leyfi til veiða á álft, grágæs, heiðagæs og helsingja utan hefðbundins veiðitíma.
Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um leyfi til veiða á álft, grágæs, heiðagæs og helsingja utan hefðbundins veiðitíma. Flutningsmenn eru ásamt þeim sem hér stendur, Sigurður Ingi Jóhannsson, Stefán Vagn Stefánsson og Þorgrímur Sigmundsson. Það er nú þannig að þetta er í fjórða skipti sem þessi þingsályktunartillaga er flutt hér og hefur svo sem verið lítið breytt í þessi fjögur skipti. Það er mat flutningsmanna að þeim tölum sem liggja hér að baki, varðandi fjölda og annað, sé óhætt að taka með fyrirvara. Ég tel, miðað við nýjustu upplýsingar, að fuglarnir séu væntanlega töluvert miklu fleiri en fram kemur í greinargerð með tillögunni.
Tillagan er á þann hátt að álft, grágæs, heiðagæs og helsingja á kornökrum og túnum verði heimilt að veiða frá 15. mars til 20. ágúst og í b-lið er heimilt að veiða álft á kornökrum frá 1. maí til 1. október. Leyfin verði veitt á þeim svæðum þar sem þörf er talin á aðgerðum vegna verulegs ágangs fugla á tún og kornakra. Þá gerir ráðherra einnig stjórnar- og verndaráætlun fyrir álftir og gæsastofna á Íslandi í samvinnu við Náttúruverndarstofnun og hagsmunaaðila. Ef þessi tillaga nær fram að ganga, sem ég vona svo sannarlega að verði, gerir ráðherra Alþingi grein fyrir þeim tillögum sínum sem hann kemur síðan til með að leggja fram í skýrslu um áætlun eigi síðar en 1. desember 2026.
Það er nú þannig, frú forseti, að álftin hefur verið friðuð á Íslandi síðan 1913. Álftastofninn hefur stækkað alveg gríðarlega á þessum tíma. Árið 1960 var talið að stofninn væri milli 3.000–5.000 fuglar en nú er talið að stofninn sé að lágmarki 34.000–37.000 fuglar. Það er því alveg augljóst að fuglinum hefur fjölgað gríðarlega enda er fuglinn alfriðaður og hefur verið það síðan 1913. Álftin er stór og tignarlegur fugl. Hún þarf töluvert til sín; hún étur um 300 grömm af þurrefni á dag. Til að setja það í samhengi þá er það svona eins og ær með tvö stálpuð lömb lætur ofan í sig á hverjum degi.
Að fá kannski 300–400 álftir í kornakur eða nýræktað tún — það segir sig eiginlega sjálft að þannig heimsóknir eru ekki vel séðar af þeim sem standa í ræktuninni. Einn bóndi líkti þessu við það að fá 300 hross í túnið hjá sér, þetta er ekkert ósvipað. Munurinn er sá að þú getur rekið hrossin í burtu og skammað eigandann. Jú, þú getur rekið álftina upp en yfirleitt, þegar þú ert búinn að snúa þér við, er hún lent aftur fyrir aftan þig. Þannig að þessi barátta er mjög snúin. Það hafa verið fluttar fréttir þess efnis á hverju hausti í mörg ár að bændur vilji fá leyfi til að verja sín tún og akra.
Það er ekki bara álftin sem talað er um í þessu; hér er sömuleiðis verið að tala um grágæsina sem vissulega hefur verið veidd í gegnum árin. Stofninn telur í kringum 60.000 fugla. Hún er að éta sirka 150 grömm á dag, eða helmingi minna en álftin. Þetta er sá fugl sem við flest könnumst við og er hér á láglendi í kringum okkur, þ.e. grágæsin. Það er annað með heiðagæsina vegna þess að hún sækir nú meira inn á hálendið. Það er gríðarlegur fjöldi og talið er að hún sé núna í sögulegu hámarki; það er talið að árið 1952 hafi stofninn talið 23.000 fugla en núna sé talið að hann sé rétt um 500.000. Það er alveg ljóst að þessir fuglastofnar eru langt frá því að vera á einhverjum válista og hvað þá álftin.
Helsinginn sem verpir hér er ekki nálægt því jafnstór í fjölda talið. Vissulega kemur hér gríðarlegur hópur við á ferð sinni frá Evrópu til Grænlands. Það er talið að það séu um 3.000 fuglar sem verpa hérna en þeim hefur fjölgað frá því að hann var nokkur hundruð hér um aldamótin og upp í þetta. Helsinginn er í sjálfu sér ekki á válista heldur. Það er alveg þekkt og í nágrannalöndum okkar eru gerðar verndaráætlanir til að tryggja vernd stofnanna. Það að tala um verndaráætlanir þýðir ekki að viðkomandi dýrategund sé friðuð. Íslendingar eru aðilar að samningnum um vernd farfugla og votlendisfugla, þ.e. fugla sem fljúga frá Afríku og Evrópu og hingað. Samningurinn kveður á um aðgerðir til verndunar votlendisfuglum á viðkomandi stöðum þeirra og nær til fjölda fuglategunda sem verpa eða hafa áningarstað á Íslandi.
Það er alveg þekkt; nærtækt dæmi er að árið 2012 voru frændur okkar og nágrannar í Danmörku og Noregi í samstarfi við Holland og Belgíu vegna þess að þeim þótti kominn tími til að minnka stærð Svalbarðsstofns heiðagæsa sem hefur vetursetu í Evrópu, þ.e. Danmörku, Noregi, Belgíu og Hollandi, og ná honum niður í 60.000 fugla. Þau áætluðu ákveðinn tíma í það og gáfu sér tíu ár. Þegar þeir fóru af stað þá tóku þeir þetta af miklu trukki, eins og við getum sagt, og gerðu þetta á tveimur árum. Það var ástæðan fyrir því að þetta var gert. Ástæðan er fyrst og fremst sú að lágmarka skaða sem gæsirnar valda á uppskeru og gróðri í t.d. óræktuðu landi. Þetta er gert án þess að gera í sjálfu sér út af við stofninn, það er bara verið að halda honum í skefjum.
Það þarf að gæta að jafnvægi hvort sem er í þessari beit eða þeirri beit sem hefur nú verið marggagnrýnd hér sem snýr að sauðkindinni eða einhverju öðrum grasbítum. Talandi um heiðagæsina þá er hún í sjálfu sér í beinni samkeppni við sauðkindina þegar kemur að beit á hálendinu. Við sjáum það alveg í hendi okkar þegar fuglunum hefur fjölgað svona gríðarlega að eitthvað er hann nú að taka til sín. Á móti verðum við líka að halda því til haga að sauðfé hefur fækkað allgríðarlega. En þetta er útúrdúr, frú forseti.
Fyrst og fremst er það þannig að undanfarin ár hafa stjórnvöld verið að hvetja bændur til akuryrkju. Efling á kornrækt hefur tekist stórvel. En það er sammerkt með öllum þeim sem eru að rækta korn eða stunda aðra akuryrkju, allir kvarta undan því sama; þessum ágangi sem er af fuglum, fyrst og fremst álft, grágæs og heiðagæs og helsingja á vissum tímum ársins. Bændur hafa leitað allra leiða til að reyna að fæla þennan flugvarg af sínum ökrum með misjöfnum árangri. Eins og ég kom að áðan fyrr í minni ræðu þá er það hægara sagt en gert að reka fuglinn frá. Hann flýgur þá bara upp, flýgur á næsta tún eða tekur góðan hring fyrir ofan þig og lendir síðan bara þegar þú ert farinn á næsta akur.
Það er áhugavert að vitna til þess að í Morgunblaðinu fyrir ári síðan, þegar ég var að mæla fyrir þessu máli hér sömuleiðis, var viðtal við Björgvin Þór Harðarson, sem er kornbóndi í Gunnarsholti, þar sem hann lýsir því að það sé einn maður í því allan daginn að reyna að reka fuglana í burtu, sem keyrir um og flautar með alls konar látum. Þetta er vonlaus barátta og menn telja tjón á sínum ökrum. Í nýlegu viðtali við oddvita í Rangárþingi ytra, Eggert Val Guðmundsson, er vitnað til þess að tjón hjá hverjum bónda hlaupi á mörgum milljónum þar sem menn eru jú vissulega misstórtækir í kornrækt. Það er alveg ljóst að kornrækt kemur til með að aukast. Við erum sömuleiðis í annarri akuryrkju að rækta gras. Við erum að gera landið mun öflugra, mun gjöfulla, og þar af leiðandi er það mun meira eftirsóknarvert fyrir fuglinn að sækja í þetta góðgæti sem verið er að rækta.
Það er alveg ljóst, frú forseti, að við þurfum að grípa til einhverra ráða og út á það gengur þessi þingsályktunartillaga. Það er enginn sem vill vera að stunda einhverja ólöglega iðju í því að reyna að fæla fugla í burtu. Menn vilja gera þetta lögum samkvæmt. Nú hvílir það þá á herðum ráðherra, ef þessi tillaga nær fram að ganga, að fylgja því eftir. Ég mælist til þess, frú forseti, að umhverfis- og samgöngunefnd taki þessa þingsályktunartillögu til umræðu og vinnslu.
Það er eins og að pissa í skóinn sinn að dæla fjármunum í akuryrkju þegar við erum að tapa uppskerunni ofan í álftir, grágæsir, heiðagæsir og helsingja. Við fáum ekki rönd við reist hvað það varðar. Það er alveg ljóst að þessum fuglum kemur til með að fjölga áfram vegna þess að skilyrði til uppvaxtar fyrir fuglinn eru gjörbreytt miðað við það sem áður var. Tengdafaðir minn sem er fæddur 1944 og alinn upp í Grýtubakkahreppi, svo ég komi nú sveitarfélaginu að einu sinni í ræðu, sagði að hann myndi eftir því þegar hann sá álft fyrst. Hann mundi líka eftir því þegar síminn kom og það var á svipuðum tíma.
Í dag er það þannig að við sjáum álft hvenær sem er. Við byrjum yfirleitt að sjá hana fyrir norðan í lok mars eða um miðjan mars og hún er með okkur allt sumarið og langt fram á haust. Þegar veturnir eru sömuleiðis orðnir þetta mildir, eins og þeir eru í dag, er það ansi stór hluti af álftaflotanum sem hefur hér vetursetu. Við þekkjum það og ég beini því líka til hv. þingmanna í Suðurkjördæmi sem þekkja mjög vel til við Hornafjörð og í Lóni, svo að dæmi sé tekið, þar sem maður hefur aldrei nokkurn tímann séð annað eins magn af álft. Ég held það sé gríðarlegt magn af álft á Suðurlandi þó að okkur fyrir norðan þyki nóg um, miðað við það sem við höfum, þá er það sáralítið miðað við það sem þekkist þar.
Frú forseti. Ég mælist til þess að þingsályktunartillagan gangi til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og þakka fyrir mig.
