fjáraukalög IV 2025.
Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga IV fyrir árið 2025. Fjáraukalög hafa skýrt og afmarkað hlutverk samkvæmt lögum um opinber fjármál. Þeim er ætlað að bregðast við útgjöldum sem eru ófyrirséð, tímabundin og óhjákvæmileg sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga og sýnt þykir að falli til á árinu. Á þessu ári hafa þegar verið samþykkt þrenn fjáraukalög sem hver um sig taka til skýrra og afmarkaðra verkefna. I. fjáraukalögin, samþykkt í júní, sneru að uppgjöri ÍL-sjóðs með breytingu á 5. gr. fjárlaga. II. fjáraukalögin, sem samþykkt voru í júlí, fólu í sér flutning fjárheimilda milli breyttrar skipanar Stjórnarráðsins í kjölfar ríkisstjórnarskipta. III. fjáraukalögin, sem voru líka samþykkt í júlí, endurspegluðu forgangsmál nýrrar ríkisstjórnar sem vegna tímasetningar síðustu kosninga hafði ekki getað lagt fram fjárlagafrumvarp á sínu fyrsta starfsári. Þar var bæði breytt forgangsröðun innan ramma málefnasviða en einnig aukin fjárheimild til nokkurra áherslumála, samtals 1.200 millj. kr., með ráðstöfunum á móti til að lágmarka áhrif á heildarafkomu.
Forseti. IV. fjárauki ársins felur í sér auknar fjárheimildir upp á tæpa 98 milljarða sem samsvarar hækkun um 6,3% frá fjárlögum ársins. Hækkunin skýrist fyrst og fremst af tveimur kerfislægum liðum. Annars vegar hækkun lífeyrisskuldbindinga ríkisins um 43,6 milljarða, sem skiptist þannig að 36 milljarðar eru vegna B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins en 7,6 milljarðar vegna A-deildar sjóðsins. Hins vegar er hækkun vaxtagjalda um tæpa 24 milljarða vegna uppgjörs ÍL-sjóðs, erlendrar lántöku sem var flýtt um eitt ár og þrálátrar verðbólgu sem hækkar verðbætur verðtryggðra lána. Að frátöldum þessum tveimur stóru liðum er lagt til að samþykktar verði tillögur um hækkun upp á rúmlega 30 milljarða vegna brýnna óhjákvæmilegra útgjalda sem falla til á árinu.
Af einstökum málefnum aukast framlög mest til félags-, húsnæðis- og tryggingamála eða um 14,6 milljarða. Þar vegur þyngst fjölgun einstaklinga sem fá endurhæfingargreiðslur sem leiðir til 4,8 milljarða hækkunar. Þá er lagt til 2 milljarða framlag vegna desembereingreiðslu til tekjulægstu örorku-, endurhæfingar- og ellilífeyrisþega. Á sviði fjölskyldumála er lagt til 1,7 milljarða framlag vegna úrræða fyrir börn með fjölþættan vanda, auk 1,7 milljarða til Fæðingarorlofssjóðs. Framlög til heilbrigðismála hækka um tæpa 5 milljarða sem að stærstum hluta má rekja til framlaga til sjúkratrygginga, svo sem til sjúkraþjálfunar, sérgreinalækna og tannlækninga. Einnig hækkar framlag vegna leyfisskyldra lyfja um 1,8 milljarð vegna breytts verklags um leyfisskyld lyf en þar hækkar virðisaukaskattur á móti þannig að tillagan hefur ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Til samgöngu- og fjarskiptamála er gert ráð fyrir hækkun upp á 3,7 milljarða sem m.a. verður varið til vetrarþjónustu og til framkvæmda við vatnsleiðslu til Vestmannaeyja. Á sviði mennta- og menningarmála er hækkun upp á 1,8 milljarð vegna fjölgunar nemenda á framhaldsskólastigi og vegna endurbóta á Laugardalsvelli. Til almanna- og réttaröryggis hækkar framlag um 1,5 milljarð sem að stærstum hluta fara til ríkislögreglustjóra og Fangelsismálastofnunar. Loks er framlag á sviði utanríkismála og alþjóðlegrar þróunarsamvinnu hækkað um 1 milljarð til frekari stuðnings við Úkraínu í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar og ákvarðanir leiðtoga NATO.
Hér að framan hef ég rakið helstu útgjaldatilefni en þingmenn eru hvattir til að kynna sér ítarlega greinargerð frumvarpsins þar sem fjallað er nánar um breytingarnar og þær útskýrðar.
Forseti. Lögð er til breyting á 5. gr. fjárlaga fyrir árið 2025 og óskað eftir heimild til allt að 435 millj. kr. til Fasteignafélagsins Þórkötlu vegna fjármögnunar á rekstri félagsins í samræmi við ákvæði um viðbótarlán í rammasamkomulagi við lánveitendur í Grindavík frá árinu 2004.
Það er gagnlegt að setja fjáraukalagafrumvarpið í stærra samhengi og skoða það með hliðsjón af heildarafkomu ríkisins á árinu 2025. Samkvæmt endurmati er áætlað að halli á rekstri ríkissjóðs verði um 38 milljarðar eða um 0,8% af vergri landsframleiðslu. Þetta er 25 milljörðum betri afkoma en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Það skýrist fyrst og fremst af bættum frumjöfnuði sem er 32 milljörðum betri en áætlun fjárlaga gerði ráð fyrir. Á móti vegur svo lægri vaxtajöfnuður þar sem vaxtagjöld aukast um 24 milljarða frá áætlun fjárlaga og vaxtatekjur hækka um 17 milljarða. Vaxtagjöldin hækka einkum vegna uppgjörs ÍL-sjóðs og þrálátrar verðbólgu sem veldur hækkun verðbóta verðtryggðra lána.
Tekjur ríkissjóðs eru áætlaðar 1.493 milljarðar og er það um 7 milljörðum lægra en fyrra endurmat gerði ráð fyrir. Lækkunin skýrist að mestu af niðurstöðu álagningar lögaðila og lægri tekjum af nikótíngjaldi. Þá hefur frestun á gildistöku kílómetragjalds til 1. janúar 2026 áhrif til lækkunar um 500 millj. kr. á þessu ári. Heildarútgjöld eru áætluð 1.531 milljarður sem er um 48 milljörðum meira en í fjárlögum. Um helming hækkunarinnar má rekja til vaxtagjalda. Heildarskuldir ríkissjóðs í árslok eru áætlaðir um 2.251 milljarður sem er 37,3% af vergri landsframleiðslu en var 32,6% í fjárlögum. Hækkunin skýrist að mestu af uppgjöri ÍL-sjóðs og erlendri lántöku sem var flýtt um eitt ár. Þessi staða undirstrikar nauðsyn þess að halda áfram á þeirri braut í ríkisfjármálum sem ríkisstjórnin hefur markað um aðhald, skýra forgangsröðun og lækkun skulda.
Forseti. Ég hef nú rakið helstu þætti frumvarpsins en með því er tryggt að ríkissjóður geti staðið við lögbundnar skuldbindingar, sinnt brýnum verkefnum sem ekki var hægt að sjá fyrir og varið grunnstoðir velferðar landsmanna. Ég legg til að málinu verði vísað til hv. fjárlaganefndar þingsins að lokinni þessari umræðu til frekari umfjöllunar.
