fjárlög 2026.

Frú forseti. Fjárlögin sem nú liggja fyrir til þinglegrar meðferðar eru gerð í ljósi þess að ríkisstjórnin sem tók við völdum stendur frammi fyrir gríðarlega umfangsmiklum verkefnum sem snúa að uppsafnaðri innviðaskuld til áratuga og tekur líka við búi þar sem vextir eru í hæstu hæðum og verðbólga sömuleiðis há. Hver eru skynsamlegustu skrefin til að taka í slíku árferði? Það hefur komið fram hjá hv. talsmönnum minni hlutans að hér hefði verið hægt að gera enn betur og stefna að hallalausum fjárlögum strax á næsta ári. Það er alveg rétt, það hefði verið hægt, en að sama skapi hefði þá ríkisstjórninni ekki tekist að vinna á þeim gríðarlega vanda sem hún fékk í fangið. Þess vegna tel ég þetta fjárlagafrumvarp endurspegla, eins og hæstv. fjármálaráðherra komst að orði í kynningu sinni, þegar hann var beðinn um að lýsa fjárlagafrumvarpinu í stuttu máli þá nefndi hann stöðugleika. Ég tek undir það með hæstv. fjármálaráðherra. Ég held að fjárlagafrumvarpið og nálgun þess sé sett fram af skynsemi og það sé verið að taka skynsamleg skref, fyrst og fremst, í átt að markmiði um að ná hallalausum fjárlögum 2027. Það er líka ánægjulegt að sjá að það markmið mun, ef allt heldur áfram sem horfir, nást og gott betur þar sem hallinn verður minni á næsta ári en upphaflega var lagt til. Ég tel og hef ekki séð neitt annað en að fjárlögin styðji við peningastefnu Seðlabankans og ekkert komið fram í rauninni, hvorki í málflutningi Seðlabankans né annarra greiningaraðila sem ég hef lesið í það minnsta, sem gefur það til kynna að fjárlögin sem slík styðji ekki við stefnu peningastefnunefndar Seðlabankans í þá átt að ná hér niður verðbólgu og þar af leiðandi vöxtum.

Ég vil nota tækifærið meðan ég er í ræðustól og kalla eftir ábyrgð hjá atvinnulífinu, sérstaklega í ljósi nýlegra frétta um tugprósenta hækkun umfram verðlag á m.a. grænmeti og fleiri þáttum. Afkomutölur stóru fyrirtækjanna gefa kannski ekki þá mynd sem ég held að verkalýðshreyfingin hafi staðið í trú um þegar hún gerði langtímakjarasamninga snemma á síðasta ári. Þetta er auðvitað verkefni sem allir þurfa að taka þátt í og ríkisfjármálin eru auðvitað bara einn angi þess að styðja við þá vegferð.

Hér hefur verið nefnd staðan á húsnæðismarkaði, sem er jú vissulega rétt, hér hafa verið nefndar breytingar á stuðningi til þeirra sem eiga húsnæði með skattaívilnun varðandi niðurgreiðslu á húsnæðislánum í gegnum séreignarsparnað. Þetta hefur auðvitað verið atriði t.d. sem hefur verið mikið rætt innan verkalýðshreyfingarinnar í gegnum árin og þau verkalýðsfélög t.d. sem eru með tekjuhærri félagsmenn hafa verið fylgjandi því að þessu úrræði sé haldið áfram. Ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra í því að í ljósi aðstæðna á húsnæðismarkaði þá eigum við að færa þennan stuðning meira til þeirra sem eru í sárastri neyð og þurfa að komast inn á húsnæðismarkað.

Það eru fjölmörg atriði líka sem ríkisstjórnin ætlar að fara í sem styðja við okkar getu til þess að sporna við hárri verðbólgu og þar af leiðandi vöxtum eins og m.a. að breyta hlutdeildarlánakerfinu. Þó að stuðningurinn í sjálfu sér sé að minnka í fjárlögum þá á það sér eðlilegar skýringar. Ég er sammála hv. þm. Bergþóri Ólasyni um að það þurfi að skoða vaxtarmörk höfuðborgarsvæðisins sem eru úr sér gengin, og þetta er vinna sem er í gangi. Sömuleiðis að búa til nauðsynlegan hvata fyrir sveitarfélögin til að byggja upp ný hverfi sem hefur verið, ef ég leyfi mér að segja — helsta hindrun margra sveitarfélaga til þess að ráðast í mikla innviðauppbyggingu er kostnaður við það. Þar af leiðandi er oft á tíðum ódýrara að þétta byggð og úthluta lóðum á þéttingarreitum, sem er auðvitað ódýrara fyrir sveitarfélög en dýrara fyrir aðila sem eru að byggja. Þetta eru stór og mikil viðfangsefni samhliða efnahagsstjórninni sem við þurfum að ráðast í, gera bæði hlutdeildarlán og sömuleiðis stofnstyrki inn í almenna íbúðakerfið skilvirkari. Það sem hefur gerst þar m.a. er að þau félög sem hafa verið að nýta þessa stofnstyrki hafa einfaldlega ekki fengið byggingarhæfar lóðir og því hafa þær ekki gengið nægjanlega vel út. Það er margt í pípunum sem mun styðja við efnahagsstjórnina og það markmið okkar að ná niður vöxtum og verðbólgu.

Það er auðvitað mikil áskorun að taka við búi þar sem innviðir eru í því ásigkomulagi sem þeir hafa verið í í síðustu ár og áratugi og líka að fara í verkefni eins og að taka utan um þá sem höllustum fæti standa í okkar samfélagi. Þá er ég að vísa til breytinga í almannatryggingakerfinu sem voru löngu orðnar tímabærar og minnist orða margra stjórnmálamanna síðustu ár um að öryrkjarnir geti ekki beðið og svo hefur ekkert gerst. Nú er eitthvað að gerast. Hækkun fæðingarorlofs, það er metásókn í framhaldsskólana, það þarf og þurfti að bregðast við því, uppbygging verknámsskóla, aukin þjónusta við börn með fjölþættan vanda, gríðarlega mikilvægt verkefni sem þolir ekki bið, og sömuleiðis efling löggæslu, uppbygging vega og viðhald. Þetta eru auðvitað hlutir sem erfitt er að eiga við og fást við ef við myndum fara að ýtrustu kröfu talsmanna stjórnarandstöðunnar sem hafa talað hér í dag um að ráðast á hallalaus fjárlög strax á næsta ári. Sömuleiðis eru mörg verkefni sem eru auðvitað kostnaðarfrek eins og uppbygging hjúkrunarheimila, sem loksins hefur komist almennilega af stað, og efling geðheilbrigðisþjónustu og fleiri góð verkefni sem ríkisstjórnin er núna að ráðast í samhliða því að ná jafnvægi í ríkisfjármálum.

Mér finnst ánægjulegt að heyra í hv. talsmönnum stjórnarandstöðunnar að það er, ef ég leyfi mér að nota orðið stemning fyrir því að veita enn meira aðhald og þess vegna hlakka ég mikið til vinnunnar í fjárlaganefnd. Ég heyri það á talsmönnum stjórnarandstöðunnar að hún verður málefnaleg og hlakka til að heyra fleiri hugmyndir um það sem við getum gert enn þá betur í vinnu nefndarinnar. Hún gekk mjög vel á síðasta ári. Við náðum að leysa vanda ÍL-sjóðs sem hefur auðvitað áhrif á stöðu ríkissjóðs, bætt lánshæfi o.s.frv. Við náðum að komast í gegnum Íslandsbankasölu þótt það hafi ekki verið á borði fjárlaganefndar, mörg góð mál sem við náðum framgengt. Vinnan var góð, það er fengur í að fá Njál Trausta inn í nefndina og ég hlakka til vinnunnar og að rýna þessi fjárlög ofan í kjölinn og ég efast ekki um annað en að sú vinna muni skila enn betri fjárlögum.