Verndarráðstafanir ESB vegna innflutnings á járnblendi, munnleg skýrsla utanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, fyrir að hafa hér sérstaka umræðu um þá stöðu sem við erum komin í og taka ærlegt samtal um það hvert við ætlum að stefna fyrir Ísland, því að jú, EES-samningurinn er og verður besti og mikilvægasti milliríkjasamningur sem Ísland hefur skrifað undir. Frá 1994 hefur hann verið alger forsenda þess að íslenskt atvinnulíf hefur blómstrað og hefur tryggt íslenskum fyrirtækjum sóknarfæri og samkeppnishæfni á Evrópska efnahagssvæðinu sem þekktist ekki áður, svæði sem telur 450 milljónir manns og er vettvangur 70% okkar útflutnings. Já, það er óumdeild staðreynd að án þessarar þátttöku stæðum við algjörlega berskjölduð. Íslenskt atvinnulíf stendur frammi fyrir alveg nógu mörgum áskorunum í alþjóðlegu samkeppnisumhverfi. Það hefur alltaf verið raunin fyrir smáríkið Ísland en sjaldan, ef nokkru sinni, hefur óheftur aðgangur að innri markaði Evrópu skipt meira máli. Hann þurfum við að verja saman, öll sem eitt. Það kallar hins vegar á það að við sýnum öll ábyrgð, annars vegar ábyrgð inn á við gagnvart íbúum og atvinnulífi þessa lands og heimilunum sem verða að sjá í verki að íslensk hagsmunagæsla sé öflug, en líka út á við. Ábyrgð gagnvart þeirri staðreynd að EES-samningurinn er ekki eitthvað annað en hann er. Hann er ekki hlaðborð gerða og tilskipana sem Ísland getur valið úr það sem þykir henta hverju sinni og sleppt öðru. Það þarf að sýna ábyrgð gagnvart þeirri staðreynd að þegar þess er krafist að Evrópusambandið virði fjórfrelsið og grípi ekki til verndaraðgerða þá ætli Ísland samt sem áður að standa vörð um innri markaðinn af sinni hálfu og teikni ekki upp einhverjar sviðsmyndir þar sem Ísland efnir til tollastríða og vanefnda á samningnum og kallar það hagsmunagæslu.
Á þessum tímapunkti myndi fátt, ef eitthvað, gagnast íslensku samfélagi verr en tillögur stjórnarandstöðunnar. Ef við ætlum að draga einhvern lærdóm af ákvörðun ESB er það að íslensk hagsmunagæsla í Evrópu hefur aldrei verið mikilvægari. Hana þarf að tryggja, hvort sem það varðar evrópskt regluverk á mótunarstigi eða þegar æðstu ráðamenn Evrópusambandsins leggja til verndaraðgerðir sem þessar og þá skiptir máli að berjast fyrir Ísland og tala fyrir okkar hagsmunum, því að það gera öll önnur ríki á Evrópska efnahagssvæðinu og þau taka það verkefni sitt mjög alvarlega.
Verkefni ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadóttur í dag og okkar sem alþingismanna er að verja EES-samninginn eins og hann á að virka. Það gerum við fyrir Ísland og allan almenning. Þess vegna er það í meira lagi alvarlegt að fylgjast með málflutningi sem heyrst hefur frá stjórnarandstöðunni og endurspeglaðist í ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar hér um annars vegar hvernig hagsmunagæslan hefði átt að vera, hún hefði verið frábrugðin hjá hugsanlegri ríkisstjórn sem Sjálfstæðisflokkurinn hefði leitt, og hins vegar hvernig við eigum núna að bregðast við. Hér er ekkert uppbyggilegt lagt fram. Ekkert. Það er ekkert ómálefnalegt að ræða um möguleg réttarúrræði fyrir dómstólum og hvort og hvernig íslensk stjórnvöld verja tíma og fjármunum í virkari hagsmunagæslu gagnvart stofnunum Evrópusambandsins. En staðan er samt sem áður sú að íslensk stjórnvöld hafa sinnt fordæmalausri hagsmunagæslu gagnvart Evrópusambandinu á liðnum mánuðum sem hefur verið svo öflug að fulltrúar atvinnulífsins og hagsmunaaðilar nota öll tækifæri til að lýsa yfir ánægju sinni með þá staðfestu og árangurinn sem þó náðist. Nei, stjórnarandstaðan er í einmanalegum klúbbi, er ein um þá afstöðu að það hafi ekki verið gert. Hún er ein um þá afstöðu. Í stað þess að stjórnarandstaðan standi með Íslandi og velji sína slagi af kostgæfni og velji þá vel — nei, þá er sagt að nú þurfi Ísland að grípa til einhliða aðgerða, hugsanlega, til að sýna hart á móti hörðu, endurmeta EES-samstarfið og grípa til fljótfærinna gagnaðgerða til að auka enn frekar á vandann í heimi þar sem frjáls alþjóðaviðskipti eru á undanhaldi og hugsanlega að halla okkur að öðrum þjóðum. Ég spyr: Hvaða þjóðum?
Forseti. Viljum við standa með frjálsum viðskiptum, fyrirsjáanleika, samkeppnishæfni og stöðugleika, trausti með Íslandi og Evrópska efnahagssvæðinu sem hefur verið hornsteinn íslensks efnahagslífs og lífskjara í þrjá áratugi? Eða eigum við bara að henda inn handklæðinu? Nei. Nú er mikilvægara en nokkru sinni fyrr að Ísland sýni það í verki að við getum staðið við okkar, að viðsemjendum okkar sé ljóst að fjórfrelsið snýst um gagnkvæmni. Við stöndum við okkar og þá skal það sama gilda um aðra.
Þetta mál markar að vissu leyti einhver tímamót. Hagsmunagæslan skilaði árangri fyrir Ísland. Við viljum hins vegar ekki til frambúðar að íslenskir hagsmunir, landfræðileg staða og aðstæður séu ekki tekin með í reikninginn í stefnumótun Evrópusambandsins. Þess vegna er það, hvað sem öðru líður, nærtækt að vekja athygli á því að það eru til staðar tækifæri í fullri aðild að Evrópusambandinu. Það má vekja athygli á því. Það er hins vegar verkefni almennings á Íslandi, íslensku þjóðarinnar, að vega og meta þá stöðu. Við lofuðum því að veita þeim tækifæri til þess að segja sinn hug í þjóðaratkvæðagreiðslu og við það verður staðið. Það væri óábyrgt að nefna það ekki. En staðan er samt sem áður sú, og ég ætla að vera ómyrk í máli hér hvað það varðar, að hagsmunagæslan okkar verður að taka mið af stöðunni eins og hún er núna. Hún er sú að við erum EES- og EFTA-ríki. Við skulum taka mið af því þangað til annað kemur í ljós og það ætlar þessi ríkisstjórn að gera. Íslensk stjórnvöld, atvinnulíf og hagsmunasamtök verða að byggja saman upp skilvirkari liðsheild sem gerir okkur kleift að bregðast snögglega við þegar á reynir. Þar ætla ég að kalla allt íslenskt atvinnulíf til ábyrgðar; hagsmunasamtök, fagfélög og líka verkalýðshreyfinguna. Ég ítreka það ákall af minni hálfu.
Forseti. Hér hefur verið rætt um að ríkisstjórnin hafi ekki nýtt krafta stjórnarandstöðunnar í íslenskri hagsmunagæslu, stjórnarandstöðu sem hefur lagt mjög mikið púður í það að gera samstarf við Evrópusambandið í öryggis- og varnarmálum eins tortryggilegt og hún getur. Þau hafa notað hvert eitt og einasta tækifæri til að gera slíkt tvíhliða samstarf tortryggilegt, ég ítreka það, og eru síðan fúl þegar þau eru ekki kölluð í bátana. Fyrirgefið, hér kemur ekkert heim og saman. Nei. Ég kalla hins vegar sjálfa mig og allan þingheim til ábyrgðar hvað það varðar, ábyrgðar sem felst í að verja EES-samstarfið eins og við höfum þekkt það, sem mér skilst að stjórnarandstöðunni sé mikið í mun að gera þó að verkin segi kannski annað. En þetta höfum við samt sem áður getað sameinast um í meira en þrjá áratugi.
Stundum mætum við mótlæti í lífinu. Þá hefur oft reynst vel að sýna öðrum þá framkomu sem maður sjálfur vill mæta. Í þessu máli þurftum við að berjast eins og ljón og það gerðum við, ekki bara ráðherrar, diplómatar og embættismenn, heldur líka þingmenn. Ég hef sjálf á liðnum mánuðum átt samtöl við þjóðarleiðtoga, ráðherra, þingmenn þjóðþinga og Evrópuþingsins, embættismenn sem og annað áhrifafólk á evrópska stjórnmálasviðinu. Þessi samtöl fóru fram í Stokkhólmi og suðursveitum Svíþjóðar, í Helsinki, í Vilníus og Varsjá, í Maríuhöfn þar sem ég átti langt samtal við Evrópuþingmann sem var ekki einu sinni meðvitaður um hver staðan var og það kom hart á hann þegar ég gerði honum grein fyrir henni. Þarna voru Evrópuþingmenn og þau hlustuðu og ég veit að þessi samtöl skipta máli. Ég sá líka á mörgum þessum vettvöngum einstaka þingmenn stjórnarandstöðunnar taka þessi sömu samtöl á góðum og réttmætum forsendum og það er vel. Þannig á það að vera. Þetta gerir maður fyrir Ísland. Það þarf ekki að kalla mann til verka af hálfu ráðherra eða ríkisstjórnarinnar. Þetta gerir maður bara fyrir Ísland. Svona eigum við að vinna saman en ekki búa til einhverja hugmynd hjá almenningi um það hvað EES-samstarfið er, að það sé einhvers konar hlaðborð sem maður velur af og að hart skuli mæta hörðu. Það er ekki í þágu hagsmuna Íslands.
