kirkjugarðar, greftrun og líkbrennsla.
Frú forseti. Ég mæli hér enn og aftur fyrir þessu ágæta frumvarpi mínu sem almennt fær mjög góðar viðtökur hér í þingsal en er samt sem áður ekki farið í gegn. Ég vænti þess að sjá einhverjar breytingar á því. Meðflutningsmenn að þessu sinni eru, ásamt mér, hv. þingmenn Hildur Sverrisdóttir, Vilhjálmur Árnason og Diljá Mist Einarsdóttir. Þetta frumvarp gengur út á það að gera það frjálst hvernig ösku látinna manna er dreift.
Virðulegur forseti. Ég ætla að geta þess í upphafi að það er ekki langt í, og líklega er það bara á morgun, að við munum greiða atkvæði um breytingu á sama lagabálki, þ.e. breytingu á lögum um kirkjugarða, greftrun og líkbrennslu, og það er ekkert voðalega oft sem verið er að gera breytingar á þessum lögum. Þetta er lagabálkur frá árinu 1993 að uppistöðu og á honum hafa verið gerðar minniháttar breytingar. Það mál sem við greiðum þá væntanlega lokaatkvæði um hér á morgun lýtur fyrst og fremst að rekstri líkhúsanna og veitir líkhúsum heimild til að innheimta ákveðið gjald og svo líka aðeins varðandi það að taka frá legstað til lengri tíma litið. Ég lagði fram breytingartillögu við það mál sem er í rauninni nokkuð samhljóða þessu frumvarpi sem ég er hér að mæla fyrir. Ég þakka þá jákvæðni sem sú breytingartillaga fékk og ákveðinn stuðning en það var mat einhverra að það félli ekki nógu vel að upphaflegu frumvarpi ráðherrans þannig að það væri eðlilegra að frumvarpið sem slíkt færi hér í gegn eins og það sem ég er að mæla fyrir núna á þskj. nr. 57.
Virðulegur forseti. Þetta lýtur bara að því að ríkið, eða hið opinbera, sé ekki stöðugt að vasast í einkalífi fólks. Þetta lýtur að því að ef aðili hefur þá ósk að að sér látnum verði ösku hans dreift á einhvern ákveðinn stað sem hefur eitthvert hjartnæmt gildi fyrir viðkomandi einstakling eða fjölskyldu hans þá bara megi það. Það þurfi ekki að sækja um sérstakt leyfi og það þurfi ekki að vera reglum háð eins og það er í dag þar sem ætlast er til þess fyrst og fremst að fólk sé grafið í hefðbundnum kirkjugörðum og sé fólk brennt þá sé askan grafin í hefðbundnum kirkjugörðum eða sérstökum duftgörðum. Það er jú heimilt að sækja um undanþágu og fá að dreifa öskunni en þá þarf sú umsókn að fara til sýslumanns. Það má vera yfir haf eða einhvers staðar uppi í óbyggðum en það má alls ekki vera á byggðu bóli eða yfir stöðuvötnum. Það má alls ekki merkja svæðið samkvæmt gildandi lögum og það má alls ekki grafa og dreifa öskunni og allt þetta. Ég sé enga ástæðu, virðulegur forseti, fyrir öllum þessum hömlum á því hvernig fólk vill hvíla þegar það er látið og hvernig ástvinir vilja meðhöndla það. Þetta frumvarp er bara einfalt, það er breyting á 7. gr. laganna þar sem það verði heimilt að dreifa ösku að ósk hins látna og við séum ekki með neinar frekari hömlur þar að lútandi.
Ég hef alloft mælt fyrir þessu máli. Ég hef fengið ofboðslega mikinn samfélagslegan stuðning við þetta mál; ég hef fengið fjölda símhringinga og skilaboða þar sem fólk lýsir ýmissi reynslu sinni af þessum málum, bæði hvar löggjöfin og hið opinbera hafi stoppað fólk í því að geta virt hinstu ósk ástvina sinna og ættingja, sem er líklega eitt af því sorglegasta, að geta ekki uppfyllt slíka ósk vegna þess að einhver opinber starfsmaður segir að þetta sé bannað, sem það jú er, en ég hef líka, virðulegur forseti, heyrt sögur af því þar sem kannski ákveðnum opinberum starfsmönnum eða starfsmönnum finnst lögin og reglurnar það asnalegar og skrýtnar að þeir svona setji höndina fyrir blinda augað. Það er auðvitað ekki í lagi, þó að það sé ekki nema það þá hlýtur það að segja okkur að við þurfum eitthvað að breyta þessum reglum.
Fyrir utan það þá er ekki eins og löndin í kringum okkur eða flest lönd í heimi séu með svona miklar reglur. Það eru jú einhverjir rammar utan um þetta með ýmsum hætti en ég held að þetta sé nú örugglega með því strangasta sem þekkist. Það til að mynda að dreifa ösku á opnu svæði einhvers staðar er bara algengt mjög víða, falleg stund sem margir gera að ósk sinna nánustu, sem þýðir það — og þar er ég að koma að því, virðulegur forseti — að ég tel að hér á landi sé ösku látinna manna dreift mjög oft og mjög víða, þrátt fyrir að íslensk lög segi að svo megi ekki vera. Það er, fólk sem er kannski búsett erlendis og hefur einhvern tíma komið til Íslands og dreymir um að láta dreifa öskunni sinni, eða hluta af öskunni sinni, yfir Íslandi, það bara gerist, við bara vitum það. Það eru til fréttamyndir af því, ég hef heyrt sögur af því og ég hygg að fleiri hafi heyrt sögur af því. Þetta gerir þennan lagabálk, eins og hann lítur út hjá okkur í dag, einhvern veginn enn þá hjákátlegri.
Ég ætla líka að fá að benda á það, virðulegur forseti, að ég held að það að gera þessa breytingu á lögunum og rýmka þetta geti aðstoðað fólk mikið í sínu sorgarferli. Ég ræddi þetta til að mynda við biskupinn okkar og hún tók undir það að það er oft þannig að upp komi ákveðinn ágreiningur: Hvar á að grafa ömmu? Á duftið að vera í kirkjugarðinum á Ísafirði, þar sem amma er alin upp og bjó alla sína tíð, eða á það að vera hér í Reykjavík þar sem allir ættingjarnir búa í dag og vilja geta minnst hennar á jólum og áramótum? Í dag mætti ekki gera þetta á báðum stöðum. En með svona breytingu þá væri kannski heimilt að dreifa á tveimur stöðum eða dreifa og grafa og þar af leiðandi geta verið tveir fallegir staðir sem hægt er að minnast ömmu.
Einkaaðilar eða félagasamtök hafa verið með hugmynd um að opna svona minningarreiti, minningarskóga, þar sem hægt væri að dreifa ösku og leyfilegt væri að setja upp einhvers konar skilti. Sú sem hér stendur áttar sig á því að það er ekki hægt að hafa það þannig að fólk geti dreift öskunni til að mynda úti á Austurvelli og sett minningarskilti um ömmu sína eða afa sinn, auðvitað ekki, og þess vegna er opnað á ákveðna reglugerðarheimild til ráðherra. Ég hef líka nefnt það í framsöguræðum mínum að það var til að mynda mjög vinsælt og er það enn, held ég, að fólk vilji láta dreifa ösku sinni yfir leikvanga síns uppáhalds liðs í ensku knattspyrnunni. Við vitum að Bretar geta verið mjög trúir sínum fótboltaklúbbi og eftir því sem ég best veit þá urðu margir fótboltaklúbbar við því. Ég verð að viðurkenna að ég skil alveg fótboltamennina sem gerðu smáathugasemd við það að vera kannski ekki endilega að renna sér í grasinu ef mikið væri verið að dreifa ösku. Síðast þegar ég vissi var það þannig hjá Manchester United að þeir voru búnir að setja upp sérstakan minningarreit við sinn leikvang þar sem dreifa mátti ösku og jafnvel setja upp minningarskjöld um helstu aðdáendur liðsins sem vildu láta minnast sín þarna. Það eru ýmsar fallegar lausnir í boði.
Ég veit að rök sem mæla gegn þessu er legstaðaskráin, sem kannski ekki allir vita af, en mér finnst dýrmæt og mikilvæg. Hún gagnast til að mynda þeirri sem hér stendur á aðfangadag þegar verið er að keyra á milli leiða ættingja og það er stundum erfiðara að rata alveg á réttan stað í myrkrinu. Þegar er mikil umferð og búið að loka ákveðnum götum þá er hægt að fara inn á garður.is, held ég örugglega, þar sem hægt er að fletta upp legstaðaskránni eins og hún leggur sig. Það er ákveðinn akkur í því að vita hvar fólk hvílir. En ég held að það sé hægt að vinna með öll þessi mál og þó að duftker sé jarðsett í duftgarði þá megi líka dreifa, hvernig sem það er. Svo á það auðvitað bara að vera val einstaklinga hvort þeir vilji að legstaður þeirra sé skráður í legstaðaskrá eða ekki eða að ösku þeirra sé dreift einhvers staðar annars staðar og þeim finnist það ekki koma öðrum en þeirra nánustu við.
Virðulegur forseti. Þetta er bara frelsismál. Þetta er frelsi út fyrir dauðann. Ég vona að nú sé sú stund runnin upp, eftir ansi mörg ár þar sem ég hef mælt fyrir þessu máli, að við getum bara afgreitt þetta mál. Ég heyrði það alla vega hér á formanni hv. allsherjar- og menntamálanefndar fyrir helgi að hann lofaði því að málið yrði unnið og það kæmist hér inn í þingsal til 2. umræðu. Miðað við þau viðbrögð sem ég hef hingað til fengið frá hv. þingmönnum í þessum sal þá ætla ég að vera býsna bjartsýn og vongóð á þessari stundu.
