Verndarráðstafanir ESB vegna innflutnings á járnblendi, munnleg skýrsla utanríkisráðherra.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ágætis- og fyrirtaksræðu í upphafi og ég held að við öll sem hér erum inni séum sammála um alvarleika málsins sem hér um ræðir. Ég hef hitt forsvarsmenn þessa fyrirtækis sem um ræðir og hef heyrt af þeirra máli og málflutningi hvernig þeir hafa hælt utanríkisþjónustunni og utanríkisráðherranum fyrir framgöngu þeirra í þessu máli, sem ég efast ekki um að hafi verið í þessu af heilum hug. Ég tek undir það og þakka fyrir. Hins vegar er niðurstaðan vonbrigði. Niðurstaðan er gríðarleg vonbrigði og verkefni okkar á hinu háa Alþingi hlýtur að vera það hvernig við ætlum að bregðast við þessu. Hvernig ætlum við að bregðast við þeirri stöðu sem upp er komin?
Virðulegur forseti. Það er alltaf svolítið vont í svona umræðu að koma í restina og ætla að segja eitthvað nýtt; flestallt er nú komið fram. Mér varð þó hugsað til þess er ég sat og hlustaði á þessa áhugaverðu umræðu áðan þegar ég var ungur maður í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands að læra alþjóðastjórnmál. Þar var kennari sem heitir Albert Jónsson sem sagði okkur í fyrsta tímanum að það væri ekkert til sem héti vinaþjóðir. Það væru bara hagsmunir og öll alþjóðastjórnmál, öll sambönd byggðust á hagsmunum; ríkin væru að verja sína hagsmuni. Ég held að þetta eigi afskaplega vel við í dag. Við sjáum að það sem Albert sagði á sínum tíma er sennilega rétt og við sáum það líka eftir efnahagshrunið þegar við leituðum eftir aðstoð í kringum okkur og lítið var um hendur. Akkúrat þessa hagsmunagæslu þurfum við núna sem þjóð að standa vörð um.
Mér mun verða tíðrætt um hagsmuni Íslands og hagsmunagæslu Íslands. Að hlusta í þessari umræðu á hv. þingmenn tala um það, sem hefur svo sem verið rætt í þinginu áður undir þessu máli, að mikilvægt sé að þingheimur standi saman og að við gætum hagsmuna Íslands í þessu máli — ljóst er, virðulegur forseti, að við erum ekki öll með sömu gleraugun á okkur þegar við erum að tala um hagsmuni Íslands og hvar þeim sé best borgið. Ég held þar af leiðandi, virðulegur forseti, að það sé afar brýnt í þessari umræðu sem við erum að fara í núna um viðbrögð Íslands og hvernig við ætlum að bregðast við þessu ástandi sem upp er komið, að við látum t.d. umræðuna um Evrópusambandið liggja á milli hluta. Ég held að þá myndum við ná miklu betri sátt um það hvernig við ætlum að koma okkur út úr þessu verkefni, hvernig við ætlum að stilla okkur saman sem þjóðþing, sem ólíkir flokkar með ólíka hagsmuni. Ég held að við munum illa ná saman um einhverja hagsmunagæslu, einhverja varnarbaráttu ef Evrópusambandsumræðan er þar inni. Við getum tekið hana seinna og munum taka hana seinna, virðulegur forseti. Ég efast ekki um það en held að ef við eigum að ná sáttinni þurfum við að skilja það frá umræðunni.
EES-samningurinn er mjög mikilvægur. Hann er mjög mikilvægur samningur fyrir Ísland. Hann hefur verið og hefur reynst íslenskri þjóð farsæll. En svo er með alla samninga, virðulegur forseti, að þeir eru einungis mikilvægir ef þeir eru virtir. Það er það sem við erum að ræða hér í dag. Þessi samningur var ekki virtur og brotið var á okkur Íslendingum hvað varðar þennan samning. Það er gríðarlega mikilvægt að íslensk stjórnvöld sýni klærnar og standi í lappirnar og sendi þau skilaboð að við látum ekki koma svona fram við okkur, við látum ekki bjóða okkur slíkt. Í ljósi þess, virðulegur forseti, að hér hefur verið talað um að verið sé að grafa undan samningnum þá er það mat þess sem hér stendur að fátt hafi grafið meira undan samningnum en akkúrat þetta atvik.
Staðan er alvarleg. Það eru nokkrar ástæður fyrir því að ég met stöðuna alvarlega og þarf svo sem ekkert að fara í smáatriðum yfir þær hér. Þetta er náttúrlega bara prinsippmál með samninginn. Við erum að sjá algjörlega nýja sviðsmynd í samskiptum Íslands og ESB varðandi EES-samninginn. Sömuleiðis hef ég áhyggjur af stöðu Elkem og starfsfólki, þeim störfum sem þar eru og framtíðinni. Ég hef sömuleiðis áhyggjur af nýjum fjárfestingartækifærum hér á landi og þeim sem fyrir eru. Hvaða áhrif mun þetta hafa og hvað verður næst? Við höfum rætt um álið. Hér hefur komið fram, virðulegur forseti, að einhvers konar loforð sé fyrir því að þetta muni ekki gerast aftur. Ég held því miður að enginn geti gefið slíkt loforð. Fordæmið er komið. Eins og einn góður Skagfirðingur sagði gjarnan, sem átti stundum í erfiðleikum með málshætti: Það sem aldrei hefur gerst getur alltaf gerst aftur. Ég óttast því miður, virðulegur forseti, að fyrst búið er að gera þetta nú getum við átt það á hættu að þetta verði gert aftur. Því skiptir öllu máli í þessu tilfelli hvernig íslensk stjórnvöld ætla að bregðast við. Í því dugar engin linkind. Við þurfum að bregðast við af fullri hörku og sýna það að við sem þjóð látum ekki koma svona fram við okkur.
