breyting á þingsályktun nr. 24/152 um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál fyrir íslenskt samfélag, allar breytingar sem gerðar eru á áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, svokallaðri rammaáætlun, boða mögulega breytingar í þá átt að frekari vinnsla á grænni orku eigi sér stað og að við verðum dugleg við að virkja.

Ég held að þetta frumvarp feli í sér nokkuð skýra stefnumörkun. Ég horfi til þess að hér standi til að reyna eftir fremsta megni að koma þeim kostum sem sannarlega eiga heima í nýtingu á þann stað og hægt sé mögulega að vinna frekar með kostina til að koma þeim áfram. Okkur liggur á. Þótt kannski akkúrat í augnablikinu séu dálítið mörg megavött laus í kerfinu hjá okkur er það hins vegar þannig að við höfum, ætla ég að leyfa mér að segja, búið nánast við orkuskort. Sérstaklega var það áberandi þegar okkur gekk illa að fylla uppistöðulónin.

Það er staðreynd, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að það er alvarlegt ójafnvægi á milli framboðs og eftirspurnar á raforku. Framboðið hefur því miður ekki verið nægilegt af grænni orku og má segja, svo maður orði það nú bara pent, að þetta hefur hægt á uppbyggingu ýmissa atvinnukosta. Ég hlakka til að sjá hvernig ráðherra mun ganga að tengja þetta við atvinnustefnuna og ég ætla að leyfa mér að segja að ég hef bara nokkuð góðar væntingar til þess að það muni takast vel. Það skiptir auðvitað mjög miklu máli fyrir íslenska þjóð að við náum að nota sem mest af grænni orku og helst auðvitað að fasa alveg út jarðefnaeldsneyti eða koma í veg fyrir olíunotkun eða reyna að draga úr henni sem mest má og reyna að ná þá grænni orku í staðinn.

Þessir kostir sem eru hér undir og ráðherra fór ágætlega yfir eru margir hverjir stórir og öflugir og ég vil þar nefna sérstaklega Urriðafossvirkjun. Þarna er líka kostur sem er metinn ákaflega hagkvæmur en það er Kjalaldan og ég ætla að leyfa mér að segja, eins og var sagt í morgun, að það er auðvitað peningaprentun því að þarna erum við að taka vatn og færa það í rauninni þannig til að það muni renna í gegnum nokkra virkjunarkosti og nýtast þar af leiðandi mjög vel.

Nú er það samt þannig, og það gleymist stundum í umræðunni, alla vega hjá okkur sem erum kannski virkjunarmegin í lífinu, að hluti af því sem verkefnisstjórn rammaáætlunar hefur með höndum er að kanna aðra landnotkun. Það geta auðvitað verið uppi þær aðstæður að það sé einfaldlega skynsamlegra að nota svæði sem kæmu til greina sem virkjunarkostur undir aðra starfsemi. Ég held að það myndi ekki hvarfla að nokkrum manni t.d. að fórna Gullfossi eða slíkum stöðum. Það getur einfaldlega verið hagkvæmara að vera með annan kost uppi heldur en að sækja orku.

Það kemur aðeins á óvart, og ég ætla að leyfa mér að hrósa ráðherranum fyrir það — af því að við fjölluðum töluvert um þetta í umhverfis- og samgöngunefnd á síðasta þingvetri. Þá fórum við og unnum með þessa kosti þó að þeir væru ekki settir fram með þessum hætti. Það var frá verkefnisstjórn rammaáætlunar og þar var ákveðið að setja Urriðafoss í bið. Þar var Kjalalda líka tekin úr vernd og sett í bið en aðrir kostir þá í nýtingu. Ég kýs að að skilja það svo að ráðherra telji að við eigum að gera betur og ég ætla að taka það til mín í nefndinni þannig að við eigum þá mögulega að horfa til þeirra kosta sem þarna eru með örlítið öðrum augum. Ég sé t.d. ekkert að því að setja Skatastaðavirkjanirnar í bið. Þó að ég vildi, og við munum örugglega koma með tillögu um það í nefndinni, nota alla þessa kosti til nýtingar þá er það nú þannig að um leið og þú ert kominn í biðflokk þá er alla vega orðið ljóst að við munum ekki stíga nein skref sem við komumst ekki til baka með.

Ég ætla svo sem ekki að fjalla neitt ítarlega um þessa kosti. Við munum fara vel yfir málið í nefndinni og ég hef trú á því að við munum kannski ná samkomulagi þar, jafnvel nokkuð fljótt miðað við uppleggið eins og ég lít á það. En ég held að það hefði verið skynsamlegt — af því að við erum jafnframt að fara að friðlýsa ákveðin svæði hérna og með þeim formerkjum, eins og kom upp í andsvörum mínum við ráðherrann, að það má eiginlega segja að verndarsvæðin séu mjög bólgin og mikil. Ég ætla að leyfa mér að segja að til framtíðar alla vega munum við horfa á það með öðrum augum en við höfum gert og reyna að nýta þá í rauninni friðlýsingarnar með aðeins öðrum hætti og við séum ekki að friðlýsa sérstaklega gegn orkuvinnslu heldur horfum við bara á svæðið í heild og vegum og metum þar hvort skuli friðlýsa eða ekki. Ég sé það alveg fyrir mér þegar við erum búin að taka kannski þessi helstu verndarsvæði út, og það er í rauninni búið að koma þeim þannig í ákveðið skjól, að við gætum hreinlega sleppt þessum verndarflokki í rammaáætlun og það verði einfaldlega horft til þess að við höfum þá náð að koma í skjól þeim kostum sem mikilvægastir eru en horft verði frekar til þess að við ákveðum að nýta þessa kosti einhvern tímann inni í lengri framtíð, nú eða þá bara að það fari í bið. Mögulega geta komið upp aðrar aðstæður. Við höfum alveg séð t.d. hvernig eitt eldgos í jökli getur breytt ferðamannaiðnaðinum á Íslandi svo árum og jafnvel áratugum skiptir og það getur auðvitað haft áhrif, m.a. á eitthvað eins og ég var að lýsa hér áðan með verndarsvæðin. Það gæti orðið til atvinnutúrismi sem skilar jafnvel meiru í kassann heldur en hefðbundinn virkjunarkostur.

En það sem mér fannst t.d. skorta á þegar ég var í verkefnisstjórninni var að við hefðum nægilega skýr fyrirmæli um hverju ætti að tefla gegn faghópaniðurstöðum. Við hefðum átt að vinna okkur aðeins öðruvísi í haginn með að það væru skýrari ákvæði uppi um t.d. orkustefnu eða markmið um orkuöflun og ég held að ráðherrann sé að gera vel í að koma fram með tillögur þess efnis að við mörkum okkur stefnu um orkuöflun og það hafi vigt inn í rammaáætlunina. Það hafa margir gagnrýnt rammaáætlun. Ég er reyndar einn þeirra sem hafa sagt að það megi auðvitað breyta rammaáætlun og það séu mögulega einhverjir agnúar á henni sem mætti skafa af. Ég held að einföldunarfrumvörpin t.d. vinni í því að gera það ferli um margt þægilegra, að þrengja tímamörk svo dæmi sé tekið, að það muni allt hafa jákvæð áhrif á framgang þessarar vinnu og að það náist niðurstaða. Ég ætla líka að segja það, og hef sagt það hér áður, að við þingmenn megum alla vega ekki gera okkur væntingar um að það muni ekki verða á okkar herðum að taka þessar ákvarðanir þótt þær séu erfiðar og að það sé einmitt hlutverk okkar að vega og meta alla þætti og við getum þá auðvitað talið til fleiri þætti heldur en koma fram t.d. hjá verkefnisstjórn rammaáætlunar. Við getum horft til annarra þátta og ég vil meina að okkur beri hreinlega að horfa til annarra þátta. En ég hlakka annars til að fá þetta mál inn í nefndina.