varnir gegn mengun hafs og stranda.
Frú forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda. Frumvarpið felur í sér breytingar á lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda, og afleiddar breytingar á hafnalögum, vegna innleiðingar á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um móttökuaðstöðu í höfnum til afhendingar úrgangs frá skipum. Lagðar eru til breytingar á lögunum hvað varðar skilgreiningar á hugtökum, skyldu hafnarstjórna til að gera áætlun um móttöku úrgangs og farmleifa og breytingu á gildissviði laganna varðandi tiltekin skip.
Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Gögn málsins eru aðgengileg undir málinu á vef Alþingis.
Málið er endurflutt en það var til umfjöllunar hjá umhverfis- og samgöngunefnd á 156. löggjafarþingi. Frumvarpið var afgreitt til 2. umræðu þann 6. júní 2025 með áliti auk breytingartillögu frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar en hlaut ekki lokaafgreiðslu fyrir þinglok. Líkt og fram kemur í greinargerð er frumvarpið nú lagt fram að nýju og hefur breytingartillögum meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar verið bætt við ásamt tæknilegum lagfæringum á málinu.
Nefndin hefur haft til hliðsjónar þær umsagnir sem hafa borist um málið auk þeirra umsagna sem liggja fyrir frá 156. löggjafarþingi og eru aðgengilegar undir málinu á vef Alþingis. Til viðbótar við þá umfjöllun sem málið hefur nú fengið vísar meiri hlutinn til fyrri umfjöllunar og þeirra áherslna sem fram koma í áðurnefndu áliti frá síðasta þingi.
Í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið vill meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar árétta sérstaklega: Vegna athugasemda í umsögnum og fyrir nefndinni þá fjallaði nefndin um það hvort ósamræmi væri fyrir hendi í lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda, vegna ákvæða þeirra laga um bann við losun í hafið, gagnvart alþjóðlegum skuldbindingum Íslands samkvæmt MARPOL-samningnum og EES-rétti.
Að mati meiri hlutans lúta þessi álitaefni ekki efnislega að því frumvarpi sem hér er til meðferðar. Allt að einu er það skoðun meiri hlutans að það sé hagsmunamál fyrir siglingar til og frá landinu að ráðuneytið rýni þær reglur sem gilda um bann við losun í hafið í lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda. Við þá skoðun verði kannað hvernig megi koma til móts við ábendingar um mögulegt ósamræmi í lögunum og hvort samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands hafi verið kastað fyrir borð.
Þá fjallaði nefndin um þrjár athugasemdir sem vörðuðu atriði sem ætlunin er að útfæra í reglugerð verði frumvarpið að lögum. Í fyrsta lagi fjallaði nefndin um að með frumvarpinu verði höfnum ekki lengur heimilt heldur skylt að lækka úrgangsgjald skipa sem hafa umhverfisvæna umhverfisstjórnun á úrgangsmálum um borð. Í öðru lagi fjallaði nefndin um athugasemdir vegna nýrrar skilgreiningar í frumvarpinu á farmleifum, og geta þær nú verið á fljótandi formi, auk nýrrar skilgreiningar á úrgangi fönguðum af tilviljun. Þessar breytingar muni kalla á nýjan og kostnaðarsaman búnað í höfnum og óskað var eftir skýrum gjaldtökuheimildum vegna þess.
Meiri hlutinn áréttar það sem fram kemur í greinargerð frumvarpsins um að því sé ekki ætlað að umbylta núverandi framkvæmd varðandi úrgangsstjórnun fiskiskipa heldur einungis að gæta að samræmi ákvæða laga um varnir gegn mengun hafs og stranda við áðurnefnda tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins. Meiri hlutinn leggur jafnframt áherslu á að áhrif frumvarpsins nái fram að ganga án þess að lagðar séu óþarfabyrðar á stjórnsýslu rekstraraðila minni hafna og sveitarstjórna. Því vill meiri hlutinn brýna fyrir umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytinu, verði frumvarpið að lögum, að ráðist verði í gerð leiðbeininga til rekstraraðila hafna um mat á umhverfisstjórnun á úrgangsmálum um borð í skipum. Jafnframt verði fyrirkomulag gjaldtöku endurskoðað og útfært nánar í reglugerð.
Loks verði tryggt að sveitarfélög séu meðvituð um samspil svæðisáætlana við áætlanir um móttöku úrgangs frá skipum og að tryggt verði fullnægjandi samráð við sveitarstjórnir og aðra hagaðila við endurskoðun reglugerða, verði frumvarpið að lögum.
Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur til breytingu á gildistíma frumvarpsins en í umsögnum og fyrir nefndinni kom fram að innleiðing þeirra breytinga sem frumvarpið felur í sér muni taka umtalsverðan tíma og undirbúning. Hafnir þurfi til að mynda að breyta gjaldskrám og eftirliti auk þess sem skip þurfi að innleiða nýja ferla og hugsanlega rafræn kerfi. Þá eru gjaldskrár fyrir árið 2026 nú í gildi.
Að mati meiri hlutans er rétt að fresta gildistöku frumvarpsins í samræmi við þessar tillögur til að tryggja forsvaranlegan undirbúning þeirra breytinga sem kveðið er á um. Því er lagt til að gildistöku frumvarpsins verði frestað til 1. janúar 2027.
Þá eru lagðar til minni háttar eða lagatæknilegar breytingar sem þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Vísast að öðru leyti til ítarlegri umfjöllunar um breytingartillögur í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar.
Að framansögðu virtu leggur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir.
Undir álit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn María Rut Kristinsdóttir, Ása Berglind Hjálmarsdóttir, Dagur B. Eggertsson og Sigurður Helgi Pálmason. Vil ég þakka nefndinni fyrir gott samstarf varðandi þetta mál.
