Verndarráðstafanir ESB vegna innflutnings á járnblendi, munnleg skýrsla utanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka utanríkisráðherra fyrir að gera grein fyrir þessu máli og þingmönnum fyrir prýðilegar umræður að mjög mörgu leyti. Mig langar til að byrja á að reyna aðeins að ramma inn um hvað þetta mál snýst. Margir hafa nefnt að þetta snúist um það að Evrópusambandið hafi brugðist við breyttri samkeppnisstöðu járnblendiframleiðslu innan ESB með því að grípa til verndaraðgerða. Þær ná m.a. til Íslands og Noregs. Hver er ástæðan? Hún hefur ekki verið nefnd eins oft. Ástæðan er sú að tollar sem Trump Bandaríkjaforseti hefur sett á einhliða urðu til þess að ódýrt járnblendi, einkum frá Kasakstan, Brasilíu og Malasíu, hefur leitað á Evrópumarkaði. Þessi lágu verð voru að grafa undan framleiðslunni í sjö verksmiðjum í fimm löndum. Aðgerðirnar eru til að vernda þetta, m.a. út af öryggis- og varnarhagsmunum sem hér voru nefndir af alla vega einum þingmanni.

Ísland og Noregur færðu rök fyrir því á grundvelli EES-samningsins að löndin ættu að vera undanskilin. Löndin eru hins vegar ekki hluti af tollabandalaginu sem Evrópusambandið felur í sér þannig að niðurstaðan var að svo væri ekki. Það finnst Íslandi óskynsamlegt af mjög mörgum ástæðum. Það er ekki í þágu hagsmuna Íslands. Þessum ágreiningi hefur verið skýrt til skila haldið. Við erum sem sagt stödd í nýju umhverfi þar sem Evrópusambandið, sem hefur gert flesta viðskiptasamninga við aðrar þjóðir í heiminum og ríkjabandalög um fríverslun, er að grípa til þessara aðgerða vegna þess að í heiminum ríkir tollastríð. Þetta kerfi síaukinnar fríverslunar og tollfrelsis sem hefur verið við lýði síðustu áratugi á undir högg að sækja, ekki vegna stefnu Evrópusambandsins heldur vegna áhrifa af aðgerðum þeirra sem eru að leggja á tolla. Það hefur kallað á þessi viðbrögð. Þetta þurfum við að ræða og hver sé afstaða Íslands í þessu, bæði almennt en ekki síst í ljósi þess að Ísland er smáríki sem byggir á útflutningsviðskiptum og á mjög mikið undir því. Ísland er líka smáríki í alþjóðlegu samhengi þar sem við viljum ekki á ögurstundu vera í tvíhliða deilum við stórveldi, segjum Bandaríkin, án þess að hafa skjól af fleiri þjóðum í sömu stöðu og í eins nánu bandalagi og á verður kosið. Þetta eru þjóðarhagsmunir rétt eins og það eru þjóðarhagsmunir að tryggja viðskiptakjör einstakra fyrirtækja eða geira atvinnulífsins.

Hér hefur verið rætt um hvaða lærdóm er hægt að draga af þessu máli. Ólíkt fyrstu viðbrögðum hér í þingsal finnst mér meginlínan vera sú að standa vörð um samninginn um EES, með undantekningum. Miðflokkurinn er enn að leggja til að undanskilja einn kafla EES, þ.e. gerðir sem hafa verið teknar upp í EES-samninginn. Ég fæ ekki séð hvernig sú tillaga stenst það að EES-samningurinn sé yfir höfuð áfram til. Sjálfstæðisflokkurinn hefur a.m.k. kynnt þrenns konar afstöðu í málinu. Í fyrsta lagi sögðu formaður og þingflokksformaður í fyrstu viðbrögðum að það ætti að standa vörð um EES. Varaformaðurinn kynnti þá afstöðu að það ætti að hætta að innleiða gerðir EES-samningsins inn í íslensk lög og bregðast sem sagt við með einhvers konar hefndaraðgerðum. Fátt ef nokkuð hefur undirstrikað jafn rækilega þann fullkomna viðskilnað sem hefur orðið við veruleikann, hagsmunina í íslensku atvinnulífi og málflutningur Sjálfstæðisflokksins, eins og síðustu dagar hafa sýnt. Atvinnulífið hefur stigið alveg skýrt fram, undirstrikað mikilvægi EES-samningsins og mikilvægi þess að fólk í geðshræringu fari ekki í einhvers konar hefndaraðgerðir. Ekki misskilja mig. Það er í lagi að vera með heitar tilfinningar í pólitík og við það að stjórna landi en geðshræring á ekkert erindi í slík verkefni. Annaðhvort verða talsmenn Sjálfstæðisflokksins að draga þessar yfirlýsingar til baka, enda eru þær algjörlega út úr korti við hagsmuni íslensks atvinnulífs, eða það liggur bara fyrir að flokkurinn er margklofinn í afstöðu til alþjóðaviðskipta, EES-samningsins og sambandsins við aðrar þjóðir. Hluti flokksins er bara einfaldlega genginn í Miðflokkinn í þessum efnum. Ég skil þá sem kalla fyrst og fremst eftir samstöðu og ýta umræðum um frekara samstarf við Evrópusambandið á undan sér. Hvenær, ef ekki nú, þurfum við að ræða hvernig hagsmunum Íslands sé best borgið í alþjóðlegu umhverfi? Hvenær, ef ekki nú, þurfum við að ræða hvernig smáríki halda best og sínum hagsmunum í alþjóðakerfinu? Hvenær, ef ekki nú, þurfum við að ræða hvaða vexti við viljum að bjóðist heimilum (Forseti hringir.) og fyrirtækjum? Hvenær, ef ekki nú, eigum við að ræða framtíðina?