almannavarnir.

Forseti. Við ræðum hér nýtt frumvarp til heildarlaga um almannavarnir og mér finnst umræðan hafa verið góð hér í kvöld. Þetta er auðvitað viðamikið frumvarp. Ég held að það sé mikilvægt að fara í þessa endurskoðun og eins og ég sagði hér áðan í andsvörum þá hefur hún staðið yfir í töluverðan tíma og ég heyri að hér hafa margir komið að henni. Þar sem hv. þm. Víðir Reynisson þekkir þetta frá öðrum endum þá held ég að það sé mikill akkur í því að hv. þingmaður situr í nefndinni. En á sama tíma vil ég líka hvetja hv. þingmann til að gæta að því að vera opinn fyrir öðrum hugmyndum, vangaveltum og rökræðum og ábendingum sem upp kunna að koma.

Ég held að við séum öll sammála um mikilvægi öflugra almannavarna og það þurfi skýrar reglur þegar hættustundir koma upp. Þetta snýst um að vernda fólk. Þetta snýst líka um að vernda eignir og gæta öryggis okkar. Ég ætla að fá að taka bara tvo punkta fyrir, virðulegur forseti, þó að það sé af mörgu að taka. Það er fyrst þetta sem ég benti á í andsvörum við hæstv. ráðherra varðandi eftirlitið þegar hættuástand hefur komið upp. Fyrir nokkrum árum tókum við það út úr lögunum, sem hafði verið, sem var rannsóknarnefnd almannavarna. Hún hafði verið í lögunum frá upphafi og ég held að öllum hafi svo sem borið saman um að það reyndi ekki mikið á það ákvæði og nefndin sem skipuð var fékk kannski ekki mikið af verkefnum eða tæki og tól líka til að takast á við sitt hlutverk. Það var mikið til ástæðan sem var notuð þegar ráðherrann kom með það frumvarp inn á sínum tíma og ég viðurkenni að ég tók þátt í að afgreiða það út úr hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Rökin voru að þetta hefði ekki reynst sérstaklega vel og það væri alveg nóg að hafa rýni, sem er í lögunum í dag. Ég sé að í frumvarpi hæstv. ráðherra er ekki gert ráð fyrir neinum breytingum á því. Ég held að ég sé ósammála því. Við höfum verið að fara í gegnum svo ofboðslega stór og mikil atvik að ég verð að viðurkenna að ég hefði ekki haft hugmyndaflug í það hér fyrir nokkrum árum. Þegar ég fór að kynna mér það betur hvernig hugmyndin á bak við rannsóknarnefnd almannavarna hefði verið á sínum tíma varð ég sannfærð um að það væri góður bragur á því að gefa henni aftur tækifæri. En til þess þarf hún auðvitað að vera bæði vel skipuð, sem hún var, ég ætla ekki að gera lítið úr því, og hún þarf að hafa tæki og tól til að geta starfað.

Eins og ég skil þetta þá værum við svolítið að horfa á það fordæmi sem við höfum með rannsóknarnefnd um samgönguslys. Þar voru teknar nokkrar nefndir og sameinaðar fyrir einhverjum árum, þ.e. það er bara til ein rannsóknarnefnd um samgönguslys óháð því hvort það sé í flugi, á sjó eða á vegum úti og að því er ég best veit þá hefur það reynst mjög vel. Við erum þá að hugsa þetta sem rannsóknarnefnd sem er utanaðkomandi aðili sem færi yfir allar áætlanir sem uppi voru og hvernig unnið hefði verið eftir þeim. Það er hugsað til þess að læra af því. Það er ekki hugsað til þess að reyna að finna einhvern sökudólg eða eitthvað slíkt, við höfum önnur kerfi fyrir það ef slíkt kæmi upp, heldur fyrst og fremst til að læra af. Ég ætla því að hvetja hv. allsherjar- og menntamálanefnd til að skoða þetta og spyrja spurninga um þetta í leiðinni.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér á eftir fyrir máli sem ég hafði reyndar líka lagt fram breytingartillögu við, við erum aðeins búin að vera að takast á við það líka í fæðingarorlofsmálinu, þ.e. breytingartillögur við frumvörp sem mér finnst oft mjög gagnlegar og er leið okkar þingmanna til að koma einhverju til leiðar. Þá ætla ég að biðja hv. þingmenn sem sitja í hv. allsherjar- og menntamálanefnd að festa sig ekki of mikið í slíku. Ég hef alla vega ekki ákveðið enn að leggja fram breytingartillögu en þetta frumvarp er til, á þskj. 53, mál nr. 53, og byggir í raun bara á því hvernig lögin voru þegar rannsóknarnefnd almannavarna var til staðar í lögunum og með fylgir greinargerð sem lýsir því sem ég hef kannski verið að segja hér og velta upp. Það er nú kannski það fyrsta sem ég vil hvetja nefndina til að íhuga sérstaklega. Ég heyrði svör hæstv. ráðherra hér áðan, um hvort við eigum að skoða og sjá hvernig þetta hefur reynst síðan 2022, og ég hef alveg skilning á þeim sjónarmiðum. Og jú, það er rétt, það er hægt að setja á fót rannsóknarnefnd og við erum með rannsóknarnefnd sem er að skoða snjóflóðin á Súðavík. Það voru ein af þeim rökum sem notuð voru þegar rannsóknarnefnd almannavarna var lögð niður. Sjálfri finnst mér það eiga að vera alger undantekning að Alþingi sé að mynda ákveðnar rannsóknarnefndir og ég held að það væri kannski til staðar meiri sérhæfð þekking í sérstakri rannsóknarnefnd um þetta heldur en svona — hv. þingmaður notaði orðið ad hoc og ég hugsa að við verðum bara að segja að það sé íslenskt orð yfir einhver atvik sem upp kunna að koma og rannsóknir á því.

Mig langar líka að spyrja, mögulega hefur hæstv. ráðherra svör við því og getur komið inn á það í seinni ræðu sinni og ég bið nefndina að skoða það: Hvernig er þessu farið á hinum Norðurlöndunum? Ég held að það væri líka ágætislærdómur því hinn punkturinn sem ég ætlaði að koma inn á í ræðu minni er einmitt samstarfið við Norðurlöndin. Norðurlandaráð hefur lengi verið mjög áfram um ítarlegt og gott samstarf Norðurlandanna á sviði samfélagsöryggis og við eigum ágætisáætlun sem var samþykkt 2019, sem var stefna Norðurlandaráðs um samfélagsöryggi. Hún tók á helstu þáttum. Þar er gagnrýni eða rýni til gagns þar sem þingmönnum hefur oft þótt skorta á raunverulegt samstarf á milli ráðherranna. Þarna er því t.d. velt upp hvort ekki þurfi að vera ákveðin lína um hver geti tekið yfir á slíkum tímum. Við getum verið að horfa á almannavarnaástand, auðvitað kannski meira á meginlandinu, sem fer alveg yfir landamæri en það getur líka átt við hér þó að við séum eyja. Tökum sem dæmi Covid og sóttvarnamál en líka almannavarnamál. Þó að við séum eyland þá held ég að við þurfum líka að horfa til þessa. Það er kannski komið eitthvað út fyrir almannavarnir en veltum t.d. fyrir okkur aðstæðum á sjó — við berum ábyrgð á ofboðslega stóru hafsvæði í kringum landið vegna þess að við erum norðurslóðaríki — og hvernig samstarfi er háttað hvað það varðar. Í þessu samhengi hefur líka verið rætt um mikilvægi þess að hafa kannski aðgang að tækjum og tólum og þekkingu hinna Norðurlandanna. Ég minnist t.d. umræðna um skógarelda sem kynnu að koma upp í Skorradal eða á öðru svæði, hvort við hefðum tæki og tól til að takast á við það. Vinir okkar Norðmenn eiga kannski frekar tæki og tól til að takast á við það. Það er mikilvægt að samstarfið sé þannig niðurnjörvað að við höfum þekkingu á því hvað aðrir eiga og það sé eitthvert samkomulag um að hægt sé að leita beint til þessara aðila.

Ég heyrði það sem hæstv. ráðherra nefndi hér áðan og fór einmitt að fletta því upp og ætla að fagna því mjög að hér sé stefnuyfirlýsing norrænu dómsmálaráðherranna um samfélagsöryggi og viðnámsþrótt. Þetta orð, viðnámsþróttur, hefur verið mikið notað í norrænu samhengi og örugglega víðar og mikilvægi þess. Í þessu samhengi er oft talað um traust sem norræna gullið, þ.e. traust almennings til stjórnvalda og það sé lykilforsenda fyrir viðnámsþrótti samfélagsins. Það styrkir samstarf á milli stjórnvalda og frjálsra félagasamtaka og borgara og eykur þannig hæfni til að bregðast sameiginlega við, jafnvel við óvenjulegum aðstæðum. Samfélag sem byggir á réttarríki og lýðræðislegum gildum styrkir þennan viðnámsþrótt og eflir varnargetu okkar.

Virðulegur forseti. Ég er hér að vísa í frétt um þetta mikilvæga samstarf og tek undir hvert orð. Þetta er eitt af því sem Norðurlandaráð hefur ítrekað bent á. Finnar fara fyrir Norrænu ráðherranefndinni þetta árið og Álendingar með þeim og mér finnst líka mikið fagnaðarefni að sjá í þessari yfirlýsingu að það eru bæði fulltrúar frá Færeyjum og Álandseyjum sem skrifa undir hana, en það eru svæði sem lengi hafa barist fyrir því að fá að vera þátttakendur í þessu, hafandi ekki verið svona formlegir þátttakendur í Haga-samstarfinu. Ég fagna þessu og velti því upp hvort ekki væri ástæða til að sjá Grænland hér líka undir.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra en ég bara hvet hv. allsherjar- og menntamálanefnd til að fara mjög vel yfir þetta mál. Ég veit að það er mikil vinna sem liggur í þessu plaggi, mikil vinna, og ég veit og treysti því að allir sem að henni hafa komið hafi verið að gera sitt allra besta. En ég ætla samt sem áður að hvetja nefndina til að rýna hverja einustu grein sérstaklega og horfa til þess hvað hefur virkað best á hinum Norðurlöndunum. Svona í fljótu bragði, þegar ég las þetta yfir, sá ég kannski ekki beint vísað í þetta norræna samstarf, ég veit ekki hvort ástæða væri til þess. En það gæti verið. Ég bið hv. þingmenn um að íhuga það sérstaklega.