fjárlög 2026.
Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða fyrstu fjárlög ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadóttur og þar af leiðandi fyrstu fjárlög fjármála- og efnahagsráðherra, Daða Más Kristóferssonar, og mig langar að byrja á að óska þeim til hamingju með að þetta sé komið fram af því að á bak við það liggur gríðarleg vinna. Ég veit að í mínu gamla starfi sem bæjarstjóri að þegar við náðum að leggja fram fjárhagsáætlun þá var það svo stór dagur og mikill léttir að vera búin að koma þessu loksins saman af því að það eru ófáar vinnustundir sem liggja að baki svona plaggi.
Það sem mér hefur þótt áhugavert í morgun, meðan ég er enn þá svona ný þá kemur maður kemur með fersk augu, er að það virðist vera þannig að fólk er ekki allt að tala um sömu hlutina. Mig langar bara að nefna það að ég er að vinna með þessa hvítu bók hér, sem er litlaus, þetta er fjárlagafrumvarpið sem ég er að vinna með þannig að um það þarf ekkert að efast. Það var nefnilega þannig í morgun að mér fannst á umræðunum að fólk væri ekki að tala um sömu hlutina. Ég held að það sé einhver hefð hérna inni að stjórnarmeirihlutinn notar tölurnar sem líta betur út og minni hlutinn notar það sem lítur verr út. Samt erum við að tala um sama hlutinn. Ég vona að við komumst svolítið upp úr þessari umræðuhefð og við tölum um hvernig hlutirnir liggja fyrir.
Þetta endurspeglaðist dálítið mikið í vor þegar við vorum að ræða fjármálaáætlun, þar var mikið talað um hallann á ríkissjóði, að það myndu aldrei nást hallalaus fjárlög árið 2027 og að það væri bara alveg tilgangslaust að ræða það miðað við allt sem væri að gerast í heiminum o.s.frv. Núna blasir önnur staða við hér í umræðum. Núna eiga þau að nást strax á næsta ári. Núna þremur mánuðum seinna er staðan orðin allt önnur. Þetta er auðvitað svolítið sérstök umræðuhefð en svona er þetta bara og ég verð örugglega dottin ofan í þetta líka, geri ég ráð fyrir. Svona er þetta bara.
Mig langar að ræða aðeins helstu atriði í fjárlagafrumvarpinu og hér er mikið rætt um tiltekt og ég held að það séu orð að sönnu. Það er verið að ræða mikið um áherslu á öryggi og innviði sem mér finnst skila sér býsna vel og svo erum við að horfa á stöðugleika. Það er alveg hárrétt sem hér hefur komið fram, núna erum við sem betur fer ekki að fást við heimsfaraldur og sem betur fer eru jarðhræringarnar á Reykjanesi ekki eins svakalegar og við stóðum frammi fyrir fyrir nokkrum árum. Þetta er góð staða að vera í og það verður að segjast. En mér finnst það samt sem áður vera góður árangur að ná því á næsta ári að hallinn verði einungis 15 milljarðar. 15 milljarðar eru mikið, já, en staðan var ekki svona í vor og hún var svo sannarlega ekki svona í fyrra en þá var gert ráð fyrir 65 milljarða halla.
Þetta má rekja til mikillar tekjuaukningar, það er bara þannig og þá gengur vel, þá skilar meira sér til ríkissjóðs, þannig gerist þetta bara. Auðvitað þurfum við að halda vel um útgjöldin en þau hafa líka vaxið mikið. Það er kannski, eins og hv. þm. Dagur B. Eggertsson kom réttilega inn á áðan, vegna þátta eins og launabreytinga sem búið er að semja um þannig að við verðum að taka tillit til þess líka.
Það er verið að taka til og það er verið að hagræða og það kemur hér fram að hagræðingin er um 15 milljarðar. Það er bara ágætt, vil ég segja. Við getum örugglega gert betur. Þess vegna hlakka ég mjög mikið til að eiga þessa umræðu í fjárlaganefnd af því að hér hefur verið mikil umræða um að við eigum að gera betur og við eigum að skila hallalausum fjárlögum strax á næsta ári. Ég hlakka svolítið til að eiga þá umræðu. Hvað er það sem við þurfum að gera? Hvar eigum við að skera niður ef við ætlum að ná hallalausum fjárlögum? Ég held að það sé gott markmið en einhvers staðar verður þetta að koma niður. En hefðin er sú, ég spurði þingmann í fjárlaganefnd hver vaninn hefði verið, og vaninn er sá að útgjöld hafa alla jafna aukist í meðförum fjárlaganefndar. Maður finnur það strax að úti í samfélaginu eru ýmsir hópar sem finna fyrir aðhaldinu í fjárlagaferlinu, bara finna fyrir því, og við munum fá alls konar beiðnir inn á okkar borð þar sem við erum beðin um að leiðrétta það, að það hafi ekki verið horft nægilega mikið til ákveðinna hópa og við verðum þá að vera svolítið með beint bak í því og skoða þessar beiðnir vel af því að það er fullt af hópum þarna úti sem finna fyrir aðhaldi í þessum fjárlögum.
En hér eru líka afskaplega mörg góð verkefni og það finnst mér skipta gríðarlega miklu máli og fyrir mig er þessi mikla áhersla á innviði gríðarlega mikilvæg. Ég fann það sjálf sem stórnotandi íslenska vegakerfisins, ég fann verulega fyrir því hversu miklu máli þessir 3 milljarðar skiptu sem settir voru inn aukalega í fjáraukalögunum í sumar. Það er búið að malbika að Akranesi, það er búið að malbika að Borgarnesi, Dalasýslan er orðin allt önnur, Barðastrandarsýslan, það er allt annað, það er búið að malbika í átt að Ólafsvík, hjá Blönduósi og lengi mætti telja, ég gæti farið hringinn. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli. Þess vegna fagna ég sérstaklega þessum 7,6 milljörðum sem eiga að fara aukalega til Vegagerðarinnar því hér erum við að vinna á innviðaskuld til margra ára. Samkvæmt Samtökum iðnaðarins er innviðaskuldin í vegakerfinu 260 milljarðar þannig að þetta er kannski bara dropi í hafið.
Mig langar líka að ávarpa svolítið umræðuna í morgun um kílómetragjaldið. Mig langar að nálgast hana á þá leið að ef við ætlum ekki að taka upp kílómetragjald, ef við erum ekki sammála þeirri hugmyndafræði að þeir borga sem nota — kílómetragjaldið er þannig, þeir borga sem nota — ef við erum ekki til í það, hvaða aðra aðferðafræði eigum við að fara í? Eigum við að taka upp veggjöld? Það var í Morgunblaðinu í gær. Hv. þm. Jón Gunnarsson stakk upp á því að hér yrðu tekin upp veggjöld og það er önnur leið, kílómetragjaldið er annað. Mér finnst að við þurfum svolítið að taka þetta út frá þessum hugmyndum. Hvaða aðferðafræði getum við notað í staðinn ef við viljum ekki taka upp kílómetragjald? Ég er opin fyrir að ræða það og hvaða aðrar leiðir eru færar. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við náum þessum framlögum upp í — ja, markmið síðustu ríkisstjórnar var 1,7% af vergri landsframleiðslu. Með þessu erum við bara að fara upp í 1,6% þannig að betur má ef duga skal. Ég held því að það að vera með öfluga innviði treysti verðmætasköpun í þessu landi og þá fáum við meiri tekjur og þá getum við byggt upp innviðina enn frekar. Mig langar svolítið að nálgast þessa stóru þætti út frá þessum sjónarmiðum. Eru einhverjar aðrar leiðir færar ef fólk er ekki spennt fyrir þeim hugmyndum sem hér eru kynntar? Hvaða aðrar leiðir eru færar? Ekki segja bara: Skerið niður og finnið út úr þessu. Komið með hugmyndir um hvar við getum skorið niður og hvað mætti betur fara. Ég geri ráð fyrir því að fjárlaganefnd muni ekki sitja auðum höndum í því og það hefur verið mjög góð vinna í fjárlaganefnd hvað þetta varðar.
Mig langar líka að nefna hér eitt mál sem hefur ekki fengið umræðu í morgun og ég veit ekki hvort það sé einhver misskilningur í umræðunni. Það er varðandi jöfnunargjald raforku, að það sé verið að leggja stórfellda skatta á heimili þessa lands. Það er auðvitað ekki þannig. Jöfnunargjald raforku felst í því að það er tekið gjald af dreifiveitum landsins til þess að jafna raforkukostnað þéttbýlis og dreifbýlis. Þetta er stórt réttlætismál fyrir landsbyggðina og íbúa þessa lands sem búa við gríðarlega háan raforkukostnað. Þetta er hluti af stærra máli, að auðlindir þjóðarinnar eru sameiginlegar og það er eðlilegt að íbúar í dreifbýli njóti sambærilegs verðs og þeir sem búa í þéttbýli. Það er búið að vera einhver misskilningur í umræðunni. Þetta er ekki skattahækkun á heimili þessa lands. Hér er bara verið að jafna aðstöðumun heimila í landinu og mér þykir þetta vera góð ráðstöfun.
Stærsta verkefni okkar engu að síður er að ná tökum á vöxtum og verðbólgu og það fannst mér vera gott leiðarstef allra fulltrúa hér í morgun. Við virðumst vera sammála um að það er stærsta verkefni okkar, að ná niður vöxtum og verðbólgu. Við þurfum að ræða það í fjárlaganefndinni. Þurfum við að fara í einhverjar stærri aðgerðir heldur en hér eru kynntar eða erum við á réttri leið? Við munum auðvitað fá mat og álit frá aðilum úti í bæ og frá fjármálaráði og væntanlega frá Seðlabankanum og þá getum við rýnt það betur.
Ég hlakka til vinnunnar í fjárlaganefnd og ég er mjög spennt fyrir að dýpka mig á ákveðnum sviðum í þessu og ég hlakka mikið til að taka upp byggðagleraugun á fjárlögin. Ég hef ekki náð að gera það sérstaklega á þessum tveim dögum síðan þetta kom út þannig að ég er bara mjög spennt fyrir vinnunni og hlakka til umræðunnar í fjárlaganefnd.
