fjárlög 2026.
Virðulegi forseti. Ég geri hér í stuttu máli grein fyrir þeim hluta fjárlagafrumvarps fyrir árið 2026 sem snýr að málefnasviðum sem heyra undir mig og utanríkisráðuneytið. Það eru utanríkismál og alþjóðleg þróunarsamvinna. Til þeirra teljast annars vegar samstarf og samskipti við önnur ríki, öryggis- og varnarmál. Ég var akkúrat að koma frá öryggissvæðinu í Keflavík, var að fylgjast með sprengjuleitar- og eyðingaræfingunni Northern Challenge sem við Íslendingar getum verið afar stolt af, við erum þar í fremstu röð þó að við séum lítil þjóð. Það var inspírerandi að vera þarna áðan. Undir ráðuneytið falla líka utanríkisviðskipti og borgaraþjónusta, sem er náttúrlega mjög umsvifamikil og ekki síst á Spáni og þess vegna er mikil blessun að við erum að fara að opna núna síðar á árinu sendiráð á Spáni. Hin lykilstoðin í ráðuneytinu er síðan þróunarsamvinna og mannúðaraðstoð.
Sú mynd sem blasir við okkur á alþjóðavettvangi í dag kallar á styrkingu utanríkisþjónustunnar til varnar viðskiptahagsmunum og gildum Íslands um mannréttindi og lýðræði. Þessar áherslur endurspeglast í forgangsröðun utanríkisþjónustunnar og eins í þeim breytingum sem lagðar eru til í fjárlagafrumvarpinu á framlögum til hennar.
Það er mikilvægt að Ísland verði áfram trúverðugur samstarfsaðili í varnarmálum og leggi enn frekar sitt af mörkum til varna og öryggis Íslands og verði áfram öflugur bandamaður aðildaríkja NATO. Þá verður áfram lögð rækt við EES-samstarfið, sem er sem stendur mikilvægasti samvinnuvettvangur Íslands á sviði utanríkisviðskipta.
Fyrir það fyrsta hækka framlög til málefnasviðs 4, utanríkismála, úr 19,2 milljörðum kr. í fjárlögum 2025 í rúmlega 23 milljarða kr. á næsta ári. Mest vegur hækkun framlaga til varnarmála, um 3,2 milljarðar kr. á föstu verðlagi eða sem nemur 47%. Þessi hækkun endurspeglar breyttar aðstæður í alþjóðamálum og aukið vægi öryggis- og varnarmála. Á leiðtogafundi NATO í júní síðastliðnum var ákveðið að stórauka framlög til varnarmála og varnartengdra verkefna og stefnir ríkisstjórnin að því að Ísland verji 1,5% af vergri landsframleiðslu til varnartengdra innviða og verkefna eigi síðar en árið 2035. Ég vonast til að þetta verkefni og þessi áætlun verði unnin áfram á grunni þess samráðshóps sem er núna að skila skýrslu á morgun um varnir og öryggi. Unnið er að greiningu á þeim verkefnum sem fallið geta undir varnartengd verkefni en það er ljóst að þau eru víðtækari en þau verkefni sem fram til þessa hafa verið talin falla undir öryggis- og varnarmál.
Mikill meiri hluti hækkunarinnar, eða um það bil 2,1 milljarður kr., er vegna varnartengds stuðnings við Úkraínu og er miðað við að sá stuðningur verði 3,6 milljarðar á árinu í samræmi við það sem við höfum skuldbundið okkur til. Að teknu tilliti til stuðnings við Úkraínu sem telst til þróunarsamvinnu mun heildarstuðningur við Úkraínu nema rúmum 6 milljörðum kr. á árinu 2026. Það er skýr yfirlýsing um að við stöndum með lýðræðisríkjum heimsins í baráttunni gegn árásarhyggju, sem við sjáum svo grimmilega af hálfu Rússa. Með þessu styrkjum við ekki aðeins sameiginlegar varnir okkar heldur einnig þau gildi sem eru grundvöllur sjálfstæðis og fullveldis Íslands.
Áfram verður bætt í stuðning við ferðaþjónustu og öryggi á landamærum með því að taka til Íslands útgáfu Schengen-vegabréfsáritana fyrir lönd utan Evrópu og verður þessi starfsemi styrkt sem nemur 160 millj. kr. á milli ára. Það eykur líka mjög möguleika utanríkisráðuneytisins til að hafa eftirlit með aðflutningsáhættu ferðamanna.
Þá er gert ráð fyrir breytingum á samningsbundnum framlögum vegna fjölþjóðasamstarfs, en um er að ræða leiðréttingu á rekstrarframlögum til alþjóðastofnana sem hafa farið vaxandi undanfarin ár, enda hefur hagvöxtur verið meiri á Íslandi en gengur og gerist.
Á sama tíma er gert ráð fyrir að aðhaldsaðgerðir sem við ætlum að grípa til á næsta ári skili ríflega 600 millj. kr. Hagræðingin næst með forgangsröðun verkefna, niðurfellingu varasjóðs og samdrætti í starfsmannahaldi. Sjálfseignarstofnunin Íslandsstofa er ekki undanþegin í þessu tilliti, en lagt er til að lögum um hana verði breytt þannig að framlög til hennar hækki ekki sjálfkrafa í takt við stofn tryggingagjalds eins og verið hefur. Hvað málefnasvið 35, alþjóðlega þróunarsamvinnu, varðar er gert ráð fyrir að framlög hækki úr rúmlega 15 milljörðum kr. árið 2025 í 16,4 milljarða á næsta ári.
Útgjöld til þróunarsamvinnu miðast jafnan við tiltekið hlutfall af vergum þjóðartekjum og er að svo stöddu stefnt að því að þau nemi 0,35% af vergum þjóðartekjum á næsta ári. Framlagi Íslands verður varið til verkefna í uppbyggingu mannauðs- og grunninnviða, sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda og viðbrögðum við loftslagsmálum auk verkefna í þágu mannréttinda og kynjajafnréttis, með áherslu á fátækustu ríki heims. Þá verður mannúðaraðstoð til að bregðast við þeirri miklu neyð sem víða hefur skapast vegna átaka og náttúruhamfara, ekki síst á Gaza, fyrirferðarmikil á árinu. Það er afar mikilvægt er að Ísland sýni ábyrgð og sinni alþjóðlegri þróunarsamvinnu, (Forseti hringir.) ekki síst nú þegar mörg stór ríki hafa dregið úr framlögum til þróunarsamvinnu.
Virðulegur forseti. Öryggi okkar og sjálfstæði byggist á trausti alþjóðakerfi og virðingu fyrir alþjóðalögum og friðhelgi landamæra. Þetta verður aldrei nógu oft sagt. (Forseti hringir.) Við þurfum að hlúa að alþjóðlegu samstarfi og standa vörð um hagsmuni Íslands og þessi fjárlög endurspegla þessar áherslur.
