fjölskyldusameiningar.
Frú forseti. Hv. þingmaður leggur hér fyrir mig tvær spurningar. Mér finnst kannski ástæða til að árétta það strax sem hann segir um fjölda þessara barna að þessar upplýsingar eru fram komnar vegna vinnu í dómsmálaráðuneytinu. Það var farið í vinnu við að kortleggja dvalarleyfiskerfið á Íslandi. Ég skipaði starfshóp í apríl 2025 til þess að fara yfir reglur um dvalarleyfi á Íslandi og afla gagna um þá hópa sem sækja um dvalarleyfi hér á landi. Starfshópurinn skilaði skýrslu í nóvember í fyrra. Skýrslan heitir Ísland í örum vexti. Þar eru settar fram tillögur að breytingum, m.a. um framkvæmd fjölskyldusameininga. Þar, og í fjölmiðlaumfjöllun í kjölfarið, drögum við þennan veruleika fram. Stefnuleysið er ekki meira en svo að þingmaðurinn er með þessar upplýsingar vegna vinnu dómsmálaráðuneytisins.
Handhöfum dvalarleyfa á grundvelli fjölskyldusameiningar hefur fjölgað hér á landi á undanförnum árum og þeim hefur fjölgað umfram það sem talið er sjálfbært til lengri tíma litið. Hin hliðin er þessi: Fjölskyldusameining er auðvitað mikilvægur þáttur í farsælli aðlögun erlendra ríkisborgara að íslensku samfélagi. Við erum að vega og meta hagsmuni hér eins og jafnan. Vegna þess að tölurnar eru stærri en æskilegt þykir stendur núna yfir heildstæð endurskoðun á regluverki fjölskyldusameininga til að tryggja samræmi við það sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndunum og til að tryggja að kerfið taki mið af getu og þolmörkum íslensks samfélags. Alþingi er núna með til meðferðar frumvarp mitt um sameiningu atvinnu- og dvalarleyfis. Í því eru t.d. lagðar fram breytingar á reglum um fjölskyldusameiningar því Alþingi samþykkti 2023 sérstaka reglu um fjölskyldusameiningu námsmanna sem byggist á því að námsmenn sem koma til Íslands geti sótt um fjölskyldusameiningu á þann hátt að þeir geti sótt til sín foreldra. Fullorðið fólk í háskólanámi getur fengið til sín foreldra til landsins eldri en 67 ára. Við ætlum að afnema þessa reglu enda er hún ekki skynsamleg.
Í ráðuneytinu er líka unnið að heildarendurskoðun á þeim kafla útlendingalaganna sem fjalla um dvalarleyfi. Þar verður m.a. farið í fjölskyldusameiningar og reglur þar þrengdar. Skilgreining á nánasta aðstandanda verður þrengd þannig að við séum að horfa á einhverja kjarnafjölskyldu; maka, sambúðarmaka og barn. Þannig að svarið við fyrstu spurningunni er: Já, við ætlum að breyta reglum. Við erum, eins og ég segi, nú þegar að gera það, Alþingi er þegar með frumvarp um þetta til vinnslu. Við vinnslu umsókna um fjölskyldusameiningar er almennt ekki farin sú leið á Íslandi, ekki heldur á hinum Norðurlöndunum, að gera DNA-próf að skilyrði. Það er ekki gert. Þetta eru dýr próf og auðvitað beitum við þeim í þeim tilvikum sem þörf er á en við erum ekki að kasta peningum í þetta af því bara. Þannig förum við ekki með fjármuni ríkisins. Norðurlöndin hafa almennt fengið sín sendiráð til að hafa milligöngu um þetta í þeim tilvikum sem þörf er á og það er þá gert á grundvelli áhættumats. Ísland hefur ekki haft sömu verkfærin þar vegna þess að við erum ekki með jafn mörg sendiráð starfandi. Þess vegna er dómsmálaráðuneytið núna í vinnu við viðurkennda alþjóðastofnun um að gera samning um þessar DNA-sýnatökur á fjölskyldumeðlimum umsækjenda um fjölskyldusameiningu í þeim tilvikum sem þörf er á. Við viljum fara í þá vinnu að DNA-sýnatökurnar fari fram áður en fólk kemur til landsins þannig að allar upplýsingar liggi uppi á borðum áður en fólk kemur til landsins. Markmiðið er auðvitað líka, og það verður að segja það eins og það er þegar við erum að tala um börn, að auka öryggi, vernda hagsmuni barna í þessu ferli og fyrirbyggja mögulegt mansal. Eins og þingmaðurinn nefndi eru dæmi þess í mörgum löndum. Þetta hefur komið upp að það kemur á daginn að þau tengsl eru ekki fyrir hendi sem sögð eru vera.
Aðalatriðið, vil ég segja, er að undanfarin ár höfum við í dómsmálaráðuneytinu unnið markvisst í þessum málaflokki. Það er búið að samþykkja hér lög um farþegalista. Það er búið að samþykkja lög um afturköllun verndar, þingið er langt komið með frumvarp um brottfararstöð í allsherjarnefnd. Við erum að skoða sameiningu atvinnu- og dvalarleyfa. Við höldum áfram af skynsemi og festu til þess að ná stjórn á aðstæðum. En við gleymum því aldrei að þegar við erum að tala um fólk í viðkvæmri stöðu þá horfum við líka á verkefnið út frá mannúð.
