ráðstöfun útvarpsgjalds.
Herra forseti. Ég mæli hér, í sennilega sjötta skipti, fyrir þingsályktunartillögu um að leyfa frjálsa ráðstöfun hluta útvarpsgjaldsins til þess fjölmiðils sem skattgreiðendur kjósa. Meðflutningsmenn mínir á þessu máli eru ásamt mér, með leyfi forseta, Ingibjörg Davíðsdóttir, Karl Gauti Hjaltason, Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þorgrímur Sigmundsson, úr Miðflokki, og Njáll Trausti Friðbertsson úr Sjálfstæðisflokki. Þingsályktunartillagan hljómar svona:
„Alþingi ályktar að fela menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra í samráði við fjármála- og efnahagsráðherra að leggja fram frumvarp þess efnis að lögum um ráðstöfun útvarpsgjalds skuli breytt. Breytingin lúti að því að hverjum og einum greiðanda útvarpsgjalds skuli heimilt að ráðstafa allt að þriðjungi gjaldsins til annarra fjölmiðla en Ríkisútvarpsins eins og hann kýs.“
Eins og ég kom inn á áðan er þessi tillaga nú flutt í sjötta sinn og hefur nokkrum sinnum komist til nefndar en ekki lengra en það, því miður, þó að maður voni að í þetta skipti skili hún sér í mark. Það er þannig að allir þeir sem skattskyldir eru á Íslandi, einstaklingar og lögaðilar, greiða sérstakt gjald til Ríkisútvarpsins ohf. Útvarpsgjaldið sem lagt er á við álagningu opinberra gjalda ár hvert er lagt á þá einstaklinga sem skattskyldir eru skv. 1. gr. laga um tekjuskatt og lögaðila sem bera sjálfstæða skattskyldu skv. 2. gr. sömu laga með ákveðnum undantekningum. Undanþegnir gjaldinu eru þeir sem ekki skulu sæta álagningu sérstaks gjalds í Framkvæmdasjóð aldraðra, sem sagt aldraðir, og gjaldið nemur fastri fjárhæð sem er ákvörðuð með lögum. Hér er um að ræða nefskatt sem enginn skattskyldur aðili kemst undan að greiða. Skiptir þá engu hvort hann getur notað fjölmiðlaþjónustu Ríkisútvarpsins, hvort hann sættir sig við hana eða hvort hann skilur hana yfirleitt.
Með tillögu þessari er lagt til að unnið verði að breytingum á lögum um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, nr. 23/2013, sem fela í sér breytt fyrirkomulag við innheimtu útvarpsgjalds. Lagt er til að landsmenn hafi valfrelsi um ráðstöfun hluta þessa gjalds. Þannig geti þeir með framlagi sínu tryggt tiltekinn fjölbreytileika í rekstri fjölmiðla landsins. Með því að sitja eitt að þessum gjaldstofni hefur Ríkisútvarpið haft yfirburðastöðu gagnvart öllum öðrum fjölmiðlum og gildir það um fréttaflutning sem dagskrárgerð. Slík einokunarstaða, sérstaklega ríkismiðils, er óeðlileg nú á tímum og vinnur beinlínis gegn hugmyndum um sjálfstæði og fjölbreytni hugsunar og skoðana.
Virðulegur forseti. Í 1. gr. laga um Ríkisútvarpið er tiltekið að markmið þeirra sé að stuðla að lýðræðislegri umræðu, menningarlegri fjölbreytni og félagslegri samheldni í samfélaginu með fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Ríkisútvarpinu er þannig falin framkvæmd þessarar stefnu stjórnvalda. Það sé þjóðarmiðill og skuli rækja fjölbreytt hlutverk sitt af fagmennsku, metnaði, heiðarleika og virðingu. Þá skuli það leggja rækt við íslenska tungu, menningu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð.
Virðulegur forseti. Það er skoðun flutningsmanna þessarar tillögu að til þess að Ríkisútvarpið geti rækt þessa skyldu þurfi að vera rými fyrir aðra öfluga fjölmiðla á markaðinum. Hér er átt við fjölmiðla sem geti veitt Ríkisútvarpinu aðhald og um leið aukið fjölbreytileika þjóðfélagsumræðunnar og eflt frekar skilning almennings á henni. Í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2007/65/EB kemur fram að fjölmiðlalæsi snúist um að gera neytendum kleift að nýta sér fjölmiðla á öruggan og skilvirkan hátt, sbr. 37. lið aðfaraorða tilskipunarinnar. Áhrif fjölmiðla á samfélagið eru svo viðamikil að fjölmiðlalæsi neytenda er ein af grundvallarforsendum þess að þeir geti talist fullgildir og virkir borgarar í lýðræðisríki. Að veita einum ríkisreknum miðli lungann úr fjölmiðlastyrkjum hins opinbera vinnur gegn þessum markmiðum.
Undanfarið hafa birst margvíslegar upplýsingar um að stjórnendur Ríkisútvarpsins telji sig hafa sjálfdæmi um það hvernig staðið er að rekstri þess. Bæði Ríkisendurskoðun og fjölmiðlanefnd hafa ítrekað gert alvarlegar athugasemdir við starfsemi Ríkisútvarpsins og framkvæmd á ýmsum lögbundnum skilyrðum sem gilda um rekstur stofnunarinnar. Hvað lögbundnar skyldur hennar varðar má jafnframt benda á að Ríkisútvarpið gegnir nú á dögum hvergi nærri sama öryggishlutverki og fyrr á tíð.
Nefskattur á borð við útvarpsgjald þekkist nú þegar í lögum um sóknargjöld. Þar er kveðið á um að þjóðkirkjusöfnuðir og skráð trúfélög og lífsskoðunarfélög samkvæmt lögum um þau skuli eiga ákveðna hlutdeild í tekjuskatti sem lagður er á samkvæmt ákvæðum laga um tekjuskatt. Er það val skattgreiðenda til hvaða safnaðar gjaldið rennur. Ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu að útfæra útvarpsgjaldið á svipaðan hátt, t.d. þannig að skattskyldur aðili tilgreini á skattframtali hverju sinni hvert hann vill beina hluta útvarpsgjaldsins.
Um árabil hefur verið rætt um að takmarka umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði og renna þannig styrkari stoðum undir frjálsa fjölmiðla. Augljóslega hefur slík útfærsla ekki hlotið brautargengi. Telja því flutningsmenn tillögunnar rétt að fara þessa leið með farsæld frjálsrar fjölmiðlunar fyrir augum og tryggja þannig heilbrigðari og fjölbreyttari þjóðmálaumræðu í landinu.
Virðulegur forseti. Að aflokinni þessari fyrri umræðu legg ég til að þetta mál gangi til hv. allsherjar- og menntamálanefndar en hér er verið að reyna að bregðast við þeirri yfirburðastöðu sem Ríkisútvarpið hefur á fjölmiðlamarkaði með því að færa frjálsu einkareknu miðlunum svona ákveðna líflínu. Við höfum hér ár eftir ár samþykkt einhvers lags aflátsbréf eða afsökunarbeiðni gagnvart frjálsu fjölmiðlunum í landinu með tilteknum styrk í lok hvers árs. Það hefur ítrekað verið sagt að nú verði það í síðasta skipti sem sú leið verði viðhöfð. Enn eitt síðasta skiptið er í gangi núna og það er ekkert sem bendir til þess að breytingar séu að verða þar á í bráð. Ég tel að nú sé staðan orðin sú að stuðningur við þetta mál og þau áhrif sem það kallar fram hafi aukist jafnt og þétt á undanförnum árum og ég hlakka bara til að sjá með hvaða hætti málið vinnst innan hv. allsherjar- og menntamálanefndar. Í öllu falli held ég að hér sé komið verkfæri sem ég og við flutningsmenn þessa máls bjóðum inn í þá vinnu sem ég treysti á að sé að eiga sér stað á vegum hæstv. ráðherra þar sem fjölmiðlaumhverfi og rekstrarumhverfi einkareknu miðlanna er tekið til raunverulegrar endurskoðunar sem hefur svo sárlega verið þörf á um svo langa hríð.
Virðulegur forseti. Ég legg þetta mál því hér til inn til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og vona að það fái góða og jákvæða meðhöndlun og komist til frekari afgreiðslu í þingsal ef þannig verkast.
