breyting á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2026.
Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða hinar og þessar skattahækkanir sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að leggja á íbúa þessa lands. Það er nú bara með þeim hætti að það er eiginlega alveg sama hvar borið er niður, það er búið að svíkja öll gefin kosningaloforð um að það eigi ekki að hækka skatta á venjulegt fólk. Sá hópur fer alltaf minnkandi með hverjum degi og ætli við eigum ekki orðið heimsmet í samansafni óvenjulegs fólks á Íslandi, kannski áttum við það allan tímann. En það má samt segja í rauninni, virðulegur forseti, að þessi umræða, að þessar skattahækkanir, gjaldahækkanir og þessi fjárlög sem eru útbólgin, eru fullkomin uppgjöf fyrir verkefninu. Og ekki nóg með það, virðulegur forseti, að hér var farið af stað með hástemmdar yfirlýsingar um að nú væri tiltekt, það væri verkstjórn og að það væri komin ný stöðugleikaregla sem í rauninni er skattaregla. Og hver er tiltektin og verkstjórnin? Jú, útbólgin fjárlög með 143 milljarða útgjaldaaukningu og það verður ábyggilega 30–40 milljarða kr. fjárlagahalli. Það á að seilast í vasa fyrirtækjanna og heimilanna í landinu upp á aðra 30 milljarða og stöðugleikareglan er fallin.
Við höfum t.d. bara nefnt eitt lítið dæmi, og það er það sem við höfum verið að tala um, og það eru þessi vörugjöld á ökutæki þar sem áætlað er að innheimta 7,5 milljarða til viðbótar við þau vörugjöld sem eru í dag. Það er nánast öllum landslýð það ljóst að þessi vörugjöld eru ekki að fara innheimtast nema hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarþingmönnum — ja, mörgum hv. stjórnarþingmönnum mörgum af því að ég trúi því að það séu margir hv. stjórnarþingmenn sem átti sig vel á að þessi vörugjöld eru ekki að fara innheimtast. Stöðugleikareglan er kolfallin, virðulegur forseti, og öll þessi mikla slagorðasmíð um tiltekt og verkstjórn er eldist eins illa og hægt er og mjög hratt.
Það er nefnilega þannig, virðulegur forseti, og ég vitnaði í þessa fésbókarfærslu um daginn sem mér fannst í rauninni draga svolítið saman áhrifin af öllum þessum hækkunum mörgum hverjum og í rauninni ekki bara hvernig þær hafa áhrif á einstaka fyrirtæki eða heimili heldur hvernig þær hafa áhrif á skuldastöðu heimilanna. Færsla sem Vilhjálmur Birgisson, verkalýðsleiðtogi, formaður Starfsgreinasambandsins, setti inn núna á dögunum rammar svolítið inn hvernig afleiðingarnar hríslast út um allt hagkerfið og um allt og ég ætla að fá að lesa þessa færslu hér, með leyfi virðulegs forseta:
„Skattahækkanir stjórnvalda hækka verðbólgu um 1% og auka verðtryggðar skuldir heimilanna um 20 milljarða. Í gær sátu forsendunefndir ASÍ og SA sameiginlegan fund þar sem fjármálaráðherra mætti. Þar komu fram mjög alvarlegar upplýsingar um áhrif fyrirhugaðra skattahækkana á verðlag og skuldir heimilanna. Samkvæmt samantekt Samtaka atvinnulífsins: Skattar á leigu geta hækkað neysluvísitöluna um 0,65–0,75% ef þær skila sér út í leiguverð.“ — Og nú ætla ég að fá að bæta við, virðulegur forseti, sem við vitum að munu gera. Höldum áfram.
„Hækkun vörugjalda og krónutölugjalda bætir við um 0,3%. Samtals er þetta um 1% hækkun á verðbólgu, samkvæmt mati SA. Ég spurði fjármálaráðherra beint út í þessa greiningu SA og þá staðreynd að ef hún reynist rétt, þá muni verðtryggðar skuldir heimilanna hækka um 20 milljarða króna. Ég fékk í raun ekkert annað svar en að hann væri ósammála þessari greiningu og teldi að „ekkert væri öruggt“ að skattahækkanir á leigu myndu fara út í leiguverðið. Ég ætla mér þó að leyfa mér að vera algerlega sammála SA, enda sýnir sagan okkur að allur kostnaðarauki fyrirtækja, sveitarfélaga og ríkis fer út í verðlagið.“ — Hérna ætla ég að fá að bæta inn í og segja að ef einhver hefur fylgst eins vel með því hvernig skattahækkanir og gjaldahækkanir hafa farið út í verðlag er það líklega Vilhjálmur nokkur Birgisson og hefur mikla reynslu af því. Ég held áfram hér.
„Það hefur alltaf verið þannig og það breytist ekkert núna. Hvað þýðir þessi 1% hækkun verðbólgu? Íslensk heimili skulda um 2.000 milljarða króna í verðtryggðum lánum. 1% hækkun verðlags = 20 milljarða króna aukning á skuldum heimilanna. Þetta þýðir að skattahækkanir stjórnvalda geta, ef mat SA gengur eftir, hækkað verðtryggðar skuldir heimilanna um 20 milljarða króna vegna verðbólguáhrifa skattanna sjálfra. […] Þegar þetta er sett í samhengi er niðurstaðan sláandi: Stjórnvöld eru í reynd að leggja á heimilin „verðtryggðan skatt“ upp á 20 milljarða, á sama tíma og áætlaðar skattahækkanir eiga að skila ríkissjóði um 30 milljörðum.“
Það er ekki nóg með að hæstv. fjármálaráðherra fái ekki þessa 7,5 milljarða af vörugjöldunum, af því að það eru allir að kaupa inn núna á gamla verðinu áður en nýja verð vinstri stjórnarinnar tekur við, þá mun þetta samt sem áður, m.a. þessi aðgerð með vörugjöldin og með krónutöluhækkanir, allt sem við erum að gera mun hellast yfir heimilin í hækkun á verðtryggðum skuldum eftir áramót. Það verður nefnilega athyglisvert, virðulegur forseti, af því að hér hafa komið upp hæstv. ráðherrar og þingmenn og sagt: Fimm vaxtalækkanir. Þetta eru vaxtalækkanir sem voru hafnar þegar þessi ríkisstjórn var varla tekin við og vaxtalækkanir sem eru að koma út af fjárlögum fyrri ríkisstjórnar. Það er spurning og það er í rauninni ja, kannski ákveðinn mælikvarði og gott að þau skuli halda því til haga að fjárlög fyrri ríkisstjórnar hafi tryggt að hér hafi komið fimm vaxtalækkanir.
En nú velti ég því fyrir mér, virðulegur forseti: Nú eru fyrstu fjárlög nýrrar ríkisstjórnar þar sem ríkið er þanið út, fjárlagahallinn er mikill og skattahækkanirnar miklar. Eftir eitt ár sirkabát þegar við stöndum hér aftur og ræðum þá fjárlög númer tvö hjá hæstv. ríkisstjórn, getur hún þá státað sig af því að hafa fengið fimm vaxtalækkanir? Mögulega gæti hún fengið fimm vaxtalækkanir af því að hún er búin að búa til og dýpka manngerða krísu, manngerða kreppu, með því að þyngja byrðar atvinnulífsins það mikið að atvinnulífið ber ekki þessar þungu byrðar sem á það er verið að leggja. Hér eru t.d. krónutöluhækkanir sem eru 3,7%; ekki 2,5% eins og verðbólgumarkmið er, nei, 3,7%. Mun þetta fara út í verðlagið? Já, virðulegur forseti, þetta mun fara út í verðlagið. Krónutöluhækkanirnar munu fara út í verðlagið.
Það er meira að segja verið að velta fyrir sér, þó svo að það sé ekki akkúrat hér, en það er samt alveg ótrúlegt og lýsandi dæmi um það hvað hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherrar eru tilbúnir að ganga langt þegar það á að fara að reyna að rukka orkufyrirtæki eftir á um varnargarða sem voru byggðir. Þetta er ein mesta delluhugmynd sem ég held að þingheimur hafi heyrt í háa herrans tíð og er nú af nógu að taka í tíð núverandi ríkisstjórnar. Það að ætla að reyna að fara að senda HS orku og Bláa lóninu reikning eftir á fyrir aðgerð sem var samhljóða samþykkt hér í sölum Alþingis, m.a. af Viðreisn. Það var settur á sérstakur skattur til að innheimta fyrir þessum görðum. Það á samt að reyna að ná einhverjum, ég veit ekki, einum, tveimur milljörðum af þessum fyrirtækjum eftir á. Ég velti því fyrir mér: Eru þá önnur fyrirtæki sem njóta núna góðs af varnargörðum á Vestfjörðum eða í Neskaupstað, sem dæmi, eða þau fyrirtæki sem verða innan varnargarðanna sem er verið að byggja núna á Seyðisfirði, geta þau átt von á því að þurfa að fara að borga hlutdeild í þeim varnargörðum, fá eftiráreikning frá hæstv. fjármálaráðherra? Þetta sýnir í rauninni hvers lags fullkomið þrot, fullkomin uppgjöf, er orðin hjá hæstv. ríkisstjórn í því að reyna að ná tökum á verkefninu.
Það tók a.m.k., held ég, um tvær klukkustundir, ef ég fer ekki rangt, með a.m.k. tvær klukkustundir, bara atkvæðagreiðslan um kílómetragjöld, virðulegur forseti, sem sýnir okkur í rauninni hvað þetta er flókið mál. Það er verið að taka einfalda gjaldtöku í dag og gera hana eins flókna og kostnaðarmikla og hægt er. Þetta er algjörlega galið mál. Þetta kílómetragjald verður alger óskapnaður, bæði í framkvæmd hjá hinu opinbera og fyrir þá sem eiga einhvern veginn að reyna að komast yfir það og finna út úr því hvernig eigi að borga þetta.
En það eru ekki bara kílómetragjöldin sem eru að fara að lenda á fyrirtækjunum og heimilunum í landinu, það eru líka vörugjöldin. Við því hafa varað, ásamt kílómetragjaldinu, t.d. bílaleigur hér á landi. Ég ætla, með leyfi forseta, að fá að vitna hér í nokkrar umsagnir. Hér er ein frá Hertz bílaleigunni, með leyfi forseta: Fyrirsögnin er: „Vanhugsuð hækkun vörugjalda á sama tíma og innleiða á km. gjald.“
„Hækkun vörugjalda um allt að 69% kemur á tíma mikils samdráttar í sölu bifreiða. Þessi hækkun vörugjalda mun draga úr fjárfestingargetu bílaleiga, minnka endurnýjun flota og leiða til eldri og óöruggari bílaflota. Nú er svo komið að meðalaldur bílaleigubíla er farinn að verða með því allra hæsta í Evrópu. Á sama tíma er meðalakstur bílaleigubíla á Íslandi hærri en í nokkru öðru Evrópuríki. Á fyrstu 10 mánuðum ársins hafa verið skráðir 5.600 bílaleigubílar. Á landinu öllu er fjöldi bílaleigubíla um 30.000, endurnýjunarhlutfall hjá bílaleigum er því aðeins 18,6% á árinu 2025 en var 32% á árunum fyrir Covid. Við hækkun meðalinnkaupsverðs bílaleigubíla hvort sem um það sé að ræða að bílaleiga kaupi rafmagnsbíla eða annars konar bíla mun kaupgeta þeirra dragast verulega saman þar sem eigiðfé félaganna er takmarkað.“
Virðulegur forseti. Hér fer Hertz yfir það að með þessum aðgerðum er verið að draga úr fjárfestingargetu greinarinnar til að endurnýja bílaleiguflotann og þetta mun hækka verð á bílaleigubílum. Mun það koma sér vel fyrir þá sem eru búnir að byggja upp ferðaþjónustu um allt land af því að 60% ferðamanna nýta sér bílaleigubíl? Nei, þeir munu fara skemur. Þeir munu leigja bílinn í styttri tíma og keyra skemur. Og hvað þýðir það, virðulegur forseti? Jú, það þýðir að t.d. ferðaþjónusta á Vestfjörðum, norðausturhorninu, Austfjörðum og á jöðrum Suðurkjördæmis, Hornafirði og víðar, mun finna fyrir því það verða minni líkur á því að þessir ferðamenn sem taka bílaleigubíl fari svo langt. Þeir munu stytta tímann sem þeir eru á bílaleigubílum. Íslensk ferðaþjónusta í dag er núna, eins og hefur komið fram í ótal umsögnum og öðru, að tapa samkeppnishæfni sinni gagnvart þeim löndum sem við erum að keppa við. Ég tek sem dæmi Norður-Noreg. Ísland er orðið dýrara en Noregur sem áfangastaður. Hver hefði trúað því hér fyrir einhverjum árum síðan að Ísland sem áfangastaður væri orðið dýrara en Noregur?
Er hlustað á þau varnaðarorð hér? Öll þau varnaðarorð og allar þær umsagnir sem hafa komið inn hvað varðar ferðaþjónustuna? Nei, það er ekki hlustað á það. Það er eiginlega þyngra en tárum taki þegar um er að ræða svona mikilvæga atvinnugrein þar sem 32.000 manns vinna beint við ferðaþjónustu, önnur 20.000–30.000 eru óbein í kringum ferðaþjónustuna. Þetta er atvinnugrein sem veltir um 600 milljörðum og skilar í opinberum gjöldum um 200 milljörðum til ríkisins. Einhverjum hefði nú þótt nóg um. Nei, það er ekki nóg, virðulegur forseti. Við skulum gera ferðaþjónustunni enn þá erfiðara fyrir að skapa þó þau verðmæti og þau störf sem hún er nú þegar að gera í dag.
Fyrst ég hef enn þá tíma, virðulegur forseti, ætla ég að fá að vitna hér í umsögn frá Bílaleigu Akureyrar um hækkun vörugjalds af bifreiðum, með leyfi forseta:
„Áform stjórnvalda fela í sér 66% hækkun vörugjalds á bifreiðar sem skilar sér væntanlega í 15–25% hækkun á útsöluverði bifreiða. Slík verðhækkun skilar sér beint inn í neysluvísitöluna og eykur þar með verðbólgu með fyrirsjáanlegum afleiðingum. Í dag skila þessi gjöld rúmum 10 milljörðum í ríkissjóð, en á næsta ári eiga þau að skila 17 milljörðum. Þessi breyting á að taka gildi innan örfárra mánaða, hver er þá fyrirsjáanleikinn?“ — Reyndar er það nú bara þannig að þetta á að vera innan örfárra daga frá því að þessi umsögn er skrifuð, 2. nóvember. Þá spyrja menn: Hver er þá fyrirsjáanleikinn? — „Bílaumboð og bílaleigur vinna a.m.k. 12–18 mánuði fram fyrir sig í tíma. Allar fyrirvaralitlar breytingar á rekstrarumhverfi koma sér því afar illa.“
Svo heldur þessi umsögn áfram. Var hlustað á t.d. bílaleigurnar og Samtök ferðaþjónustunnar þegar var verið að biðja um meiri fyrirsjáanleika? Nei, það var bara ekki hlustað neitt á það. Það var ekki hlustað á þær áhyggjuraddir hjá bílaleigunum að nú þegar — ætli sé ekki búið að selja milli 300.000 og 500.000 bílaleigudaga á næsta sumri. Það verður ekki hægt að rukka kílómetragjald af því, virðulegur forseti, af því að það er búið að selja þessa daga á ákveðnu verði. Jafnframt hafa bílaleigurnar, sem eru með 6–8% af sínum bílaflota í rafmagnsbílum, bent á að það séu 70–90% heimtur af kílómetragjaldinu. Það er þannig, virðulegur forseti, að þegar einhver leigir bíl þá er ekki hægt að eftirárukka af sama Visa-korti, þú þarft að senda reikninga á viðkomandi. Hún hefur ekki heimild til að taka fyrir kílómetragjaldið af sama korti án þess að spyrja viðkomandi, þannig að þú þarft að senda á reikning. Svo er kannski bara viðkomandi kominn til Þýskalands, Suður-Afríku eða Kaliforníu og fær einhvern reikning fyrir einhverju eftirágreiddu kílómetragjaldi. Reynslan er sú að heimturnar eru 70–90%. Nú á að heimfæra þetta á alla bíla sem þýðir það að 10–30% af gjaldinu munu koma bara beint á bílaleigurnar sjálfar og þær þurfa að taka þessi gjöld á kassann. Var hlustað á það? Nei.
Virðulegur forseti. Öll þessi mál, krónutöluhækkanir, hækkuð vörugjöld á ökutæki, kílómetragjald og hvað þetta heitir allt saman sem hæstv. ríkisstjórn er núna að leggja á íbúa þessa lands, eru í rauninni ekkert annað en merki um fullkomna uppgjöf fyrir verkefninu.
