/2775 að því er varðar breytingar á stærðarviðmiðunum fyrir örfélög, lítil, meðalstór og stór félög eða samstæður. Tilskipunin felur í sér breytingu á stærðarmörkum félaga í Evrópusambandinu. Stærðarmörk félaga í lögum um ársreikninga eru þau sömu og innan EES og er með frumvarpinu lagt til að hækka þau til samræmis við breytingar sem lagðar eru til í tilskipuninni. Tilefni tilskipunarinnar frá 2023 var veruleg verðbólga á undanförnum árum innan EES, einkum á árunum 2021 og 2022. Með endurskoðun stærðarmarkanna er verið að gæta þess að fjöldi félaga flytjist ekki í hærri stærðarflokk eingöngu vegna hækkunar fjárhæðastærða í bókhaldi, án þess að raunverulegt umfang starfseminnar hefði aukist. Með tilskipuninni eru fjárhæðarmörk vegna heildareigna og veltu hækkuð um 25% í samræmi við verulega verðbólgu frá síðustu endurskoðun markanna. Fjöldamörk starfsmanna haldast óbreytt. Markmið breytinganna er að tryggja að flokkun félaga samkvæmt ársreikningalögum endurspegli áfram raunverulegt efnahagslegt umfang þeirra. Með frumvarpinu er lagt til að markmiðinu með einföldun fyrir örfélög verði náð með skýrari og markvissari afmörkun. Annars vegar með því að rýmka verulega stærðarmörk þeirra félaga sem geta nýtt sér rafræna lausn ríkisskattstjóra sem felur í sér að í stað ársreiknings geta örfélög beðið ríkisskattstjóra um að útbúa rekstrar- og efnahagsyfirlit byggt á innsendu skattframtali félagsins („hnappurinn“). Með því ættu fleiri minni rekstraraðilar með einfaldan og takmarkaðan rekstur að falla undir skilgreiningu um örfélög. Lagt er til að viðmiðunarmörk fyrir örfélög hækki verulega, þ.e. að heildareignir miðist við 50 millj. kr. í stað 20 millj. kr. og hrein velta miðist við 100 millj. kr. í stað 40 millj. kr. Það er þó innan marka örfélaga samkvæmt tilskipun (ESB) 2023/2775 en með henni eru stærðarmörkin fyrir heildareign örfélaga hækkuð upp í 450.000 evrur og 900.000 evrur í hreinni veltu.
Í öðru lagi er lögð til hækkun um 25% á endurskoðunarmörkum í lögunum. Talið er rétt að hækka endurskoðunarmörkin í samræmi við hækkun á stærðarmörkum félaga. Með þessari breytingu er brugðist við ósk markaðarins um að endurskoðunarmörkin séu hækkuð. Endurskoðunarmörkin hafa verið í skoðun innan ráðuneytisins ásamt endurskoðun á skoðunarmannakerfinu en félög sem ekki falla undir endurskoðunarskylduna hér á landi skulu láta skoðunarmann yfirfara ársreikning félagsins.
Í þriðja lagi er um að ræða innleiðingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2021/2101 um breytingu á tilskipun 2013/34/ESB að því er varðar birtingu tekjuskattsupplýsinga af hálfu tiltekinna félaga og útibúa. Með tilskipuninni er kveðið á um skyldu tiltekinna stórra fjölþjóðlegra samstæðna og útbúa þeirra að birta opinberlega tilteknar skattaupplýsingar og aukið gagnsæi á tekjuskatti fjölþjóðlegra félaga. Opinber skýrslugjöf er skilvirkt og viðeigandi tól til að auka gagnsæi í tengslum við starfsemi fjölþjóðlegra félaga og til að gera almenningi kleift að meta áhrif þessarar starfsemi á raunhagkerfið. Hún eykur einnig getu hluthafa til að meta á tilhlýðilegan hátt áhættu og leiðir til þess að fjárfestingaráætlanir geti byggst á nákvæmum upplýsingum.
Fyrir samstæður sem stunda einungis starfsemi innan EES fyrir milligöngu dótturfélaga eða útibúa ættu þessi dótturfélög og útibú að birta og gera aðgengilega skýrslu endanlega móðurfélagsins. Ef þær upplýsingar, eða sú skýrsla, eru ekki tiltækar eða ef endanlegt móðurfélag veitir ekki dótturfélögunum eða útibúunum allar tilskildar upplýsingar ættu dótturfélögin og útibúin að semja, birta og gera aðgengilega skýrslu með tekjuskattsupplýsingum sem inniheldur allar upplýsingar sem þau búa yfir, hafa fengið eða aflað og gefa út yfirlýsingu þar sem fram kemur að endanlegt móðurfélag þeirra hafi ekki gert allar nauðsynlegar upplýsingar aðgengilegar.
Á síðustu árum hafa alþjóðlegar reglur um skýrslugjöf fjölþjóðlegra félaga tekið miklum breytingum með það að markmiði að auka gagnsæi í skattamálum og styrkja getu skattyfirvalda til að bregðast við skattasniðgöngu og tilfærslu skattstofna. Í því samhengi hafa tvö aðskilin en tengd kerfi verið tekin upp, annars vegar ríki-fyrir-ríki skýrslugjöf samkvæmt leiðbeiningum Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) og tilskipun Evrópusambandsins um stjórnsýslusamvinnu í skattamálum (DAC4), sem innleidd hefur verið í lög um tekjuskatt, og hins vegar opinber land-fyrir-land skýrslugjöf samkvæmt tilskipun (ESB) 2021/2101 sem lagt er til að innleidd verði inn í íslenskan rétt í lög um ársreikninga. Þótt bæði kerfin byggist á hugmyndinni um sundurliðaðar upplýsingar stórra fjölþjóðlegra samstæðna eru þau ólík og þjóna ólíkum tilgangi. Tilskipun (ESB) 2021/2101 er sett á grundvelli reikningsskila- og félagaréttar, en ekki skattaréttar, og breytir tilskipun 2013/34/ESB um ársreikninga. Með henni er kveðið á um skyldu til opinberrar birtingar tiltekinna skattaupplýsinga af hálfu stórra félaga og útibúa. Tilgangur hennar þjónar markmiðum um gagnsæi og upplýsingagjöf til almennings.
Í fjórða lagi eru lagðar til breytingar er lúta að skilum ársreikninga til opinberrar birtingar. Hér er verið að leggja til að stærri og kerfislega mikilvæg félög skili ársreikningi til opinberrar birtingar fyrr á árinu en minni félög. Jafnframt er lagt til að skilafrestur fyrir örfélög verði lengdur. Með breytingunni er komið á móts við ábendingar frá endurskoðendum um að dreifa álagi skila yfir lengri tíma, létta álögur á allra minnstu félögin en fá upplýsingar fyrr um stærri félög sem er liður í ríkara gagnsæi fyrir markaðinn. Gagnsæi á fjármálamarkaði byggist á að markaðurinn fái viðeigandi, áreiðanlegar, samanburðarhæfar og tímanlegar upplýsingar, þ.e. að fjárhagsupplýsingar séu birtar nógu snemma til að skipta máli og að allir hafi aðgang á sama tíma. Tímanleg birting ársreikninga, og eftir atvikum samstæðureikninga, styður við gagnsæi og eðlilegt aðhald, enda eru fjárhagsupplýsingar mikilvægar fyrir traust og skilvirkni viðskipta og ákvörðunartöku byggða á þeim. Einnig er litið til þess að í helstu nágrannaríkjum Íslands eru skilafrestir ársreikninga sex mánuðir, í Danmörku og Finnlandi, og í Noregi og Svíþjóð er miðað við sjö mánuði. Á móti kemur rýmkun á skilafresti fyrir öll örfélög, ekki einungis þau sem nýta sér „hnappinn“ þannig að ef svo ber undir þá geta þau skilað ársreikningi innan þess frests sem ríkisskattstjóri veitir skattaðilum til að skila framtölum sínum. Er hér m.a. litið til meðalhófs en örfélög eru minnstu félögin og rekstur þeirra takmarkaður og einfaldari en annarra félaga og því ekki brýnt fyrir fjármálamarkaði að fjárhagsupplýsingar þessar félaga berist eins snemma hjá stærstu félögunum. Þó ber að hafa í huga að meiri hluti íslenskra félaga eru örfélög.
4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.
Frumvarpið þykir ekki fela í sér álitaefni sem kalla á sérstaka umfjöllun um samræmi við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar.
Ákvæði frumvarpsins eru í samræmi við þær alþjóðlegu skuldbindingar sem Ísland hefur undirgengist með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Með frumvarpinu er innleidd tilskipun framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2023/2775 frá 17. október 2023 um breytingu á tilskipun 2013/34/ESB að því er varðar breytingar á stærðarviðmiðunum fyrir örfyrirtæki, lítil, meðalstór og stór fyrirtæki eða samstæður, og tilskipun framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2021/2101 frá 24. október 2021 um breytingu á tilskipun 2013/34/ESB að því er varðar birtingu tekjuskattsupplýsinga af hálfu tiltekinna fyrirtækja og útibúa.
5. Samráð.
Frumvarpið lýtur að viðskiptalífinu og snertir því markaðinn á Íslandi í heild. Sama á við um skilafresti félaga til opinberrar birtingar hjá ársreikningaskrá. Um endurskoðunarmörkin og skilafrestina á við að þau hafa þau einnig áhrif á endurskoðendur. Frumvarpið er samið í atvinnuvegaráðuneytinu en haft var samráð við ársreikningaskrá og Félag löggiltra endurskoðenda varðandi skilafresti ársreikninga til opinberrar birtingar og endurskoðunarmörkin. Einnig var haft samráð við fjármála- og efnahagsráðuneytið varðandi innleiðinguna á tilskipun (ESB) 2021/2101 varðandi skýrslu með tekjuskattsupplýsingum sem kveðið er á um í 3. gr. frumvarpsins.
Drög að frumvarpinu voru kynnt í samráðsgátt stjórnvalda 2. febrúar 2026, mál nr. S-24/2026, og var veittur frestur til 20. febrúar til að skila inn umsögnum um málið. Alls bárust níu umsagnir frá Endurskoðun BT ehf., Félagi löggiltra endurskoðenda, Reikningsskilaráði, Landsvirkjun, Deloitte ehf., Endurskoðun og ráðgjöf ehf., Samtökum atvinnulífsins, Samtökum verslunar og þjónustu og Félagi atvinnurekanda. Farið var yfir þær umsagnir sem bárust og gerðar breytingar á frumvarpsdrögunum. Þar má helst nefna eftirfarandi breytingar.
Vegna athugasemda við 2. gr. frumvarpsins voru gerðar þær breytingar á ákvæðinu að orðalagið var fært til samræmis við orðalag í öðrum ákvæðum laganna þar sem kveðið er á um „viðkomandi og síðastliðið reikningsár“.
Vegna athugasemda við 3. gr. frumvarpsins voru gerðar þrjár breytingar á ákvæðinu. Í fyrsta lagi var orðalaginu „heildarvelta“ í a-lið 1. mgr. breytt í „hreina veltu“ til samræmis við önnur ákvæði laganna, sem og „á hvoru af viðkomandi og síðastliðnu reikningsári“ breytt í samræmi við önnur ákvæði laganna og lagt er til orðalagið „viðkomandi og síðastliðnu reikningsári“. Í öðru lagi var orðinu „tekjur“ breytt í „hreina veltu“ í b-lið 1. mgr. Einnig var sett inn ný málsgrein þar sem kveðið er á um að ef hrein velta er ekki lýsandi fyrir starfsemi félagsins skuli miða við aðrar tekjur, þ.m.t. tekjur af fjármálagerningum og söluhagnaði. Í þriðja lagi voru í d-lið 1. mgr. ákvæðisins tekin út orðin „sem opnar hér á landi útibú“. Í fjórða lagi voru hugtökin fjölþjóðleg samstæða og endanlegt móðurfélag skilgreind. Ekki var talið nauðsynlegt að gera aðrar breytingar á ákvæðinu heldur munu ákvæði um gerð og birtingu skýrslu um tekjuskattsupplýsingar verða sett í reglugerð.
Vegna athugasemda við 5. gr. var ákvæðið útskýrt nánar í greinargerð.
Vegna athugasemda við 6. gr. var annars vegar gerð sú breyting að tilvísun í 2. og 3. gr. laganna var tekin út og einungis vísað í stærð félaga í hverjum tölulið fyrir sig. Hins vegar var orðalaginu „þegar í stað“ breytt í „eigi síðar en viku eftir staðfestingu ársreiknings á aðalfundi“.
6. Mat á áhrifum.
Með frumvarpinu er lagt til að innleiddar verði tvær Evróputilskipanir auk þess að breyta tímafrestum á skilum á ársreikningum til opinberrar birtingar hjá ársreikningaskrá. Með breytingum á stærðarmörkum félaga samkvæmt tilskipun (ESB) 2023/2775 eru stærðarmörk félaga hækkuð um 25% í samræmi við hækkun á stærðarmörkum í Evrópusambandinu. Mismunandi ákvæði gilda um mismunandi stærðir félaga og er því mikilvægt að stærðarmörk séu endurskoðuð og yfirfarin. Samkvæmt tölum frá Skattinum eru á tekjuárinu 2024 skráð 9.033 lítil félög, 548 meðalstór félög og 166 stór félög. Með 25% hækkun þessara stærðarmarka er áætlað að 5.431 félag falli undir skilgreininguna lítil félög, 458 félög flokkist sem meðalstór félög og 139 sem stór félög. Einnig voru endurskoðunarmörkin hækkuð um 25%, en 1.741 félag var endurskoðunarskylt árið 2024. Talið er að eftir hækkunina verði 1.461 félag endurskoðunarskylt. Breytingar á stærðarmörkum hafa þær afleiðingar að félög sem hafa verið á mörkum tveggja stærða þurfi að skoða í hvaða stærðarflokk þau falla og hvaða reglur gildi um þeirra stærðarflokk. Önnur tilskipun sem frumvarpið tekur til, (ESB) 2021/2101, nær einungis til stórra fjölþjóðlegra félaga sem þurfa að birta með ársreikningi opinbera skýrslu um tekjuskattsupplýsingar fari félagið yfir 111 milljarða kr. í hreina veltu. Byggt er á tölum fengnum frá gagnavísindadeild Skattsins fyrir tekjuárið 2024 en af þeim upplýsingum má ætla að það séu um fjögur félög sem falla undir þau skilyrði.
Þá eru með frumvarpinu lagðar til breytingar er lúta að skilum ársreikninga til opinberrar birtingar. Er lagt til að stærri og kerfislega mikilvæg félög skili ársreikningum fyrr á árinu en minni félög síðar. Félögum sem skilgreind eru sem örfélög er heimilt að skila ársreikningi eða rekstrar- og efnahagsyfirliti innan þess frest sem ríkisskattstjóri veitir skattaðilum til að skila framtölum sínum. Fyrir tekjuárið 2024 skiluðu 27.315 af 40.882 örfélögum með „hnappinum“ en eftir hækkun stærðarmarka örfélaga má reikna með að meiri hluti 44.601 örfélags geti skilað með honum innan þess frests sem ríkisskattstjóri veitir skattaðilum.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Við vinnslu á tölulegum upplýsingum er stuðst við tölur fengnar frá gagnavísindadeild Skattsins úr innsendum ársreikningum.
Ekki er gert ráð fyrir aukinn kostnað fyrir ríkissjóð með breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu.
Um einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Í breytingunni felst að viðmiðunarmörk fyrir heildareignir og hreina veltu fyrir lítil, meðalstór og stór félög og litlar, meðalstórar og stórar samstæður hækki um tuttugu og fimm hundraðshluti (25%). Með því verða stærðarmörk félaga hér á landi þau sömu og í Evrópusambandinu en Íslandi er skylt að innleiða framangreinda breytingu samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið.
Jafnframt er lagt til að viðmiðunarmörk heildareigna og hreinnar veltu verði hækkuð verulega fyrir örfélög, um 150%, en við innleiðingu á ársreikningatilskipuninni árið 2016 var ekki farið upp í hæstu leyfilegu mörkin þar sem tilskipunin veitir aðildarríkjum svigrúm til að taka tillit til sérstakra skilyrða og þarfa eigin markaða við ákvarðanatöku um hvort eða hvernig framkvæma á sérstakt fyrirkomulag varðandi örfélög innan ramma tilskipunarinnar. Í aðfaraorðum tilskipunarinnar um örfélög er vísað til þess að félögin hafi takmörkuð úrræði til að uppfylla ströng lögboðin fyrirmæli. Þegar engar sértækar reglur eru til fyrir örfyrirtæki gilda sömu reglur um þau og lítil fyrirtæki. Því ætti að vera mögulegt fyrir aðildarríkin að undanþiggja örfyrirtæki tilteknum skyldum, sem gilda um lítil fyrirtæki, sem fælu í sér óþarflega mikla stjórnsýslubyrði fyrir þau. Örfyrirtæki ættu þó áfram að falla undir allar landsbundnar skuldbindingar um að halda skrár sem sýna viðskiptafærslur þeirra og fjárhagsstöðu. Enn fremur ættu fjárfestingarfélög og eignarhaldsfélög ekki að hafa hagræði af þeirri einföldun sem gildir um örfyrirtæki. Geta því aðildarríki samkvæmt tilskipuninni verið með sérúrræði til einföldunar fyrir félög sem falla undir stærðarmörk örfélaga. Var þessi heimild innleidd í 7. mgr. 3. gr. laganna árið 2016. Í 8. mgr. 3. gr. eru talin upp þau félög sem ekki geta notað undanþáguheimildina, en um er að ræða undanþágu frá birtingu ársreiknings sem felur í sér að í stað ársreiknings geta örfélög nýtt sér „hnappinn“ sem er valkvætt fyrirkomulag sem veitir viðkomandi félögum heimild til að skila samkvæmt „hnappsreikningi“ með takmarkaðri fjárhagsupplýsingum en með hefðbundnum ársreikningum. Hnappsreikningur er einfölduð birting ársreiknings með takmarkaðri fjárhagslegri upplýsingagjöf og er undanþegin skoðun þriðja aðila (skoðunarmanna). Almennt hefur reynslan af þessari lausn verið góð, en í dag nýta þrjú af fimm félögum sem falla undir gildissvið laganna þessa heimild. Var þetta fyrirkomulag haft til hliðsjónar við útfærslu frumvarpsins og er ástæða þess að í frumvarpinu eru viðmiðunarmörk fyrir örfélög ekki hækkuð upp í þau hámarksviðmið sem tilskipun (ESB) 2023/2775 kveður á um. Umrædd viðmiðunarmörk fyrir örfélög eru þó með frumvarpinu hækkuð verulega, þ.e. úr 20 millj. kr. í 50 millj. kr. vegna heildareigna og úr 40 millj. kr. í 100 millj. kr. vegna hreinnar veltu. Með því eru rýmkuð verulega stærðarmörk þeirra félaga sem geta nýtt sér einföldunarkerfið með „hnappnum“. Það er þó innan marka örfélaga samkvæmt tilskipun (ESB) 2023/2775 en með henni eru stærðarmörk fyrir heildareign örfélaga hækkuð upp í 450.000 evrur og 900.000 evrur í hreinni veltu. Í framhaldi af hækkun stærðarmarka örfélaga mun reglugerð um framsetningu og innihald ársreikninga örfélaga byggt á skattframtölum („Hnappurinn“), nr. 974/2016, yfirfarin.
Um 2. gr.
Almennt hefur reynslan af þessari lausn verið góð, en í dag nýta u.þ.b. þrjú af fimm félögum sem falla undir gildissvið laganna heimild sem var innleidd í 7. mgr. 3. gr. laganna um einfaldanir fyrir félög sem flokkast sem örfélög. Undanþágan frá birtingu ársreiknings skv. 7. mgr. 3. gr. felur í sér að í stað ársreiknings geta örfélög nýtt sér „hnappinn“. Þessi lausn var hugsuð sem úrræði til einföldunar fyrir aðila með takmarkaðan og einfaldan rekstur, svo sem iðnaðarmenn, einyrkja og minni verslunar- og þjónustufélög þar sem umfang rekstrar er almennt ekki þess eðlis að þau standi undir miklum stjórnsýslubyrðum eða kostnaði við gerð ársreikninga.
Úrræðið er ekki ætlað fyrir félög þar sem meginstarfsemi felst í eignastýringum, fjárfestingum eða umtalsverðri uppbyggingu eignasafna, en skýrt kemur fram í tilskipuninni að eignarhaldsfélög og fjárfestingarfélög megi ekki nýta sér framangreindar undanþágur. Við framkvæmd gildandi laga hefur komið í ljós að félög með verulegar eignir geta fallið innan viðmiðunarmarka fyrir örfélög þar sem við flokkun stærðarmarka skal miða við tvö af þremur viðmiðum sem talin eru upp í 11. tölul. 2. gr. laganna. Þannig er hægt að komast hjá því að líta á heildareignir félags en aðeins horfa til hreinnar veltu og meðalfjölda ársverka. Félög sem stunda fjárfestingarstarfsemi og félög í fasteignastarfsemi geta verið með verulegar eignir, flókið áhættusnið og viðskipti auk þess sem mat eigna byggist á matskenndum þáttum og veðsetningum og öðrum skuldbindingum utan efnahagsreiknings. Því er lagt til í frumvarpi þessu að staflið verði bætt við 8. mgr. 3. gr. laganna þar sem kveðið verði á um að félag með heildareignir sem nemur hærri fjárhæð en 200 millj. kr. geti ekki nýtt sér undanþáguna skv. 7. mgr. Þetta á við ef félagið fer yfir 200 millj. kr. í heildareignum viðkomandi og síðastliðins reikningsárs.
Um 3. gr.
Opinber skýrslugjöf er skilvirkt og viðeigandi tól til að auka gagnsæi í tengslum við starfsemi fjölþjóðlegra félaga og til að gera almenningi kleift að meta áhrif þessarar starfsemi á raunhagkerfið. Hún eykur einnig getu hluthafa til að meta á tilhlýðilegan hátt áhættu sem félög taka. Fjölþjóðlegar samstæður og, þar sem við á, tiltekin sjálfstæð fyrirtæki eiga samkvæmt ákvæðinu að veita almenningi skýrslu með tekjuskattsupplýsingum þegar þau eru umfram tiltekna stærð, með tilliti til tekna yfir tvö samfelld fjárhagsár, með hliðsjón af samanlögðum tekjum samstæðunnar eða tekjum sjálfstæða fyrirtækisins. Slík skuldbinding á, til samræmis við það, að falla úr gildi ef þessar tekjur fara ekki lengur umfram viðeigandi fjárhæð yfir tvö samfelld fjárhagsár. Í slíkum tilvikum á fjölþjóðlega samstæðan eða sjálfstæða fyrirtækið áfram að falla undir skýrslugjafarskylduna á fyrsta fjárhagsárinu á eftir síðasta fjárhagsári sem tekjurnar voru hærri en viðeigandi fjárhæð. Þess háttar fjölþjóðleg samstæða eða sjálfstætt fyrirtæki ætti aftur að falla undir skýrslugjafarskylduna þegar tekjurnar fara yfir viðeigandi fjárhæð yfir tvö samfelld fjárhagsár.
Á síðustu árum hefur alþjóðlegum reglum um skýrslugjöf fjölþjóðlegra félaga verið breytt mikið með það að markmiði að auka gagnsæi í skattamálum og styrkja getu skattyfirvalda til að bregðast við skattasniðgöngu og tilfærslu skattstofna. Tvö aðskilin en tengd kerfi hafa verið tekin upp, annars vegar ríki-fyrir-ríki skýrslugjöf samkvæmt leiðbeiningum Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) og tilskipun Evrópusambandsins um stjórnsýslusamvinnu í skattamálum (DAC4), sem innleidd hefur verið inn í lög um tekjuskatt, og hins vegar opinber land-fyrir-land skýrslugjöf samkvæmt tilskipun (ESB) 2021/2101. Þótt bæði kerfin byggist á hugmyndinni um sundurliðaðar upplýsingar stórra fjölþjóðlegra samstæðna eru þau ólík og þjóna ólíkum tilgangi. Tilskipun (ESB) 2021/2101 er sett á grundvelli reikningsskila- og félagaréttar, en ekki skattaréttar, og breytir tilskipun 2013/34/ESB um ársreikninga. Með henni er kveðið á um skyldu til opinberrar birtingar tiltekinna skattaupplýsinga af hálfu stórra félaga og útibúa. Tilgangur hennar þjónar markmiðum um gagnsæi og upplýsingagjöf til almennings. Ef tilskipun (ESB) 2021/2101 verður ekki innleidd í íslenskan rétt væri það brot á þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands og hefði þau áhrif að regluverk hér á landi yrði ekki sambærilegt regluverki annarra EES-ríkja. Þá væri gagnsæi um tekjuskatt stórra fjölþjóðlegra félaga ekki það sama hérlendis og í öðrum EES-ríkjum. Nágrannalönd hafa innleitt tilskipunina en til að mynda hafa Svíþjóð og Danmörk innleitt tilskipunina að fullu í lög um ársreikninga. Lagt er til í frumvarpi þessu að tilskipun (ESB) 2021/2010 verði innleidd í lög um ársreikninga með nýju ákvæði 66. gr. f, sbr. 3. gr. frumvarpsins, en síðan verði ráðherra gert að kveða nánar um framkvæmdina í reglugerð, til að mynda um efni skýrslu um tekjuskattsupplýsingar, um ábyrgð á gerð og birtingu skýrslunnar, og birtingu, aðgengi að upplýsingunum og skilgreiningar.
Í a-lið er tiltekið að endanlegt móðurfélag fjölþjóðlegrar heildarsamstæðu sem hefur samanlagða veltu hærri en 111.000.000.000 kr. á dagsetningu efnahagsreiknings á viðkomandi og síðastliðnu reikningsári skuli semja og birta skýrslu með tekjuskattsupplýsingum.
Í b-lið er tiltekið að félag sem ekki er hluti af samstæðu en þó með staðfestu eða fasta starfsstöð í fleiri en einu skattumdæmi skuli, ef tekjur á uppgjörsdegi þess voru hærri en 111.000.000.000 kr. á viðkomandi og síðastliðnu reikningsári samkvæmt ársreikningi, semja og birta skýrslu með tekjuskattsupplýsingum.
Í c- og d-lið er kveðið á um að meðalstór og stór dótturfélög og útibú sem falla undir landslög en lúta yfirráðum endanlegs móðurfélags sem fellur ekki undir landslög eigi að birta og gera aðgengilega skýrslu endanlega móðurfélagsins. Ef þær upplýsingar, eða sú skýrsla, eru ekki tiltækar eða ef endanlegt móðurfélag veitir ekki dótturfélögunum eða útibúunum allar tilskildar upplýsingar eiga dótturfélögin og útibúin að semja, birta og gera aðgengilega skýrslu með tekjuskattsupplýsingum sem inniheldur allar upplýsingar sem þau búa yfir, hafa fengið eða aflað og birta yfirlýsingu þar sem fram kemur að endanlegt móðurfélag þeirra hafi ekki gert allar nauðsynlegar upplýsingar aðgengilegar. Vegna meðalhófs og skilvirkni ætti skyldan til að birta og gera skýrslu með tekjuskattsupplýsingum aðgengilega þó að vera takmörkuð við meðalstór og stór dótturfélög með staðfestu innan EES og við útibú sem eru af sambærilegri stærð sem komið er á fót innan EES.
Í 2. mgr. er kveðið á um að ef hrein velta í a- og b-lið er ekki lýsandi fyrir starfsemi félagsins skuli miða við aðrar tekjur, þ.m.t. tekjur af fjármálagerningum og söluhagnað.
Í 3. mgr. er kveðið á um innihald skýrslu um tekjuskattsupplýsingar en ráðherra skal setja reglugerð sem kveður nánar um þær upplýsingar.
Í 4.–6. mgr. er kveðið á um að opinberri skýrslu um tekjuskattsupplýsingar skuli skilað til ársreikningaskrár til opinberrar birtingar með ársreikningi.
Í 7. og 8. mgr. er kveðið á um hver beri ábyrgð á því að semja, birta og gera skýrslu með tekjuskattsupplýsingum aðgengilega.
Í 9. og 10. mgr. er kveðið á um endanlegt móðurfélag fjölþjóðlegrar samstæðu en í ákvæðinu er merking hugtaksins endanlegt móðurfélag sem eining sem á, beint eða óbeint, ráðandi hlut í annarri einingu og sem er ekki, beint eða óbeint, í eigu annarrar einingar með ráðandi hlut í henni. Jafnframt er í ákvæðinu merking hugtaksins fjölþjóðleg heildarsamstæða tvö eða fleiri fjölþjóða félög innan samstæðu með skattalega heimilisfesti í fleiri en einu ríki eða félag með skattalega heimilisfesti í einu ríki sem er líka skattskylt í öðru ríki vegna starfsemi fastrar starfsstöðvar í þess eigu. Heildarsamstæða samanstendur af móðurfélagi ásamt dótturfélögum, föstum starfsstöðvum og/eða öðrum lögaðilum.
Ráðherra skal tilgreina nánar í reglugerð um þær tekjuskattsupplýsingar sem þau félög sem falla undir þessa grein skulu semja og birta og um nánari framkvæmd.
Um 4. gr.
Um 5. gr.
Einnig er lagt til að endurskoðunarmörkin séu hækkuð um 25% í samræmi við stærðarmörk félaga í 11. tölul. og 33. tölul. 2. gr. laganna. Þessi hækkun er áfangi í heildarskoðun á yfirferð og endurskoðun ársreikninga. Í dag skulu öll félög, önnur en þau örfélög sem nýta sér heimild 7. mgr. 3. gr. laganna, semja rekstraryfirlit og efnahagsyfirlit byggt á skattframtali félagsins og skila með „hnappnum“ með skattframtali, láta þriðja aðila, skoðunarmann eða endurskoðanda yfirfara eða endurskoða ársreikning félagsins. Unnið er að nýjum lögum um bókhald þar sem m.a. er til skoðunar framtíð skoðunarmannakerfisins. Samkvæmt ársreikningatilskipun ESB, 2013/34/ESB, skulu öll meðalstór eða stór félög vera endurskoðuð en aðildarríkjum er heimilt að gera kröfu um að mörkin séu neðar. Við skoðun á endurskoðunarmörkum annarra ríkja á Norðurlöndum má sjá að þau hafa valið að setja mörkin neðar en viðmiðunarmörkin samkvæmt ársreikningatilskipuninni. Þar hafa verið mismunandi endurskoðendur sem endurskoða ársreikninga, skráðir endurskoðendur og svo löggiltir endurskoðendur. Samkvæmt ársreikningatilskipuninni skulu löggiltir endurskoðendur endurskoða ársreikninga meðalstórra og stórra félaga en engin skylda er á endurskoðun ársreikninga lítilla félaga. Aðildarríkjunum er þó heimilt að setja ríkari kröfur varðandi endurskoðun undir viðmiðunarmörkunum í tilskipuninni. Accountancy Europe gaf út skýrslu í janúar 2026 þar sem birt eru endurskoðunarmörk í Evrópu eftir hækkun stærðamarkanna sem verið er að innleiða með frumvarpi þessu, sbr. 1. gr. frumvarpsins. Í fyrrgreindri skýrslu má sjá að Norðurlönd eru með lægstu endurskoðunarskyldu í Evrópu. Viðmiðunarmörk fyrir endurskoðun á Íslandi sem lögð eru til í frumvarpi þessu eru hærri en á annar staðar á Norðurlöndunum.
Þá er lagt til að ef hrein velta er ekki lýsandi fyrir starfsemi félagsins skuli miða við aðrar tekjur, svo sem tekjur af fjármálagerningum. Það er í samræmi við orðalag 11. tölul. 2. gr. laganna. Jafnframt er lagt til að ef heildareignir fari yfir a.m.k. 1.500.000.000 kr. á viðkomandi og síðastliðnu reikningsári gildi ekki undanþáguheimild skv. 1. mgr. Hér er horft til sjónarmiða um gagnsæi og áhættu félaga þannig að félög með verulegar eignir falli undir kröfur um endurskoðun.
Um 6. gr.
Í breytingunni felst annars vegar að skilafrestur örfélaga, eins og þau eru skilgreind í a-lið 11. tölul. 2. gr. laganna, nái til allra örfélaga ekki einungis þeirra sem nýta sér „hnappinn“. Hins vegar er lagt til að stór félög ásamt einingum tengdum almannahagsmunum (svokölluð ETA- eða PIE-félög) skuli skila ársreikningum innan sex mánaða frá lokum reikningsárs, að því tilskildu að þau beiti ekki alþjóðlegum reikningsskilastöðlum (IFRS) við gerð reikningsskila sinna. Félög sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum, sbr. VIII. kafla laganna, lúta áfram sérreglu um fjögurra mánaða skilafrest.
Rökstuðningur fyrir styttingu skilafrests stórra félaga og eininga tengdum almannahagsmunum byggist á því að fjárhagsupplýsingar framangreindra aðila hafa að jafnaði meira vægi fyrir markaðinn, lánardrottna og aðra haghafa. Gagnsæi á fjármálamarkaði byggist á að markaðurinn fái viðeigandi, áreiðanlegar og samanburðarhæfar upplýsingar tímanlega, þ.e. að fjárhagsupplýsingar séu birtar nógu snemma til að skipta máli og að allir hafi aðgang á sama tíma. Tímanleg birting ársreikninga, og eftir atvikum samstæðureikninga, styður við gagnsæi og eðlilegt aðhald, enda eru fjárhagsupplýsingar mikilvægar fyrir traust og skilvirkni viðskipta og ákvörðunartöku byggðum á þeim. Einnig er litið til þess að í helstu nágrannaríkjum Íslands eru skilafrestir almennt sex mánuðir, svo sem í Danmörku og Finnlandi, og í Svíþjóð er almennt miðað við sjö mánuði.
Á móti kemur að til stendur að rýmka skilafresti fyrir öll örfélög, ekki einungis þau sem nýta sér „hnappinn“, fyrir utan þau örfélög sem falla undir 8. mgr. 3. gr. laganna, þannig að ef svo ber undir þá geta þau skilað ársreikningi innan þess frests sem ríkisskattstjóri veitir skattaðilum til að skila framtölum sínum. Er hér m.a. litið til meðalhófs en örfélög eru minnstu félögin og rekstur þeirra takmarkaður og einfaldari en annarra félaga og því ekki eins brýnt fyrir fjármálamarkaði að fjárhagsupplýsingar þessara félaga berist snemma. Lengri frestur er því talinn draga úr þyngri stjórnsýslubyrði minnstu aðila án þess að rýra þá upplýsingagjöf sem hefur mest vægi á fjármálamarkaði.
Þá er lagt til að félög skuli í öllum tilvikum skila ársreikningi, og samstæðureikningi ef svo ber undir, þegar í stað eftir staðfestingu þeirra á aðalfundi til samræmis við núverandi kröfur í 109. gr. til félaga sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum. Rök fyrir þessari breytingu eru þau að ekki er hægt að staðfesta ársreikning á aðalfundi öðruvísi en að hann sé að fullu tilbúinn og samþykktur af stjórnendum félagsins. Hér er bent á meginreglu laga um hlutafélög, nr. 2/1995, varðandi boðun aðalfundar, en til hans skal boða minnst tveimur vikum fyrir aðalfund og skal þá ársreikningur og í móðurfélagi einnig samstæðureikningur liggja fyrir, sbr. ákvæði 4. mgr. 88 gr. laganna. Sambærilegt ákvæði er í 4. mgr. 63. gr. laga um einkahlutafélög, nr. 138/1994, en þar er kveðið á um að ársreikningur skuli liggja fyrir minnst viku fyrir aðalfund. Einnig skal bent á að skv. 109. gr. skal skila ársreikningi rafrænt í gegnum skilakerfi Skattsins en ekki er lengur heimilt að skila ársreikningi á pappír. Ekki eru því nein rök fyrir því að stjórnendur hafi allt að mánaðarfrest til að skila ársreikningi. Ársreikningaskrá skal við framkvæmd stjórnvaldssekta skv. 1. mgr. 120. gr. laganna líta til þess að stjórnendur hafi eðlilegt svigrúm til að skila ársreikningi án þess að til álagningar stjórnvaldssektar komi, til dæmis með því að miða við að stjórnendur þurfi að skila ársreikningnum innan viku eftir þann dag sem ársreikningur var staðfestur á aðalfundi. Þetta á þó ekki við sé aðalfundur haldinn á lokadegi þeirra fresta sem kveðið er á um í 1. mgr. 109. gr. laganna.
Varðandi b- og c-lið greinarinnar þá eru þeir efnislega eins og 4. og 5. málsl. 1. mgr. 109. gr. núgildandi laga.
Um 7. gr.
Lagt er til að settur verði nýr 21. tölul. 1. mgr. 122. gr. laganna í samræmi við þau ákvæði sem komu inn með lögum nr. 73/2016, sem innleiddu ársreikningatilskipun 2013/34/ESB.
Um 8. gr.
Um 9. gr.
Um 10. gr.
