fjárlög 2026.
Virðulegur forseti. Ég ætla að leyfa mér að ræða hér um fjárlög þessarar ríkisstjórnar og það er alveg óhætt að óska hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra til hamingju með sín fyrstu fjárlög. Ég verð að segja það í upphafi, virðulegur forseti, að það er auðvitað mjög sérstakt þegar við tökum þessa umræðu og ég skil vel fólkið þarna úti sem segir: Bíddu, hvað þýðir þetta eiginlega? þegar fjármálaráðherra kemur fram með kynningu og segir: Nei, nei, hér eru engar skattahækkanir, en næsta frétt á eftir er viðtal við framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins sem fer að telja upp þær skattahækkanir sem fjárlögin fela í sér. Fólk spyr auðvitað: Bíddu, hver er sannleikurinn á bak við það sem hér er?
Þrátt fyrir að við séum hér öll í pólitík, og ég mun örugglega að nota tækifærið nú sem og síðar í vetur að skjóta á ríkisstjórnarflokkana, þá ætla ég líka að taka undir með þeim sem hafa sagt að við þurfum að vera málefnaleg í þessari umræðu og við þurfum að tala um staðreyndir og það sem raunverulega stendur hérna. Ég held að það færi betur á því að við viðurkennum þá stöðu sem uppi er í ríkisfjármálunum. Ég held að flestir hugsi sitt þegar þeir til að mynda lesa hérna á bls. 119, með leyfi forseta, þar sem stendur: „Lítur nú út fyrir að heildartekjur ríkissjóðs verði 80 ma.kr. meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum ársins […].“ 80 milljörðum. Svo hugsa kannski sumir til þess að í desember síðastliðnum þegar núverandi ríkisstjórn var að koma sér saman, þá var næstum því gert hlé á stjórnarmyndunarviðræðum vegna þess að afkoma ríkissjóðs átti að vera verri en áætlanir höfðu gert ráð fyrir. Ég velti því fyrir mér hvort þetta hafi allt verið væntingastjórnun hjá hæstv. ríkisstjórn, það hafi með einhverjum hætti þurft að mála svolítið skrattann á vegginn, segja að ríkisfjármálin væru í enn verri stöðu en raunin var eftir öll þau áföll sem dunið höfðu yfir og við höfðum þurft að bregðast við. Þá er ég auðvitað að vísa í eldana á Reykjanesi og öll þau miklu mannvirki sem þurfti að fara í þar. Ég er að vísa í Covid-faraldurinn og hvernig okkur tókst að snúa við skútunni og sjá til þess að hér yrði ekki langtímaatvinnuleysi, sjá til þess að hér vaknaði atvinnulífið upp aftur. Svo auðvitað stríð í Úkraínu og breytt heimsmynd og tollastríð og annað þess háttar. En niðurstaðan er engu að síður þessi: Heildartekjur ríkissjóðs eru 80 milljörðum kr. meiri en gert hafði verið ráð fyrir í fjárlögum. Þar af leiðandi er alveg eðlilegt að fólk spyrji: Ef afkoman er svona mikið betri, getum við þá ekki gert enn betur? Getum við ekki farið strax í hallalaus fjárlög?
Virðulegur forseti. Ég hef hér staðið í ræðustól á síðustu árum og talað um fjárlög og jafnvel verið að hreykja mér af því að við séum að setja meira í ákveðna málaflokka. Hægri maðurinn sem ég er hefur staðið hér og þulið upp ýmsar tölur úr fjárlögum þar sem fyrrverandi ríkisstjórnir hafa viljað setja meira í ákveðna málaflokka, málaflokka þar sem kallað hefur verið eftir auknum framlögum þannig að ég skil alveg stöðu hæstv. ríkisstjórnar. Það er ákall alls staðar. Því er líklega þannig farið að þegar verið er að tala um að halda aftur af útgjaldavexti þá er bara verið að reyna að halda aftur af óskum ráðherranna og kannski einhverjum óskum þarna úti um að fá enn meiri pening. Það er verkefni hæstv. fjármálaráðherra og hefur alltaf verið erfitt verkefni, það er bara svoleiðis.
Ég vil engu að síður, virðulegur forseti, segja að það eru raunverulega skattahækkanir í þessu frumvarpi. Það að halda því fram að svo sé ekki er ekki rétt því það stendur hreinlega hérna. Það stendur reyndar að þetta séu skattkerfisbreytingar. Og svo ég fái nú aðeins að skjóta á hæstv. ríkisstjórn þá er ég alveg hissa á því að þau skyldu ekki kalla þetta leiðréttingu, það hefur nú verið orðið sem þessi hæstv. ríkisstjórn hefur viljað nota um skattahækkanir, að það sé einhvers konar leiðrétting. Ég verð að segja að mér finnst umfjöllunin um þessar skattkerfisbreytingar, sem koma þannig út fyrir þá sem fyrir þeim verða sem hreinar skattahækkanir, mjög sérstök. Ég ætla að vísa sérstaklega í bls. 120, neðarlega á þeirri blaðsíðu þar sem er gerð grein fyrir breytingum á tekjuskatti einstaklinga og fjármagnstekjuskatti. Þær eru um 4 milljarðar. Þar segir, með leyfi forseta: „Þær breytingar fela m.a. í sér afnám samnýtingar þrepa í tilviki hjóna og sambýlisfólks.“ Svo er aðeins farið betur yfir þetta og við höfum rætt þetta mikið hér í þingsal því að það er ljóst að þetta var stefna ríkisstjórnarinnar strax frá upphafi. Svo segir hér: „Afnám samnýtingar þrepa er í samræmi við ráðleggingar sérfræðinga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og OECD.“ Mér þætti, virðulegur forseti, mjög vænt um að vita nákvæmlega hverjar þessar ráðleggingar eru. Snúa þær bara að því hvernig hægt er að hækka skatta á almenning, hvernig hægt er að ná meiru inn í ríkissjóð eða eru þetta ráðleggingar sem lúta bara að því að skattkerfið eigi að vera sem einfaldast?
Ég minnist þess líka að þegar við vorum hér að ræða fjármálaáætlun þá varð uppi fótur og fit því að við í stjórnarandstöðunni vorum verulega ósátt við það og töldum það reyndar brjóta á lögum um opinber fjármál hvernig hún var lögð fram, þar vantaði ýmis gögn sem áður höfðu fylgt. Þá fóru stjórnarliðar líka með þá möntru að þetta væru einhvern veginn ráðleggingar frá OECD. Ég hef aldrei séð neitt því til staðfestingar en mér finnst eins og það sé hægt að kasta einhverju svona fram þannig að ég myndi gjarnan vilja vita hvað er nákvæmlega átt við. Af hverju segja sérfræðingar OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að það ætti að afnema þessa samnýtingu? Ég finn það alla vega ekki hér í þessum ágætu fjárlögum.
Virðulegur forseti. Ef ég held hér áfram þá er auðvitað búið að fara töluvert í aðrar skattahækkanir hérna, lögfestu breytingarnar eru auðvitað veiðigjaldið sem við ræddum hér ansi mikið og lengi á síðasta þingi og endaði eins og það endaði. Ég velti því reyndar enn þá fyrir mér í samræmi við málflutning minn í sumar hvort þetta muni standa, hvort það muni ekki einhverjir láta reyna á hvort það standist hreinlega stjórnarskrá að vísa til markaðsverðs annars staðar. Við fengum mjög gott minnisblað eða umsögn frá KPMG Law um það efni og mér fannst skautað alllétt yfir það í nefndaráliti meiri hluta hv. atvinnuveganefndar.
Virðulegur forseti. Mér er nú atvinnulífið yfirleitt hugleikið og ég var mjög ánægð þegar hæstv. ríkisstjórn tók til starfa og ég heyrði hæstv. forsætisráðherra tala mikið fyrir því að hér þyrfti að verða aukin verðmætasköpun. Ég er algerlega sannfærð um að það er hið eina rétta og það er það sem aukið getur velmegun og velsæld hér á landi, verðmætasköpun úti í atvinnulífinu. Ég hef ekki trú á því að verðmætasköpun verði til hjá hinu opinbera þrátt fyrir að ég beri mikla virðingu fyrir þeirri þjónustu sem hið opinbera þarf að veita og á að veita. Í því geta falist alls konar huglæg verðmæti. En hér er ég að tala um þessi peningalegu verðmæti sem þarf til að hægt sé að reka hina opinberu þjónustu. Þau spil sem við höfum séð á hingað til hjá hæstv. ríkisstjórn eru skattahækkanir. Veiðigjöldin eru auðvitað besta dæmið um það. En það hefur svo sem verið boðað líka fyrir aðrar atvinnugreinar í formi auðlindaskatta og við höfum svo sem ekki séð nákvæmlega inn í það.
Hér hefur líka verið talað mikið fyrir atvinnustefnu og, virðulegur forseti, ég veit eiginlega ekki alveg hvað mér finnst um að ríkið geri atvinnustefnu. Ég ætlaði samt sem áður að reyna að vera jákvæða og bjartsýna Bryndís og hugsaði: Jæja, við skulum bara bíða og sjá, við fáum þetta vonandi inn í þingið og þá getum við talað um það. En ég aðhyllist það almennt að það sé frekar þannig að ríkið eigi fyrst og fremst að búa til umgjörðina sem eigi að vera þess valdandi að það séu hvatar fyrir einstaklinga og fyrirtæki til að skapa verðmæti.
Virðulegur forseti. Þessi tími er allt of stuttur. Ég hafði miklu meira fram að færa en svo ég endi á þessu: Ég bíð spennt eftir því að ræða atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar. Ég verð nú að lýsa mikilli furðu minni á því að sjá einhverja auglýsingu um að ríkisstjórnin sé að auglýsa eftir einhverjum verkefnisstjóra eða starfsmanni til að selja íslenskar auðlindir eða hvað það á að vera. En, virðulegur forseti, ég sé ekki atvinnustefnuna (Forseti hringir.) á þingmálaskrá ríkisstjórnar og ég hlýt að spyrja: Eru það ekki örugglega mistök? Er það ekki örugglega svo að ríkisstjórnin ætli að koma með þetta margumrædda plan sitt, (Forseti hringir.) atvinnustefnu, inn í þingsal til lýðræðislegrar umræðu hjá kjörnum fulltrúum?
(Forseti (KGH): Þingmenn hafa í þessari umræðu 10 mínútur til umráða. (BHar: Það er mjög stutt.))
