Störf þingsins.

Frú forseti. Í dag er 7. október. Tíundi mánuður ársins er brátt hálfnaður. Á morgun tekur Seðlabanki Íslands næstu ákvörðun um stýrivexti og flest bendir til þess að hann muni ekki lækka vexti. Það er vissulega vandasamt verkefni að ná verðbólgu niður en spurningin hlýtur að vera hvort peningastefnan sé farin að vinna gegn markmiðum okkar um eðlilegan hagvöxt, nýsköpun og framþróun. Staðan er sú að flest lítil og meðalstór fyrirtæki greiða nú allt að 11% vexti af fimm ára lánum, svo dæmi sé tekið. Fyrir marga er þetta einfaldlega óbærilegt. Þess vegna sækja fyrirtæki nú í verðtryggð lán, rétt eins og almenningur. Við þekkjum þessa sögu. Svo hátt vaxtastig hefur bein áhrif á vilja til nýsköpunar og fjárfestinga. Fyrirtæki bíða með að þróa nýjar lausnir og fresta tækjakaupum. Frumkvöðlar taka litla sem enga áhættu.

Fyrir landbúnaðinn, matvælaframleiðslu og sjávarútveg er staðan slæm. Þessar greinar eru þegar undir miklu álagi vegna hærri aðfanga, starfsmannakostnaðar og óvissu um eftirspurn og afkomu. Þegar vextir haldast svo háir til lengri tíma hverfa fjárfestingarfyrirtæki eins og dögg fyrir sólu. Sá frumkvöðull eða fyrirtæki sem tekur óverðtryggt 15 millj. kr. lán til fimm ára greiðir tæplega 1,3–1,5 millj. kr. í vexti á einu ári. Hver getur tekið slíka áhættu?

Svo hátt vaxtastig dregur augljóslega úr framþróun og veldur því að við stöðvum nýsköpun. Við getum ekki leyft okkur að hægja á eða jafnvel stöðva nýsköpun út árið 2026. Þetta verður að vera lykilatriði í komandi umræðu um fjárlög næsta árs. Það er kominn tími til að ræða þverpólitíska sátt um hallalaus fjárlög 2026.