fjárlög 2026.
Frú forseti. Mig langar hér við lok þessarar umræðu að segja nokkur orð hvað stóru myndina varðar. Eins og ég kom inn á í ræðu minni við upphaf umræðunnar þá er sú lína sem dregin er hér hvað áhrif þessara fyrstu fjárlaga þessarar ríkisstjórnar varðar — þetta eru ekki þau skilaboð sem ég taldi nauðsynleg hvað það varðar að taka af festu slaginn við vexti og verðbólgu. Fremst í þeirri röð er auðvitað slagurinn við verðbólguvæntingarnar. Ég held að það hefði verið betra margra hluta vegna hefðu þau skilaboð verið einarðari, nú væri mætt til valda ríkisstjórn sem ætlaði sér raunverulega að ná tökum á ríkisfjármálunum. En hver er raunveruleikinn sem við okkur blasir? Metútgjöld ríkissjóðs eru raunveruleikinn þar sem engin sleggja er til staðar. Það er ekkert nýtt, bara meira af því sama.
Þetta frumvarp er dýrt fyrir heimili landsins. Það er dýrt því það er ekki tekið á sóun. Það er dýrt því það er að hækka skatta á almenning og fyrirtæki. Það er dýrt því það skapar ekki nauðsynlegt svigrúm til að negla niður vextina.
Ég trúi að ég og hæstv. fjármálaráðherra séum sammála um ansi margt þegar kemur að aðhaldi í ríkisrekstri en hann er í Viðreisn sem er kerfisflokkur þar sem markvisst er stuðlað að því að taka völd af kjörnum fulltrúum og þar með kjósendum þessa lands og færa þau til embættismanna og þá er kannski ekki von á miklum pólitískum breytingum. Fulltrúar ríkisstjórnarinnar tala eins og þeir ætli að fara í alvörutiltekt en staðreyndin er sú að útgjöldin í fyrsta fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar eru hærri en nokkru sinni fyrr. Útgjöld Covid-áranna fara að blikna í samanburði við útgjöld hjá ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur. Minni ég hér á rúmlega 100% aukningu í útgjaldavexti á milli ára og þá er samanburðurinn við fjárlög þar sem menn stóðu í miðri kosningabaráttu þar sem freistnivandinn er býsna mikill.
Virðulegur forseti. Skoðum aðeins af hverju ég segi meira af því sama og sjáum hvað fjármálaráðherrar síðustu ára hafa sagt í kringum framlagningu fjárlagafrumvarpa. Árið 2021 sagði hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir því að verðbólga lækki að jafnaði í 2,5% markmið á næsta ári samkvæmt spá Hagstofunnar.“ Árið 2022 sagði hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson: „Verðbólga lækkuð. Ríkisfjármálum beitt markvisst gegn þenslu og verðbólgu.“ Árið 2023 er haft eftir Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur og Bjarna Benediktssyni, þá fjármálaráðherrum á sitthvoru tímabilinu: „Ríkið heldur áfram að leggja lóð sín á vogarskálarnar til að draga úr verðbólguþrýstingi í hagkerfinu.“ Árið 2024 segir Sigurður Ingi Jóhannsson, þáverandi hæstv. fjármálaráðherra: „Öll merki eru um að íslenskt samfélag sé að ná árangri í baráttunni gegn verðbólgu. Við sjáum fram á bjartari tíma með lægri vöxtum.“ Og nú árið 2025 segir hæstv. núverandi fjármálaráðherra að tiltekt í ríkisfjármálum stuðli að lækkun verðbólgu og vaxta.
Staðreyndin er sú að það er engin alvörutiltekt eða sleggja. Það er sama sagan og alltaf. Enginn ráðherra virðist vilja skera niður. Og hvað gerir fjármálaráðherra þá? Fer að tala um hóflega hækkun útgjalda og að útgjöld í samræmi við landsframleiðslu séu ekki að aukast. En, virðulegi forseti, þessir stjórnarflokkar, þetta fólk, þessir ráðherrar, voru kosin því fólk vildi sjá sleggjuna. Heimilin eru að sligast undan vaxtabyrði og þið hafið þetta tækifæri nú til að skera gríðarlega niður og hafa fólk með ykkur í liði. Þið hafið stjórnarandstöðuna líka með ykkur í liði, a.m.k. Miðflokkinn. Tökum nú alvöruskref til að draga úr ríkisútgjöldum. Forsætisráðherra sagði að þau myndu gera meira hraðar ef þyrfti. Það þarf meira og það þarf hraðar. Þó að ekki væri nema að skera af þessum rúmum 1.600 milljarða metútgjöldum 15 milljarða til að ná hallalausum rekstri, þá myndi það strax senda mikilvæg og góð skilaboð.
Virðulegur forseti. Mig langar að færa mig aðeins að því sem ég impraði á hér í fyrri ræðu minni og ég vil vekja athygli ráðherra og fjármálaráðs á að skoða vel. Við erum enn með virka skuldareglu en það er skýrt að skuldir þurfa að vera lægri en 30% af vergri landsframleiðslu. Í fjárlagafrumvarpinu núna er hlutfallið hátt í 45%. Samkvæmt lögum um opinber fjármál þarf ráðherra að skila greinargerð um sett markmið og forsendur fyrir því hvernig skuldaþróun muni samrýmast því skilyrði að fara undir 30%. Í fjárlagafrumvarpinu sýnist mér að þar sé ekki að finna þessa greinargerð þó að það séu svona einhverjar upplýsingar um skuldaþróun. Greinargerðin á að sýna fram á hvernig og hvenær við ætlum okkur að ná marki fjárlagafrumvarpsins um að skuldir séu undir 30% af landsframleiðslunni. Það þarf að gera bragarbót á því og ef þessi greinargerð er til þá þarf hún að vera aðgengileg. Vissulega er kannski ekki mikið bit í greinargerð en í eldri lögum var krafa um lækkun skulda en greinargerðin þarf samt að liggja fyrir til að veita aðhald.
Svo í öðru lagi er það stöðugleikareglan, sem virðist helst vera regla sem snýr að því að fjármálaráðherra hvers tíma geti klappað sér á bakið fyrir það að raunútgjöld hækki ekki um meira en 2% á milli ára. Vissulega er gott að hafa eitthvert þak en við höfum rætt það áður hvað er eðlilegt að miða við sem grunn og það vantar allan hvata til að draga úr ríkisútgjöldum.
Við sjáum það að útgjöld á milli áranna 2025 og 2026 eru að aukast meira en milli áranna 2024 og 2025 þannig að í öllu tali um að stöðugleikareglan sé farin að virka og hafa áhrif er, eins og svo margt annað hjá þessari ríkisstjórn, holur hljómur, ja, nema hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra meini að hún sé farin að virka til að hafa afsökun til að mega auka útgjöld en ekki draga úr þeim.
En stöðugleikareglan hefur fleiri galla. Ég bendi á þá því að ég tel fínt að hafa reglu sem setur hemil á útgjaldaaukningu en hún verður þá að virka og ekki vera falskt öryggi eða viðmið. Ég tel að við þurfum að útfæra betur viðmið og reglurnar sem ríkissjóður styðst við til að ná fram betri fjárlögum. Stöðugleikareglan tekur t.d. ekki til útgjalda vegna fjárfestingarliða sem er ákveðinn galli á reglunni og ég held að varnarmál séu líka þar fyrir utan og eru það raunar að betur athuguðu máli, en hæstv. ráðherra getur leiðrétt mig ef svo er ekki. Þannig að miðað við fjárlagafrumvarpið er raunvöxtur útgjalda í raun 3,2%. Það þarf t.d. ekki að breyta stöðugleikareglunni svo hún nái einnig yfir fjárfestingarliði.
Svo er annað sem ég vil biðja nefndarmenn í fjárlaganefnd og fjármálaráð að skoða vel er viðkemur stöðugleikareglunni. Það er rétt að halda því til haga að fjármálaráð tekur ekki afstöðu til fjárlaga en þetta kemur til skoðunar í næstu skoðun þess ágæta ráðs. Í lögum um opinber fjármál kemur fram, með leyfi forseta:
„Við mat á hámarki raunvaxtar útgjalda hvers árs samkvæmt skilyrði 1. tölul. 1. mgr. skal taka tillit til áhrifa sérstakra ráðstafana í tekjuöflun ríkissjóðs til hækkunar eða lækkunar.“
Mér sýnist því, miðað við töflu 3.2 á bls. 113, þar sem útgjaldagrunnur stöðugleikareglunnar er rúmir 38 milljarðar og við erum kannski með sérstaka tekjuhækkun upp á 14–15 milljarða, að það sé ekkert svigrúm til útgjaldaaukningar í raun. Við erum komin í 2% hækkun útgjalda. Ég hvet fjárlaganefnd til að skoða hvort við séum innan ramma laganna, hvort það eigi ekki eftir að taka tillit til sérstakrar tekjuhækkunar. Það er t.d. ekki búið að samþykkja kílómetragjaldið svo dæmi sé tekið.
Virðulegur forseti. Áætlanir ríkisstjórnarinnar eru eins og svo margt í áætlunum, allt gott á að gerast í framtíðinni og helst á vakt annarra. Af hverju ekki að byrja að virkja strax aðhaldsaðgerðirnar? Af hverju að halda áfram skuldasöfnun og taka hærri lán á næsta ári en á þessu líðandi? Af hverju að segja eitt en gera annað? Af hverju ekki að setja pressu á ykkur og okkur til að draga raunverulega úr útgjöldum og lántöku ríkissjóðs? Það yrði stærsta kjarabót heimilanna.
Virðulegur forseti. Að aflokinni þessari, vil ég segja, brýningu til hæstv. fjármálaráðherra og fjárlaganefndar sem tekur nú við vinnslu þessa máls þá vil ég bara skilja eftir þann punkt og það sjónarmið að það skiptir öllu máli að við gerum allt sem hægt er að gera til að fara betur með skattfé, draga úr útgjöldum þar sem nokkur kostur er, henda til hliðar gæluverkefnum og einbeita okkur að kjarnarekstri en reyna þar um leið að fá meira fyrir minna, eins og ég kom inn á áðan í fyrirspurn minni til hæstv. heilbrigðisráðherra þar sem útgjöldin eru hvað mest innan ríkisrekstursins. Það er skylda okkar að fara vel með hverja krónu sem við tökum af fjölskyldum og fyrirtækjum þessa lands. Ef fjárlaganefnd hefur þetta í huga í vinnslu málsins í gegnum haustið þá er möguleiki að okkur farnist vel og góð niðurstaða náist. Ég veit það að Miðflokkurinn, og stjórnarandstaðan raunar öll, (Forseti hringir.) mun leggja til útfærslur sem tryggja hallalaus fjárlög. Það er það sem þarf. Það eru skilaboðin sem þarf að senda. Þau skilaboð eru ekki í fjárlagafrumvarpinu (Forseti hringir.) eins og það liggur fyrir núna þannig að stjórnarliðum mun standa til boða að greiða hér atkvæði um hallalaus fjárlög þegar þau koma til lokaafgreiðslu í desember.
