skattar, tollar og gjöld.
Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum um skatta, tolla og gjöld, aðgerðir gegn peningaþvætti, viðurlög o.fl.
Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ýmsum ákvæðum sem snerta skatta, tolla og gjöld í sjö lagabálkum. Flestar breytinganna varða ákvæði tollalaga, nr. 88/2005, en þeirra á meðal er skylda til að tilkynna tollyfirvöldum um flutning á reiðufé og handhafabréfum til og frá landinu og beitingu viðurlaga þegar aðilar sinna ekki tilkynningarskyldunni. Þessu til áréttingar er lagt til að kveðið verði á um tilkynningarskylduna í lögum um póstþjónustu, nr. 98/2019. Einnig eru lagðar til breytingar á heimildum tollyfirvalda, annars vegar til að leita í innrituðum farangri farþega og áhafnar að viðkomandi fjarstöddum og hins vegar að beita lögaðila viðurlögum vegna brota á 172. gr. tollalaga. Jafnframt eru lagðar til breytingar á tollalögum, lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, og lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, í kjölfar álita umboðsmanns Alþingis um málskotsrétt til yfirskattanefndar í þeim tilvikum þegar ríkisskattstjóri synjar um beiðni um endurupptöku á grundvelli stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, eða synjar um breytingu á fyrri ákvörðun sinni.
Málið er endurflutt en það var til umfjöllunar hjá efnahags- og viðskiptanefnd á 156. löggjafarþingi. Frumvarpið var afgreitt til 2. umræðu 10. júní 2025 með áliti auk breytingartillögu frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar en hlaut ekki lokaafgreiðslu fyrir þinglok. Líkt og fram kemur í greinargerð er frumvarpið nú lagt fram að nýju að mestu óbreytt. Breytingarnar á frumvarpinu eru annars vegar í samræmi við breytingartillögur í fyrrgreindu nefndaráliti og hins vegar er ekki lögð til breyting á lögum um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, nr. 98/2004.
Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Gögn málsins eru aðgengileg undir málinu á vef Alþingis.
Meiri hlutinn vísar til fyrri umfjöllunar sinnar í áðurnefndu áliti á síðasta löggjafarþingi en telur þó ástæðu til að fara yfir nokkur atriði: Í fyrsta lagi varðandi tilkynningarskylda fjármuni, í reiðufé og handhafabréfum, sem fluttir eru frá landi. Með a-lið 11. gr. er 4. mgr. 172. gr. tollalaga felld brott. Aftur á móti er lagt til í 12. gr. að nýtt ákvæði bætist við tollalög, sem verði 172. gr. a, sem sé að mestu leyti samhljóða fyrrgreindri 4. mgr. 172. gr. að þremur atriðum undanskildum. Í fyrsta lagi nær það nú jafnframt til póstrekenda hér á landi. Í öðru lagi er kveðið á um að sektir skuli nema 20% af verðmæti þeirra fjármuna sem ekki var tilkynnt um. Loks í þriðja lagi er lagt til að gera megi lögaðilum sekt fyrir brot gegn tilkynningarskyldu skv. 27. gr. a tollalaga. Fram kemur í skýringum við ákvæðið að með þessu séu uppfyllt tilmæli FATF, Financial Action Task Force, um skilvirk en hófleg viðurlög sem jafnframt tryggja viðunandi varnaðaráhrif.
Meiri hlutinn bendir á að um er að ræða breytingu sem kunni að varða ferðamenn sem fara héðan frá landi. Eftir lögfestingu frumvarpsins mun það varða sektum láti þeir hjá líða að gera grein fyrir fjármunum skv. 27. gr. a tollalaga, þ.e. fjárhæð sem nemur 10.000 evrum eða meira. Meiri hlutinn telur því mikilvægt að þessi tilkynningarskylda ferðamanna verði kynnt fyrir þeim á brottfararstöðum með fullnægjandi hætti.
Í öðru lagi varðandi leiðréttingu á fjárhagslegum áhrifum fyrir ríkissjóð. Fjármála- og efnahagsráðuneyti vakti athygli nefndarinnar á því að mat á fjárhagslegum áhrifum frumvarpsins fyrir ríkissjóð vegna framlengingar á skattfrelsi styrkja til einstaklinga vegna kaupa á hreinorkubifreiðum, og rakin eru í kafla 6 í greinargerð, er byggt á sama mati og lá til grundvallar mati á fjárhagslegum áhrifum frumvarpsins í mars.
Nýjustu tölur fyrir árið 2025 sýni að rafbílakaup heimila hafi tekið við sér á ný. Á fyrstu átta mánuðum ársins voru 2.473 rafbílar nýskráðir á heimili. Rafbílastyrkir til einstaklinga á sama tíma voru 2.691 millj. kr. og sú fjárhæð til loka september sé komin í 3.303 millj. kr. Í ljósi þessara nýju talna megi nú ætla að tekjutapið 2025 gæti numið 1,1 milljarði kr. fyrir ríkið og 0,7 milljörðum kr. fyrir sveitarfélög. Árin 2026–2027 megi ætla að jafnvel þótt bílakaup heimila kunni að dragast saman muni hlutur rafbíla stækka þannig að fjöldi þeirra verði áþekkur og meiri en á þessu ári. Tekjutap ríkis af skattfrelsi megi þá áætla að verði 0,6 milljarðar kr. og tekjutap sveitarfélaga 0,4 milljarðar kr. fyrir hvort ár. Rétt sé að geta þess að rafbílastyrkir hafi notið skattfrelsis frá upphafi og því ekki um að ræða tap á tekjum sem ríkið hafi notið áður.
Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar ökutæki flóttamanna frá Úkraínu. Í 14. gr. frumvarpsins er lagt til að gildistími bráðabirgðaákvæðis XIX í tollalögum verði lengdur um ár, eða til 31. desember 2025. Umrætt bráðabirgðaákvæði var lögfest með lögum nr. 51/2024 og flutti efnahags- og viðskiptanefnd það frumvarp. Bráðabirgðaákvæðið kveður á um sérstaka framlengingu á greiðslufresti aðflutningsgjalda í allt að 12 mánuði á innfluttum ökutækjum í eigu úkraínskra ríkisborgara sem hafa stöðu flóttamanna og hafa flutt inn ökutæki sem þeir áttu þegar þeir bjuggu í Úkraínu. Í ljósi þess að langt er liðið á árið 2025 leggur meiri hlutinn til breytingu þess efnis að gildistími bráðabirgðaákvæðis XIX í tollalögum verði lengdur til 30. júní 2026. Meiri hlutinn beinir því jafnframt til stjórnvalda að huga til framtíðar að þessu fyrirkomulagi.
Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar tilkynningarskylda fjármuni í reiðufé og handhafabréfum, sem fluttir eru til og frá landinu með póstsendingu. Í 23. gr. frumvarpsins er lagt til að nýju ákvæði verði bætt við 30. gr. laga um póstþjónustu, nr. 98/2019, þar sem fjallað er um tilkynningarskyldu skv. 27. gr. a í tollalögum.
Í umsögn Íslandspósts kemur fram að líta verði svo á að það sé á ábyrgð tollyfirvalda að ganga úr skugga um hvort fjármunir séu fluttir með póstsendingu í andstöðu við ákvæði í 23. gr. frumvarpsins. Það sé í samræmi við það verklag sem þegar er viðhaft við athugun á ólöglegu innihaldi sendinga til og frá landinu. Íslandspóstur telji því rétt að könnun á fylgni sendanda við umrætt lagaákvæði yrði framkvæmd af tollyfirvöldum samhliða öðru eftirliti, en tollstjóri hafi þegar starfsstöð í Póstmiðstöð Íslandspósts. Þá segir að í framhaldi af gildistöku laganna muni Íslandspóstur setja viðeigandi viðskiptaskilmála þar sem kveðið verði á um að óheimilt sé að senda fjármuni með póstsendingum með Íslandspósti í andstöðu við ákvæði laganna sem og að tilkynna skuli tollyfirvöldum ef upplýsingar koma fram af hálfu sendanda um fjármuni í viðkomandi sendingu, sbr. 27. gr. a í tollalögum, nr. 88/2005.
Að því gættu og í ljósi þess að tilkynningarskylda þessi er á þeim sem flytur fjármuni úr landi og þar af leiðandi notandi póstþjónustunnar, telur meiri hlutinn rétt að leggja til breytingu á 23. gr. frumvarpsins til samræmis við orðalag 30. gr. laga um póstþjónustu auk afleiddrar breytingar á 1. mgr. 46. gr. sömu laga.
Að lokum er í þriðja lagi lögð til breyting er varðar lagaskil. Með 8., 9., 17. og 20. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á lögum um tekjuskatt, lögum um virðisaukaskatt og tollalögum, m.a. í tilefni af tveimur álitum umboðsmanns Alþingis í málum nr. F99/2021 og F83/2018. Með nefndum ákvæðum er lagt til að ákvarðanir ríkisskattstjóra skv. 2. og 3. mgr. 101. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, 29. gr. A laga um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, og 116. gr. a tollalaga, nr. 88/2005, verði kæranlegar til yfirskattanefndar.
Að framansögðu virtu leggur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir.
Undir álit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Arna Lára Jónsdóttir, Pawel Bartoszek, Anna María Jónsdóttir og Elín Íris Fanndal.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. efnahags- og viðskiptanefnd mjög gott samstarf við vinnslu þessa máls. Með breytingum teljum við að lögin nái vel tilgangi sínum um leið og tillit var tekið til álitaefna sem upp komu.
