úrskurður forseta.

Fram hefur komið beiðni um úrskurð forseta um breytingartillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar við frumvarp um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2026, á þskj. 477, um samræmi hennar við 44. gr. stjórnarskrár um áskilnað um að ekkert lagafrumvarp megi samþykkja fyrr en það hefur verið rætt við þrjár umræður á Alþingi.

Með vísan til 1. mgr. 8. gr. laga um þingsköp Alþingis, kveður forseti upp svohljóðandi úrskurð:

Af fyrri úrskurðum forseta, dómi Hæstaréttar Íslands nr. 56/2024 og verklagi skrifstofu Alþingis má greina ákveðin viðmið sem líta má til við mat á því hvort breytingartillaga samræmist 44. gr. stjórnarskrá. Viðmiðin sem horft er til eru þessi:

1. Breytingartillaga er í samræmi við markmið og afmörkun frumvarps eða er ætlað að leysa úr annmarka á frumvarpi.

2. Breytingartillagan varðar sama hóp og ákvæði frumvarpsins taka til.

3. Lögð er til breyting á sömu lögum eða sama hluta laga og þeim sem frumvarpið snýr að.

4. Breytingartillaga er til hagsbóta þeim sem frumvarpinu er ætlað að ná til.

5. Um er að ræða tæknilegar breytingar eða leiðréttingar.

6. Efnislega er almennur stuðningur meðal alþingismanna.

7. Litið er til eðlis og efnis breytinga fremur en umfangs þeirra.

Heildstætt mat á því hvort breytingartillaga samræmist 44. gr. stjórnarskrár þarf að fara fram hverju sinni. Viðmiðin geta haft ólíka þýðingu og vægi eftir efni og umfangi máls. Mörg dæmi eru um að gerðar séu viðamiklar breytingar á bandormum sem fylgja fjárlögum og viðurkennt er að svigrúm löggjafans til breytinga í þinglegri meðferð sé víðtækt.

Í nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar á þingskjalinu um málið kemur eftirfarandi fram:

„Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2026, (þskj. 1), kemur fram að ólögfestar breytingar vegna endurskoðunar á skattlagningu ökutækja og eldsneytis séu 7,5 milljarðar kr. Breytingartillögum […] er ætlað að mæta þeirri tekjuþörf ríkisins og styðja um leið við markmið stjórnvalda um áframhaldandi orkuskipti í samgöngum.”

Breytingartillagan varðar útfærslu á tekjuöflun sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi, fellur að markmiði frumvarpsins líkt og fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans. Í framlögðu frumvarpi voru lagðar til breytingar á vörugjöldum. Tillagan varðar því sömu lög og sama efni og var í upphaflegu frumvarpi. Breytingarnar hafa áhrif á sama hóp þó með ólíkum hætti og til að ná fram markmiðum frumvarpsins um tekjuöflun.

Við samþykkt fjárlaga og fjárlagatengdra mála beitir Alþingi bæði löggjafarvaldi og fjárstjórnarvaldi sínu sem bundið er í stjórnarskrá og svigrúm til breytinga því víðtækt. Alþingi sjálft leggur mat á hvaða efnislegu breytingar á lagafrumvörpum eru nauðsynlegar.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða forseta að breytingar á vörugjöldum sem lagðar eru til á þskj. 477 séu innan þess svigrúms sem löggjafinn hefur til breytinga á frumvörpum samkvæmt 44. gr. stjórnarskrár.