Staða hafrannsókna.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka vel í að efna hér til sérstakrar umræðu um hafrannsóknir. Hér er á ferðinni eitt stærsta hagsmunamál þjóðarinnar og allra stærsta hagsmunamál sjávarbyggðanna. Það er óhætt að fullyrða að hlutverk Hafrannsóknastofnunar, sem hefur á að skipa mörgum hæfum og vönduðum vísindamönnum, hafi þróast og breyst í áranna rás. Framan af var hlutverk stofnunarinnar fyrst og fremst að leita að fiski og nýjum miðum en þungamiðja starfseminnar hefur smátt og smátt færst yfir í að telja fiska og náttúruvernd. Að mínu mati ætti Hafró að setja nýtingu fiskstofna í forgang, hvernig við fáum aukin verðmæti úr hafinu.

Frú forseti. Vísindi snúast um gagnrýna hugsun, að skoða allar hliðar máls, vera opinn fyrir því að geta hugsanlega haft rangt fyrir sér þegar niðurstöður rannsókna benda til þess að kenningar eða tilgátur gangi ekki upp. Vísindi eiga ekki að grundvallast á einhliða boðskap frá miðlægri stofnun þar sem ekki er tekið tillit til utanaðkomandi sjónarmiða. Allar vísindastofnanir ættu að fagna faglegri gagnrýni á vinnubrögð og túlkun gagna. Það liggur óyggjandi fyrir að ýmsar grundvallarforsendur núverandi ráðgjafar ganga ekki upp, til að mynda varðandi meint jákvætt samband á milli nýliðunar og hrygningarstofns, en slíkt samband er ekki til staðar. Sömuleiðis bendir stórtækt endurmat stofnmælinga fyrri ára til þess að dauði fiska af öðrum orsökum en veiðum sé ekki föst stærð líkt og stofnlíkön gera ráð fyrir heldur mjög breytileg.

Hér er rétt að rifja upp að upphaflegt markmið núverandi ráðgjafar var að stuðla að 500.000 tonna jafnstöðuafla í þorski. Þetta markmið hefur síðan verið fært verulega niður. Þegar aflareglunni var t.d. síðast breytt var markmiðið að hún skilaði 350.000 tonna jafnstöðuafla á ári innan örfárra ára en það hefur aldrei gengið eftir. Þótt aflareglu Hafrannsóknastofnunar hafi verið fylgt í öllum meginatriðum mörg undanfarin ár liggur fyrir ráðgjöf stofnunarinnar um að aflamark þorsks hefur verið á hraðri niðurleið. Á yfirstandandi fiskveiðiári ráðlagði stofnunin til að mynda að einungis yrðu veidd 204.000 tonn af þorski. Það gefur augaleið að þetta magn er langt frá 350.000 tonnunum og í órafjarlægð frá þeim 500.000 tonnum sem upphaflega var stefnt að.

Í ljósi þessa litla árangurs af aðferðafræði Hafrannsóknastofnunar er rétt að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé tilbúin til að leita eftir öðru sjálfstæðu áliti eða láta fara fram úttekt á þeirri aðferðafræði sem stofnunin hefur beitt við ráðgjöf um heildarafla. Hefur til að mynda verið kannað hvort fylgni sé á milli breytinga á stærð og ástandi stofnsins, svo sem vaxtarhraða eða lifrarstuðli, og þeirrar þróunar sem hefur orðið í stofnstærð? Hefur að auki verið skoðað hvort auknar veiðar gætu í raun leitt til aukinnar nýliðunar? Kemur til greina að efla nýsköpun í rannsóknum, m.a. með því að leyfa staðbundnar tilraunaveiðar til nokkurra ára, t.d. á mjög stórum ýsustofni í Ísafjarðardjúpi, næstu fjögur árin til að kanna hvort aukin veiði geti haft jákvæð áhrif á rækjustofna á svæðinu? Telur hæstv. ráðherra jafnvel mögulegt að ráðast í fleiri tilraunaverkefni þar sem ákveðin svæði yrðu opin fyrir vistvænum veiðum, t.d. við Grímsey, til að rannsaka áhrif veiða bæði á staðbundna fiskgengd og lífríkið utan svæðisins? Kemur til greina að framkvæma áhættumat á því að auka heildarafla um t.d. 20% umfram ráðgjöf Hafró? Þetta eru allt spurningar sem ég tel mjög mikilvægt að við veltum öll fyrir okkur. Ég ætlast ekki til þess að hæstv. ráðherra svari öllum spurningunum játandi eða neitandi hér og nú. Aftur á móti tel ég fullkomlega eðlilegt að þessi sjónarmið verði tekin til alvarlegrar skoðunar, t.d. í starfshópi á vegum hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Hér eru gríðarlega miklir hagsmunir í húfi fyrir þjóðarbúið allt eins og fyrr greinir. Í lokin vil ég því ítreka það sem ég sagði hér að framan, að brýnt sé að setja nýtingu auðlinda í forgang og fá aðkomu fleiri að ráðgjöf Hafró. Til dæmis væri ákaflega gott að fá reynda skipstjórnarmenn. Þeir hafa ekki aðeins víðtæka þekkingu á miðunum heldur einnig ríka hagsmuni af því að fiskstofnarnir við Ísland dafni.