almannavarnir.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir hennar yfirferð yfir frumvarpið sem er viðamikið og mikið að vöxtum, 60 blaðsíður um það bil, og tekur á ýmsum atriðum. Þetta er ekki bylting; ég held að hæstv. ráðherra hafi orðað það einhvern veginn þannig að ekki væri verið að bylta lagaumhverfi almannavarna, alls ekki, og ég er sammála því. Lögin eru 37 greinar, frumvarpið. Eldri lög eru 35 greinar, þannig að það er verið að auka töluvert við. Hvað er nýtt þarna? Það er ekkert rosalega mikið nýtt þarna í raun og veru, ekki mikið af stórfenglegum breytingum, en auðvitað eru ýmis blæbrigði og skilgreiningar og fleira slíkt sem eru nýlunda. Hvað er þá búið að gerast frá því að núverandi lög voru sett, frá 2008? Það er komin heilmikil reynsla á þessum 17 árum. Við höfum gengið í gegnum fjölmarga atburði á mjög mismunandi sviðum. Það eru farsóttir og veikindi og ótti við veikindi, eldgos og öskufall, hraunrennsli, snjóflóð, flóð og óveður, aurskriður og svo mætti lengi telja. Við erum reynslunni ríkari og það var auðvitað löngu kominn tími til þess að lagfæra þessi lög og bæta inn í þau ýmsu sem þótti skorta. Ég er því heilt yfir ánægður með framlagningu þessa frumvarps, svo að ég segi það, frú forseti. Einnig hafa komið fram nýjar ógnir á þessum 17 árum. Við erum orðin mikið meira meðvituð um netið og þau mikilvægu samskipti sem við eigum þar, alls kyns samskipti, bankafærslur o.fl. — að þarna er líka mikil ógn og getur virkilega, að ég held, talist stórkostleg ógn við samfélagið eins og það lítur út í dag. Þannig leit samfélagið kannski ekki út fyrir 17 eða 20 árum og þar eru því nýjar ógnir á ferð.

Í þessum lögum er líka verið að auka vægi fyrirbyggjandi aðgerða, svo sannarlega. Það eina sem ég myndi kannski segja, frú forseti, er að kerfið er ekkert rosalega aðlaðandi eins og maður les lögin. Það er ekkert mjög aðlaðandi. Þetta er svolítið bákn, það lítur þannig út. Ég hef sjálfur verið inni í þessu kerfi og unnið við það ansi lengi og þetta lítur svolítið út sem bákn. Ef ég ætti að gefa ráð myndi ég kannski vilja kanna möguleika á að draga úr því. Ég segi ekki að ég sé sjálfur með mótaðar hugmyndir í því sambandi en þarna eru ótal hópar taldir upp. Við erum að tala um samráðshóp ríkislögreglustjóra, þar sem taldir eru upp 19 eða 20 aðilar sem hittast og ráða sínum ráðum, og samráðshóp ráðuneytisstjóra, það er mælt fyrir um það. Það er auðvitað þetta þjóðaröryggisráð sem við höfum og síðan er það ráðherranefnd um almannaöryggi og varnarmál, sem er reyndar í öðrum lögum. Svo eru það þessar almannavarnanefndir og svo eru það þessir rýnihópar o.s.frv. Ég vildi bara aðeins nefna þetta, þetta virkar svolítið flókið. Ef nokkur möguleiki er á að einfalda þetta eitthvað væri það, held ég, til bóta. Við erum lítil þjóð og við getum ekki búið til kerfi sem hrynur svo yfir okkur af því að við völdum því ekki. Við höfum ekki mannskap og þekkingu, höfum ekki burði til að halda uppi eins stóru kerfi og stórþjóðir geta. Þetta er bara ábending. Ég er ekki með lausnina en vildi bara benda á þetta.

Í frumvarpinu er líka að finna ný ákvæði um endurreisnina sem þörf var á, sérstaklega kannski með tilliti til Seyðisfjarðar og Grindavíkur, hvað ætti að gera þegar þessu almannavarnaástandi lyki, hvað taki við og hvernig menn ætla að fara að því; stökkva ekki bara í burtu daginn eftir og síðan taki einhver óreiða við um það hvernig þetta yrði endurreist. Og svo er það auðvitað þetta ákvæði í frumvarpinu um rýni eftir á, þ.e. enn ein fundarhöldin. Ég ætla svo sem ekki að hnýta í það og þegar ég er að finna að einhverju er ég ekki endilega að hnýta í þetta beint af því að ég hafi eitthvað betra fram að færa en menn verða bara að passa sig á að gera ekki kerfið svo stórt að það hrynji yfir þá örfáu aðila sem eru að vinna við það. Úti á landi er það oft þannig að þetta eru kannski bara sömu aðilarnir á þrem eða fjórum stólum og stökkva á milli. Það má ekki búa til apparat eða kerfi sem menn hafa svo ekki burði til að klára, verða bara örmagna.

Ég er með nokkrar ábendingar eða athugasemdir, ég veit ekki alveg hvað ég á að kalla það. Í fyrsta lagi varðar það það sem ég spurði hæstv. ráðherra um. Ég fann það í Vestmannaeyjum, í starfi mínu þar, að þar eru ýmsar hættur, ég ætla nú ekki að nefna þær kannski en þær eru fjölmargar. Og þegar menn ætla sér að gera viðbragðsáætlanir þarf fyrst að fara fram hættumat, hversu mikil er hættan, hversu yfirvofandi er hún, hvar er hún líkleg og hvar er líklegast að hún gerist? Þetta er einungis á færi sérfræðinga í mörgum tilvikum og sérfræðingar eru dýrir. Sveitarfélög víða um land hafa ekki burði til að fara í þannig hættumat svo að það megi teljast vera fullnægjandi og viðunandi til að byggja viðbragðsáætlanir á. Þess vegna spurði ég hæstv. ráðherra að því hvort það hefði ekki verið skoðað eða komið til greina að ríkisvaldið kæmi að einhverju leyti að þessu, þ.e. aðstoðaði þessi byggðarlög, sveitarfélög, við að framkvæma nauðsynlegt hættumat; ég er ekki að tala um allra handa hættumat. Ég átta mig á því að í lögunum kemur fram að ríkislögreglustjóri aðstoði almannavarnanefndir eða sveitarfélögin við að gera viðbragðsáætlanir. Þá er það að undangengnu hættumati sem getur verið einfalt og auðvelt en líka rándýrt og mjög fræðilegt og krefst jafnvel sérfræðiþekkingar á mörgum sviðum. Þetta var svona það fyrsta sem ég ætlaði að benda á og má t.d. finna í 18. gr., varðandi þetta hættumat. Það heitir reyndar í lögunum greining og mat á áhættu, þarna í 3. gr., 6. lið. Ég hélt að það væri nú bara einfaldara að kalla þetta áhættumat eða hættumat, það er þá ein ábendingin í viðbót.

Það næsta sem ég ætlaði að nefna var 12. gr., þ.e. skipun almannavarnanefnda. Ég spurði og fékk álit hv. þm. Stefáns Vagns Stefánssonar á þessu atriði. Hann taldi það ekki vera vandamál að fara þessa leið eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. En það eru byggðarlög víða, eins og á Vestfjörðum og Austfjörðum, þar sem eru alls engin líkindi með hættu, t.d. á sunnanverðum Vestfjörðum og norðanverðum; allt öðruvísi hætta og kannski ekki æskilegt að hafa þar eina almannavarnanefnd eða eina aðgerðastjórn heldur betra að hafa þær tvær og jafnvel þrjár ef Strandirnar eru t.d. teknar inn á Vestfjörðum og kannski svipað á Austfjörðum. Ég spyr þessara spurninga og beini því til allsherjar- og menntamálanefndar að huga aðeins að þessu. Því auðvitað er það alveg sjálfsagt og augljóst að almannavarnanefndir og aðgerðastjórnir verða ekki jafn margar og sveitarfélögin, ég er ekki að tala fyrir því svo að ekki sé verið að misskilja það. En þær verða kannski ekki jafn fáar og lögregluembættin, ég tala nú ekki um ef þeim verður fækkað.

Í þriðja lagi ætlaði ég að tala um 43. gr. og 44. gr. Ég spurði hæstv. ráðherra einmitt um þetta en þarna er breyting frá núverandi lögum um að yfirvöld, það er þá lögreglustjóri, geti á hættustundu hvatt til sín hvern fulltíða mann til aðstoðar. Þetta er ekki breyting nema að því leyti til að í eldri lögum var talað um að þetta mætti gera þegar brýna nauðsyn bæri til. Ég legg til að þessi fyrirvari verði tekinn upp úr eldri lögum, að það sé bara áréttað að þetta sé ekki gert nema nauðsyn beri til. Ég bendi á það að hættustund, frú forseti, er skilgreind sem öll almannavarnastigin nema það fyrsta. Hættustund tekur gildi um leið og við erum komin á hættustig, úr óvissustigi á hættustig, og hættustig, eins og hv. þm. Sigurður Örn Hilmarsson nefndi, hefur verið mjög viðvarandi á ýmsum stöðum á landinu síðustu misserin. Þessi valdheimild er gífurlega mikil á hættustundinni og tekur yfir ansi langt tímabil á vissum svæðum eins og á Grindavíkursvæðinu og fleiri svæðum. Ég myndi vilja hnýta við þessa heimild, að kveðja hvern sem er til hjálpar endurgjaldslaust, einhvers konar fyrirvara, t.d. um brýna nauðsyn eða eitthvað slíkt, vegna þess að þessi valdheimild er miðuð við öll þrjú efstu stig almannavarna. Ég beini því til hv. nefndar að skoða þetta.

Tíminn flýgur og ég á ýmislegt eftir. Ég tek undir orð hv. þm. Sigurðar Arnar Hilmarssonar um hernaðarógnir, að aðskilja það. Ég tel mjög brýnt að aðskilja heimildir þegar hernaðarógnir steðja að, eins og kemur fram í 34. gr. Það er auðvitað allt annar hlutur en önnur vá sem að getur steðjað. Ég held að ég beini því til hv. nefndar að taka þetta örlítið til skoðunar. Menn eru kannski ekki eins viljugir til að hlaupa til og vinna í þágu samfélagsins þegar um slíkt er að ræða. Menn skyldu skoða þetta í nefndinni eftir ábendingum.

Í fimmta lagi ætlaði ég að ræða örlítið um 19. og 20. gr., þ.e. ómissandi innviði. Ég verð hugsi þegar verið er að tala um ómissandi innviði og leggja ýmsar skyldur á ábyrgðaraðila ómissandi innviða, þ.e. að þjálfa starfsmenn o.s.frv. Mér gafst ekki tími til að spyrja hæstv. ráðherra um þetta. En hver ber kostnaðinn af þessu? Er það að finna einhvers staðar í frumvarpinu? Ég hef ekki lesið allar þessar 60 blaðsíður en auðvitað skiptir það máli hver mun bera kostnaðinn af þessu. Ég beini því til hv. nefndar að taka það til skoðunar. Ég ætla ekki að eyða meiri tíma í þetta en fara örlítið út í ábyrgð og skyldur fjölmiðla. Ég beini því til nefndar og tek undir það sem hv. þingmenn hafa áður sagt að það þurfi auðvitað að skýra 38. gr. betur. Ég mæli með því að skyldur fjölmiðla og ábyrgð verði skilgreind betur í ákvæðinu.