áhafnir skipa.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir hönd umhverfis- og samgöngunefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á lögum um áhafnir skipa, nr. 82/2022, um áhafnir björgunarskipa. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að því er ætlað að bregðast við vanda Slysavarnafélagsins Landsbjargar við mönnun nýrra björgunarskipa. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að nýju björgunarskipin hafi tvær vélar sem hvor um sig er 551 kW og eru stærri en þau gömlu. Vegna þessa hefur reynst erfiðara að manna þau skip en þau gömlu.
Gildissvið reglugerðar um skipstjórnar- og vélstjórnarréttindi á björgunarskipum, nr. 555/2008, er takmarkað við björgunarskip sem eru 18 metrar og styttri að skráningarlengd og með vélarafl allt að 750 kW. Því er ekki hægt að nýta ákvæði hennar fyrir áhafnir nýju björgunarskipanna. Þar sem ekki er lagastoð fyrir reglugerðinni í gildandi lögum sé ekki hægt að mæta þessu með því að breyta reglugerðinni. Frumvarpinu er ætlað að bregðast við þessari stöðu.
Kröfur til menntunar áhafnar á björgunarskipum voru áberandi í umfjöllun nefndarinnar um málið. Í umsögn Landhelgisgæslu Íslands var lögð áhersla á mikilvægi þess að öryggi skips og áhafnar sé alltaf í fyrirrúmi og megi fyrirhugaðar breytingar ekki á nokkurn hátt skerða öryggi áhafna björgunarskipa. Því þurfi að leggja skýrt fyrir hvernig bóklegu námi og verklegri þjálfun áhafnarmeðlima verði háttað, þar með talið skilgreiningu á lágmarkssiglingartíma til að öðlast réttindi. Þá telur stofnunin mikilvægt að hefðbundin stjórnar- og vélstjórnarréttindi nýtist áfram til starfa um borð í skipum Slysavarnafélagsins Landsbjargar, þ.e. fólk með réttindi þurfi ekki að gangast undir það sérstaka nám sem fyrirhugað er með frumvarpinu.
Í minnisblaði innviðaráðuneytisins til nefndarinnar er tekið undir sjónarmið Landhelgisgæslunnar varðandi kröfur til náms og þjálfunar á lágmarkssiglingatíma, en þessir þættir verða útfærðir í reglugerð líkt og gildir um annað nám til skipstjórnar- og vélstjórnarréttinda. Þá muni hefðbundin skipstjórnar- og vélstjórnarréttindi áfram nýtast til starfa um borð í skipum Slysavarnafélagsins Landsbjargar en ekkert í frumvarpinu gefi tilefni til að ætla annað. Nefndin tekur undir það og leggur áherslu á að markmið frumvarpsins sé að bregðast við mönnunarvanda á nýjum björgunarskipum þannig að þeim fjölgi í þeim hópi sem getur sinnt skipstjórn og vélgæslu á þeim. Engu verði breytt hvað varðar réttindi þeirra sem nú þegar hafa skipstjórnar- og vélstjórnarréttindi.
Í sameiginlegri umsögn Tækniskólans og Verkmenntaskólans á Akureyri voru gerðar miklar athugasemdir við frumvarpið og áhyggjum lýst af því að til stæði að bregða frá þeim lögum og reglugerðum sem liggja að baki réttindum sem veitt eru til siglinga skipa og byggjast á STCW-alþjóðasamþykktinni sem Ísland er aðili að. Mikilvægt er að ekki verði dregið úr kröfum og kunnáttu þeirra sem sigla björgunarskipum, sem fara alla jafnan út í slæmu veðri og við erfiðar aðstæður. Betra sé að finna þessu námi stað í skólunum sem bjóða upp á heildstætt nám í skipstjórn og vélstjórn og sæta stífu eftirliti frekar en að byggja upp nýtt kerfi sem þarf sérregluverk og -eftirlit. Samstarf Landsbjargar og skólanna hefur verið farsælt og fullt gildi til efla það enn frekar þegar kemur að menntun sjófarenda, t.d. með endurskoðun námskrár og aðlögun hennar að þörfum Landsbjargar.
Slysavarnafélagið Landsbjörg bendir á í umsögn sinni að félagið hafi um áratugaskeið rekið sérstaka björgunarskóla en frumvarpið muni gera það kleift að bæta áhöfnum björgunarskipa við þann stóra hóp sem sækir sér menntun í þeim skóla. Ekki verði slegið af öryggiskröfum og áréttað er að öryggi félaga Landsbjargar sé ávallt í fyrirrúmi í öllu starfi félagsins. Þá sætir námið sama eftirliti Samgöngustofu og nám fagskólanna. Fram kom að sífellt færri sæktu sér atvinnuréttindi til skipstjórnar og vélstjórnar, óháð námsleiðum og skólum. Sú staða sé ekki bundin við Ísland heldur einnig t.d. Bretland og Noreg en þar séu systursamtök Landsbjargar með nám fyrir sína félagsmenn.
Í minnisblaði ráðuneytisins til nefndarinnar kemur fram að það sé mat Landsbjargar að sú leið sem Tækniskólinn og Verkmenntaskólinn á Akureyri leggi til í umsögn sinni leysi ekki vanda félagsins við mönnun björgunarskipa. Félagið stefni að því að bjóða upp á nám sem er sérsniðið að sjálfboðaliðum í björgunarskipum félagsins og verður námið byggt á námi sem systursamtök félagsins í nágrannaríkjum bjóði sínum sjálfboðaliðum.
Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að félagið hafi hug á því að nýta sem fyrirmynd námsefni frá Royal National Lifeboat Institution. Námið verður í senn staðnám og fjarnám. Ráðuneytið leggur fram í minnisblaði að frumvarpið gefi ekki ástæðu til að ætla að dregið verði úr kröfum námsins á þann hátt að fallið geti á öryggi skips og áhafnar. Samgöngustofa mun samþykkja námskrá og hafa eftirlit með náminu líkt og gildir um annað nám í siglingatengdum greinum hér á landi.
Eins og fram kemur í samráðskafla frumvarpsins voru þær breytingar sem lagðar voru til með frumvarpinu unnar í samvinnu við Samgöngustofu og því telur nefndin ljóst að Samgöngustofa, sem eftirlits- og umsagnaraðili, geri ekki athugasemd við þetta fyrirkomulag. Nefndin bendir á að ekki sé um nýmæli að ræða, þ.e. að gefnar séu undanþágur frá kröfu um atvinnuréttindi til skips og vélstjórnar á björgunarskipum. Hingað til hafa verið undanþágur fyrir áhafnir um borð í björgunarskipum í áðurnefndri reglugerð nr. 555/2008. Afar brýnt er að tryggja mönnun björgunarskipa Slysavarnafélagsins Landsbjargar enda sinnir félagið mikilvægu hlutverki til að tryggja öryggi almennings um land allt, m.a. björgun á sjó. Þá hefur ekki tekist að mennta nægilegan fjölda til að sinna skipstjórn og vélgæslu björgunarskipa félagsins þrátt fyrir gott samstarf Landsbjargar og fagskólanna.
Nefndin áréttar mikilvægi þess að hvergi sé slegið af öryggiskröfum í því námi sem reglugerðin mun taka til, þ.e. nám á vegum Slysavarnafélagsins Landsbjargar og Slysavarnaskóla sjómanna, en þar gegnir Samgöngustofa mikilvægu hlutverki sem eftirlitsaðili og sú stofnun sem samþykkir námskrá og lista yfir kennara.
Nefndin leggur til orðalagsbreytingu í frumvarpinu sem ekki er ætlað að hafa efnisleg áhrif. Í stað orðalagsins:
„Nám samkvæmt þessari málsgrein skal eingöngu gilda til starfa um borð í björgunarskipum Slysavarnafélagsins Landsbjargar samkvæmt skipaskrá.“
Komi:
„Nám samkvæmt þessari málsgrein skal eingöngu veita réttindi til starfa um borð í björgunarskipum Slysavarnafélagsins Landsbjargar samkvæmt skipaskrá.“
Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með einni orðalagsbreytingu. Undir nefndarálitið rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Guðbrandur Einarsson, Ása Berglind Hjálmarsdóttir, Dagur B. Eggertsson, Halla Hrund Logadóttir, Ingibjörg Davíðsdóttir, Jens Garðar Helgason og Ólafur Adolfsson, en Sigurður Helgi Pálmason var fjarverandi við afgreiðslu málsins.
Þetta tel ég vera brýnt þannig að þeir geti farið að hefja nám fyrir sitt starfsfólk hjá björgunarsveitunum, eða Landsbjörgu, því að skipin eru að koma eitt af öðru og þetta er mjög brýnt.
