jarðakaup erlendra aðila.
Hæstv. ráðherrar, þingheimur, kæru þingmenn og síðast en ekki síst, virðulegur forseti. Í dag fæ ég þann heiður að fjalla um mál augliti til auglitis sem hefur vægast sagt hvílt á mér lengi. Þetta er þingsályktunartillaga sem miðar að því að við takmörkum eignarhald erlendra aðila á jörðum á Íslandi. Það er lykilmál fyrir framtíðarhagsmuni okkar út frá auðlindasjónarmiðum. Þetta er mál sem varðar fullveldi. Þetta er mál sem varðar öryggi, mál sem varðar efnahag, náttúru og skynsemi. Mál jarðakaupa erlendra aðila teygir sig nefnilega víða. Við sjáum dæmi um erlend jarðakaup til útflutnings á jarðefnum í undirbúningi á Mýrdalssandi. Höfum í huga að í kringum nýtingu jarðefna var hönnuð löggjöf til að bændur og Vegagerðin hefðu auðvelt aðgengi að því að ná í möl og sand til að byggja fjárhús og vegi. Lögin eins og þau standa í dag voru ekki hönnuð til að flytja út fjöll og föll. Til þess þarf aðra umgjörð. Við eigum ekki að selja auðlindir með jörðum í slíkt. Við sjáum dæmi um erlend kaup á landi til að eignast vatn. Lögin í kringum vatnið voru m.a. hönnuð til að tryggja sveitarfélögum aðgengi að vatni. Þau gerðu ekki ráð fyrir því að vatn væri mikilvæg strategísk auðlind, verðmæt auðlind í hlýnandi heimi, sem flest önnur ríki hafa kortlagt út í ystu æsar. Við sjáum áhuga á jarðakaupum í tilgangi orkunýtingar og innviða aukast en dæmi um slíkt má finna í vatnsafli, vindi og jarðhita. Græna orkan er olía framtíðarinnar og eignarhald á slíkum auðlindum þarf að hugsa til langs tíma. Við sjáum kaup á jörðum sem hafa að geyma mikilvægt ræktarland sem setur takmarkanir á not þess í landbúnaði og matvælaframleiðslu til lengri tíma.
Þessi þróun vekur upp margs konar spurningar um nauðsyn þess að styrkja lagaramma og stjórnsýslu þessara málaflokka. Þetta hef ég séð vel úr fyrra starfi sem orkumálastjóri þar sem málefni þessara auðlinda komu saman á borð stofnunarinnar. Hér þarf breytingar. Við þurfum breytingar þannig að jarðasölu fylgi ekki sala á lykilauðlindum okkar til langs tíma. Við eigum ekki að selja auðlindirnar okkar. Við höfum barist fyrir þeim. Við eigum að tryggja okkar eignarhald yfir þeim. Þýðir þetta þá að við eigum ekki að vera í alþjóðaviðskiptum eða samskiptum? Alls ekki. Við vitum vel að alþjóðaviðskipti eru lífæð þjóðarinnar og grunnurinn að velmegun Íslands. Við vitum að þetta skiptir máli og það sést í útflutningi á áli og sjávarfangi, svo dæmi séu tekin. Miklir möguleikar eru til framtíðar einmitt tengdir viðskiptum sem snúa að ofangreindum auðlindasviðum. Alþjóðaviðskipti og fjárfestingar krefjast þess hins vegar ekki að auðlindir séu seldar út fyrir landsteinana. Þvert á móti er hægt að laða að erlent fjármagn og stunda öflug viðskipti, t.d. með því að veita aðkomu að verkefnum í gegnum nýtingarleyfi til lengri tíma svo að fjárfesting sé arðbær. Fjárfesting í gegnum nýtingarleyfi er t.d. nýtt í auðlindaríku landi líkt og Ástralíu. Löggjöfin þarf hins vegar að takmarka eignarhaldið sjálft og yfirráð. En af hverju skiptir þetta máli? Jú, þegar fjöldi jarða er þegar í erlendri eigu og auðlindir sömuleiðis er kannski eðlilegt að fólk spyrji sig: Af hverju að taka slaginn nú? Málið er að þessi þróun er eitthvað sem við sjáum gerast yfir langan tíma. Ef einstaka jarðir eru seldar raðast smátt og smátt upp heildarmynd eins og púsl og þá getur niðurstaðan haft áhrif á stjórn auðlinda okkar, geópólitík og langtímahagsmuni, bæði innan lands og utan.
Vegna þessa þarf að teikna upp mismunandi sviðsmyndir á eignarhaldi auðlinda og greina hvað þær geta þýtt fyrir komandi kynslóðir. Þannig má taka meðvitaðar ákvarðanir um hvert halda skuli með útfærslu í lögum og reglum og styðja þannig við þróun byggða og landsins um leið. Því er auðvelt að gleyma að margvísleg barátta á sviði auðlindamála Íslands hefur verið háð í fortíðinni. Það að við eigum okkar mikilvægu auðlindir og höfum nýtt þær sem skyldi er ekki tilviljun. Rifjum þetta aðeins upp. Vel var lýst í ævisögu Jóhannesar Nordals þeirri hugsun ríkisins að kaupendur orkunnar gætu verið erlendir fjárfestar og fyrirtæki, líkt og álverin, en orkuframleiðslan sjálf væri í innlendri eigu. Höfum í huga að slíkt var alls ekki sjálfgefið. Í mörgum ríkjum eiga fyrirtæki virkjanir sömuleiðis og svo hefði vel getað orðið hér á landi. Þessi langtímahugsun forvera okkar tryggði það hins vegar að við eigum í dag alveg gríðarlega mikil verðmæti í virkjunum landsins. Hugsið ykkur; vegna ákvarðana sem voru teknar fyrir áratugum síðan. Það setur í samhengi af hverju það skiptir máli að við hugsum nú um þessi mál. Áhrifin koma kannski ekki fram á morgun eða á þessu kjörtímabili en þau teiknast upp yfir miklu lengri tíma og það er það sem við erum að vinna að hér á þingi. Við erum að vinna fyrir framtíð landsins og þess vegna skiptir þetta máli.
Í sjávarútveginum er annað gott dæmi. Þar háðum við endurtekin þorskastríð við Breta til að tryggja að við ættum fiskinn í sjónum við landið okkar. Þótt ýmis deilumál hafi risið um kvótakerfið má samt telja að flestir séu sammála um að við getum verið þakklát þeirri niðurstöðu að takmarkanir hafi verið settar á erlent eignarhald auðlindarinnar sjálfrar sem skilar miklu í þjóðarbúið. Á þeim tíma sem Landsvirkjun var stofnuð og barist var fyrir landhelginni voru Íslendingar að hefja sinn grunn sem íbúar í nýlega sjálfstæðu ríki og mikil áhersla var lögð á að byggja til framtíðar. Í dag hefur samfélagið okkar vaxið og dafnað og verðmæti þessara auðlinda sömuleiðis, sama hvort það er kalt eða heitt vatn, orka og jarðefni. Allt hefur þetta aukist til muna að verðmæti og í raun má segja að við höfum aldrei verið með jafn góð spil á hendi þegar kemur að auðlindamálum. Möguleikar okkar eru óteljandi og öfundsverðir í alþjóðlegu samhengi. Við þurfum hins vegar að láta okkur málin varða svo að vel sé búið um hnútana og tækifæri fyrir samfélagið nýtt til fulls. Með slíkri langtímahugsun má tryggja að afkomendur okkar geti, líkt og við, litið um öxl og fyllst þakklæti yfir því hvernig úr spilunum var spilað af kostgæfni fyrir kynslóðir okkar tíma en ekki síst fyrir framtíðina.
Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið skora ég á ráðherra að taka upp jarðalög, nr. 81/2004, og skyld lög sem hafa áður verið til skoðunar og ganga lengra í takmörkunum á jarðakaupum erlendra aðila. Ég vil taka það fram að Bændasamtökin hafa sent inn umsögn um þetta mál þegar það var flutt áður og hvatt til að í raun sé lengra gengið heldur en þessi þingsályktun leggur til, þ.e. að við tökum stærri skref í þessari vegferð og ég get tekið undir það. Við megum engan tíma missa þegar að þessu máli kemur og ég hvet til þess að samhliða þessari endurskoðun á tengdri löggjöf jarðakaupanna verði einnig innleidd löggjöf um rýni á fjárfestingar þegar þær eiga við auðlindahagsmuni.
Ég vona, virðulegi forseti, að þingheimur styðji þetta lykilmál Íslandi til heilla og ég hlakka til að vinna með þingheimi að því.
